مجله خبری مساجد

الاهليلجة (کتاب)

الاَهلیلَجَه کتابی منسوب به امام راستگو(ع) با قضیه ثابت وجود آفریدگار و یگانگی وی. این کتاب در پوسته یک طومار و در جواب به شبهه ها مطرح‌گردیده در قضیه توحید، خطاب به مُفَضَّل بن عُمَر نگاشته گردیده است. متن این کتاب، مناظره‌ای میان امام راست گو(ع) و دکتر معالج هندی با قضیه ثابت وجود پروردگار و یگانگی و ذکر اوصاف وی میباشد. برخی از بزرگان شیعه، دلیل‌های این کتاب را شگفت‌آور تعریف کرده و به بازرسی این کتاب پیشنهاد کرده‌اند. ورژن‌هایی از این کتاب در کتابخانه‌های واتیکان و دانشکده پرینستون ایالات متحده مراقبت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌گردد.

تعریف و مقام
الاَهلیلَجَه اسم کتابی به لهجه عربی که آن را منسوب به امام راستگو(ع) دانسته‌اند.[۱] این کتاب اصولا، پاسخی از امام درستگو(ع) به طومار مُفَضَّل بن عُمَر جُعفی به‌شمار رفته میباشد.[۲] مفضل با ارسال طومار‌ای، از امام منظور بود به شبهه ها کفرآمیز مطرح‌گردیده در جامعه جواب داده و به انتقاد آن ها بپردازد.[۳] امام درست گو(ع) درین طومار، مشروح مناظره خویش با دکتر معالج هندی[۴] درباره دلائل ثابت وجود تولیدکننده‌ یکتا[۵] را به کتابت درآورد. به‌گفته ابن طاووس، امام درستگو(ع) در‌این کتاب، طرق شگفت‌آوری برای ثابت معبود و آشنایی وی ارائه کرده که غیر قابل خدشه میباشد.[۶] مشابهت موضوعی این کتاب با کتاب توحید مفضل، دیگر کتاب منسوب به امام راستگو(ع)، منجر شد‌ه‌است بعضا مؤلفان این دو را یک کتاب به‌شمار رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد آورند.[۷]

تکرار اسم گیاه اهلیلجه (هلیله) در سراسر متن این کتاب، منجر اسم‌گذاری آن به الاهلیلجه گردیده است.[۸] بعضی این کتاب را ذکر شفاهی امام به مُفضل و ادب تلقی کرده و آن را از اثرها مفضل به شمار آورده‌اند.[۹] ابن‌ندیم از این کتاب با اسم الهلیلجه خاطر کرده و انتساب آن را به امام راست گو(ع) غیر ممکن دانسته میباشد.[۱۰] این کهن‌ترین گزارش از کتاب میباشد.[۱۱] مجلسی در بحارالانوار آورده میباشد که حتی بعضی از عالمان اهل‌سنت نیز این کتاب را منسوب به امام درستگو(ع) دانسته‌اند.[۱۲] او نوع کتابت کتاب توحید و الاهلیلجه را شاهدی بر درستی انتساب این دو کتاب به امام درستگو(ع) قلمداد آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نموده است.[۱۳]

سید محسن امین در تعریف این کتاب آورده که دلائل سفت و مطالب ارزشمندی از دانش حرف در آن مذکور میباشد.[۱۴] سید بن طاووس بازرسی این کتاب و به کارگیری از مطالب آن را به فرزندش سفارش نموده است.[۱۵] او در پیشنهاد‌های خویش برای مسافران، همپا داشتن این کتاب را در هجرت آیتم تأکید قرار داده میباشد.[۱۶]

آیا اعجاز خارق عادت طبیعت یا این که ناقض قانون ها آن میباشد؟
یک سری نگرش اصلی درباره اعجاز و نسبت آن با ضابطه علیت از سوی متکلمان و فلاسفه ارائه گردیده که به ذکر پایین میباشد:

طریقه تأویل
دوست داران این بینش معجزات را پذیرفته‌اند، اما آنان را به تأویل میبرند و بر این نظرند که‌این معجزات در دانا طبیعت بر به عبارتی اثاثیه معمولی و طبیعی پیش آمده میباشد و خارق عادت و سیرِ دائمی طبیعت نبوده‌اند.[۴۱] از حیث آنها، زیرا در قرآن از نظام خلقت با تیتر سنن الهی حافظه گردیده و در آیاتی همانند «وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِیلًا»،[۴۲] تصریح گردیده که سنن الهی تغییرناپذیرند.[۴۳] پس اعجاز نمی‌تواند خارق عادت طبیعت باشد؛ زیرا تبدیل و دگرگونی در سنن الهی میباشد که محال مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۴۴]

مرتضی مطهری این لحاظ را «طریقه تأویل» اسم‌گذاری کرده و سید احمدخان هندی را از قائلان به آن معرفی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نموده است.[۴۵]

نگرش اشاعره
از لحاظ اشاعره، اعجاز کاری مغایر عادت طبیعت و ناقض سیر معمولی آن میباشد. از لحاظ آنها، مشیت آفریدگار بر این وابستگی گرفته میباشد که نظام فقید را براساس شرایطی که خودش وضع و اوضاع کرده قرار دهد و از آنجا که وی تنهاعلت و مؤثر در کارها فقید میباشد، هرگاه عزم نماید می تواند درین ضوابط تصرف نماید و فعلی برخلاف عادت یا این که سیر معمولی طبیعت ساخت و ساز نماید و معجزات از رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد همین قبیل‌اند.[۴۶]

نگرش فلاسفه
مرتضی مطهری دیدگاهی را به فلاسفه نسبت داده میباشد که براساس آن، مقررات لایتخلفی در طبیعت وجود داراست که بر مبنای قاعده علیت و اصل سنخیتِ علّی و معلولی، هیچوقت نقض نمی شوند و لذا اعجاز، خارق عادت طبیعت یا این که ناقض قانون ها آن وجود ندارد.[۴۷] مطهری با تایید این طریقه[۴۸] گفته میباشد که اعجاز به‌معنای نسخه ها یا این که ابطال رسمی از ضوابط طبیعت وجود ندارد؛ بلکه حکومت رسمی بر ضابطه دیگر میباشد.[

بُکَیر (ابوجَهْم) ‎بن ‎اعین
نوشته ی علمیٔ اساسی: بکیر بن اعین
وی از راویان موثَّق و از یاران امام پنجم و امام ششم شیعه‌ها به شمار آمده و احادیث بخش اعظمی از آن دو نقل نموده است، البته به رغم آوازه بسیارش، چیزی بیشتراز این از حال و روز وی دانسته وجود ندارد. بکیر قبل از وفات امام درستگو(ع) درگذشته میباشد. او ۶ پسر داشته که عبارتند از قدمت، جهم، زید، عبدالله، عبدالحمید و عبدالاعلی. اشخاص حافظه گردیده از عالمان و محدثان و از اصحاب امام راستگو(ع) به شمار آمده‎اند. عبدالله، با اینکه از فقیهان مالک لحاظ دانسته گردیده، فطحی مذهب به شمار مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد آمده میباشد.[۲۲]

ابوغالب زراری
نوشته‌علمیٔ اساسی: ابوغالب زراری
احمدبن‎محمد، دارای شهرت به ابوغالب زراری (۲۸۵-۳۶۸ق/۸۹۸-۹۷۸م)، فقید، محدّث، متکلم، ادیب و شعر سرا. وی از عالمان و محدّثان بنام آل اعین و واپسین شخص دارای اسم و رسمِ این قبیله میباشد. وی در ۱۱ سالگی حدیث را رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد فرا گرفت.

ابوغالب در ۳۵۶ق/۹۶۷م رسالة فی ‎آل اعین را نوشت و در آن وضع خاندانش را، از استارت تا ایفا، به ایجاز و با بیان مشایخ روایی و راه‌های احادیث خویش گرد آورد و آن را به نوه‎ اش محمدبن ‎عبدالله اهدا آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.

وی از نسل بکیر بن‎ اعین بوده، از این‎رو نیاکان وی به بکیری آوازه داشته‎اند، البته از دوران امام هادی(ع)(۲۱۲-۲۵۴ق/۸۲۹-۸۶۸م) به «‌زراری‌» آوازه یافته اند. این آوازه، چنانکه خویش وی گفته، از فرصت جدش سلیمان ‎بن ‎حسن پدید آمده میباشد. استدلال این تغییر و تحول تیتر را دو چیز دانسته اند: یکی از اینکه مامان حسن ‎بن‎ جهم ‎بن‎ بکیر، نیای تعالی ابوغالب، دختر عبید بن‎ زراره بوده میباشد دیگر اینکه امام حسن عسکری (ع)، احتمالاً به جهت موقعیت و ملاحظات سیاسی، سلیمان فرزند حسن را زراری نامیده میباشد.

پانویس
ابوغالب زراری، پیشگفتار مصحح، ص«‌د ».
صص۱۲، ۱۸.
تستری، قاموس الرجال، ج۲، ص۱۷۲.
محدث قمی، الکنی والالقاب، ج۱، ص۱۳۱.
ابوغالب زراری، رسالة ابی برنده زراری، ص۱۳۵.
ابوغالب زراری، رسالةابی برنده زراری، ص۱۳۰.
امین، ج۲، ص۱۰۱.
بهبهانی، ص۱۴۲.

فاطمه بلندتر از پیامبران و امامان
برخی از علمای شیعه با استناد به برخی از احادیث برآنند که فاطمه بعداز پیامبر آفریدگار(ص) و امام علی(ع)، بلندتر از تمامی پیامبران و امامان و مخلوقات میباشد.[۹۱] مثلا از نگاه عبدالحسین طیب در تعبیروتفسیر اطیب البیان، حدیث همتا بودن فاطمه(س)‌ با امام علی(ع) و حدیث «نحن حجج الله علی خلقه و جدتنا فاطمة حجة الله علینا؛ ما حجت‌های آفریدگار بر عموم هستیم و فاطمه(س)‌ حجت آفریدگار بر ما مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد»

دلالت داراست که بعد از فرستاده اسلام و امام علی(ع)، حضرت فاطمه(س) رفیعتر از مجموع پیامبران و اولیاء آفریدگار رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۹۲]

اسماعیل انصاری زنجانی در کتاب الموسوعة الکبری عن فاطمة الزهراء(س) نیز روایاتی مانند حدیث همتا بودن فاطمه(س)‌ با امام علی(ع)، حدیث حجت بودن فاطمه(س) بر ائمه(ع)، حدیث سر مشق بودن فاطمه(س) برای امام مهدی(عج) و حدیث مفترض الطاعه بودن فاطمه(س)‌ برای کلیه مخلوقات را استدلال برتری فاطمه(س) نسبت به تمامی پیامبران و امامان به جز فرستاده اکرم(ص) و امام علی(ع)‌ دانسته آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۹۳]

به اعتقاد علامه امینی در کتاب فاطمه زهرا(س)، مطابق احادیث،‌ پنج‌بدن انگیزه آفرینش فقیه می باشند و تک‌تک آن ها بر تمامی پیامبران و فرشتگان و مجموع مخلوقات برترند؛ چون در صورتیکه آن‌ها خوی نمی‌شدند،‌ چیزی اخلاق نمیشد. به‌گفته وی کسی که که پا به دانا هستی گذاشته، هر پیامبر‌ای، هر وصی‌ای، هر خلیفه‌ای و هر امامی، به برکت وجود پنج بدن بوده میباشد.[۹۴] او همینطور تصریح نموده است که حضرت زهرا(س) رفیعتر از یازده امام (به جز امام علی) بوده میباشد.[۹۵] از حیث امینی، به عبارتی‌سیرتکامل که بر طبق احادیث، برتری رسول اسلام(ص) بر جمیع پیامبران و فرشتگان اثبات میباشد، به به عبارتی نحوه برتری زهرا(س) بر جمیع مخلوقات، مسلم و منصوص میباشد.[۹۶

عزاداری در روز عاشورا

صحنه‌ای از پرده‌خوانی روز عاشورا
نوشته ی علمیٔ مهم: عزاداری محرم
روز عاشورا مهم ترین روز سوگواری در تمدن شیعه‌ها میباشد. در هر جایی که گروهی از شیعه‌ها حضور داشته باشند در‌این روز مراسم عزاداری برگزار میشود. کشورهای شیعه‌نشین در‌این روز تعطیل قانونی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می باشند.

بازارها و بیزنس نیز تعطیل میباشد. سوگواری که در ده روز نخستین محرم معمولا شب‌ها و در جای ‌های سرپوشیده برگزار میشد به کوچه و خیابان‌ها منتقل می شود و عموم به طور تیم‌های سوگواری جنبش می‌نمایند. گروه‌های سوگوار با خویش درفش‌های عزا، عَلَم، کتل، توغ، بقیه آرم‌های مرتبط با سوگواری امام حسین(ع) را حمل رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌نمایند.

سوگواری روز عاشورا تا ظهر ارتفاع می کشد. مجموعه‌جات عزا معمولا به اماکن مذهبی همگانی مثل بقعه امامان یا این که امامزادگان حیطه و خانه عالمان مستقر هر شهر می روند. در بعضا بخشها نیز واپسین نقطه جنبش عزادارن آرامستان و محل دفن مرده ها آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[مستلزم منبع]

اول توشه آل بویه این روز را تعطیل همگانی اعلام کردند و عموم به سوگواری درگیر شدند.[۱۶]

شیعه‌ها و حتی برخی اهل سنت و ادیان غیراسلامی، روز عاشورا را برای زنده‌داشت شهیدان کربلا به سوگ می‌نشینند. عزاداری محرم، ابتدا با زاری و شعرخوانی مُنشِدان شکل می‌گرفت؛ البته رفته‌رفته مداحی، مدیحه‌خوانی، شمایل‌کشی، سینه‌زنی، تعزیه و جز آن بر مراسم عزاداری افزوده شد. بیشتر این آئین‌ها در زمان آل‌بویه،[۱۷] صفویه[۱۸] و قاجار[۱۹] صورت گرفتند. بعضی از عالمان شرعی و روشنفکران رویارویی‌هایی با برخی از این آئین‌ها (به‌ویژه قمه‌زنی) داشته‌اند.

ایفا روز عاشورا
روحانی عباس قمی در مفاتیح الجنان می گوید: «سزاوار میباشد فرد در‌این روز سرگرم کاری از شغل های جهان نگردد و ناراحت باشد و این دستور در طرز پوشش و خوراکش نمایان باشد. این روز را بر امام حسین(ع) سوگواری نماید و آن حضرت را زیارت نماید. تلاوت هزار درجه توحید، دعای عشرات، پرهیز از تناول کردن و آشامیدن البته فارغ از قصد روزه و هزار درجه لعن بر قاتلان امام حسین(ع) نیز از جاری ساختن نام برده برای این روز میباشد.»[۲۰]

عاشورا قبل از اسلام
یهودیان، مسیحیان و اعراب مجال نادانی عاشورا را والا می‌داشته و این روز را روزه می‌گرفته‌اند.[۲۱] از فرستاده معبود(ص) ماجرا گردیده: یک روز گذشته از عاشورا و یک روز آنگاه را هم روزه بگیرید تا از همانندی به یهود که صرفا روز دهم را روزه می‌گرفتند بیرون گردید.[۲۲]

روضه خوان صدوق در کتاب المقنع گفته میباشد که کسی که روز عاشورا روزه بگیرد، گناهان هفتاد سالش آمرزیده می گردد و اتفاق ها ذیل را برای آن روز نقل نموده است:

توبه انسان
قرار دریافت کردن کشتی نوح بر کوه جودی
عبور حضرت موسی(ع) از دریا
میلاد حضرت عیسی(ع)
بیرون شدن حضرت یونس(ع) از شکم ماهی
خارج وارد شدن حضرت یوسف(ع) از چاه.[۲۳]

مدرسه بغداد
بغداد در قرن دهم (بعد از ظهر آل بویه) راس متکلمان معتزله بود. عقاید آنها درباره‌ی صفت و عدل و داد آفریدگار و تفویض متکلمان شیعه را متأثر ایجاد کرد.[۵۲] بنی نوبخت، به ویژه ابوسهل نوبختی (متوفی ۹۲۳–۹۲۴)،[۲۸] صحبت معتزلی را با نظام فکری امامیه مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد آمیختند.

روضه خوان صدوق (۹۲۳–۹۹۱ م) (۳۰۶–۳۸۱ق) یا این که اِبنِ بابَوَیْه گروه ای از روایات در زمینه‌ی احکام (فرعی) برای شیعه توده‌آوری کرد که اینجانب لا یحضر الفقیه نامیده شد و یکی‌از کتابهای چهارگانه شیعه رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۵۳]

روحانی طوسی (۹۹۵–۱۰۵۰م)(۳۸۵–۴۶۰ق) بنیانگذار اجتهاد شیعه[۵۴] و بنیانگذار حوزه علمیه نجف[۵۵] او دو دسته روایات را توده‌آوری کرد الاستبصار و تذهیب الاحکام که از کتاب ها اربعه شیعه میباشند. کتاب المبسوط وی اولی کتاب اجتهاد میباشد که فروع را از اصول کسب آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می کرد.[۵۶]

روضه خوان موثر (۹۴۸–۱۰۲۲م) (۳۳۶–۴۱۳ق) متکلم شیعه دوازده امامی و محدث و فقیهی بود که از عقاید بنی نوبخت و معتزله بغداد برای صورت‌دادن به عقیده خویش به کار گرفت و در تطبیق درنگ‌های کلامی با روایات دوازده امامی کوشید.[۲۸] بعد کوشش کرد پندار‌های شیعه و معتزله را تفکیک کرده و وحی را بر استدلال مقدم دانست.[۵۲] اثرگذار کسی بود که بایستگی وجود امام در هر بعد از ظهر و عصمت و طهارت امام و نص را برای فرقه‌های امامیه تعریف و تمجید کرد.[۲۹]

سید مرتضی دانش‌الهدی (۳۵۵ق / ۹۶۵ م – ۴۳۶ق / ۱۰۴۴ م) شغل های روضه خوان موثر را خاطر نشان نمود.[۵۷]

روحانی موثر، سیدالمرتضی و روضه خوان طوسی در عراق با مناظرات و کتاب ها خویش اول عده ای بودند که اصول فقه شیعه را ذیل تأثیر عقاید شافعی و معتزلی معرفی کردند. کلینی و صدوق در ری و قم به روش حدیث گرایانه دقت داشتند.[۳۶]

مدرسه حله
ابن ادریس حلی (۱۱۴۰–۱۲۰۰ م)، با تمایل عقل گرایانه خویش، در السرائر خویش به شرح فقه شیعه پرداخت. ابن ادریس با رد اعتبار حدیث منفرد، قوه عقلی (عقل) را چهار‌مین منبع حقوق و دستمزد در استنباط موازین حقوقی پیش از قرآن و حدیث اعلام کرد.[۵۸][۵۹] پژوهشگر حلی (۱۲۷۷–۱۲۰۳م)(۶۷۶–۶۰۲ق) اجتهاد و قیاس (قیاس) را به فقه آورد. اجتهاد سبب پویایی در مقررات شیعه شد.[۵۹]

علامه حلی (۱۳۲۷–۱۲۴۹م)(۷۲۶–۶۴۸ق) و پژوهشگر حلی به فقه شیعه صورت مشخصی دادند و حدیث ضعیف را مستقل کردند.[۵۶] به گفته جان کوپر، بعد از حلی، صحبت امامیه و طریق‌شناسی حقوقی به طور کاملً با اصطلاحات و مدل فلسفه آمیخته شد.[۶۰]

در ۱۲۵۸میلادی (۶۵۷ق) با حمله مغولان به بغداد، سلسله عباسی فروپاشید. ذیل حکومت مغولان، شیعه‌ها آزادتر بودند و حله راءس یادگرفتن نو شیعه‌ها شد. مدرسه حله با تداوم سنت عقل گرایانه مدرسه بغداد و تمجید عقل تحت عنوان یک اصل اصلی دینی، پایه نظری را که امروزه فقه شیعی بر آن پایدار میباشد، سازه بنیان.[۶۱]

موج دوم مصارف در عصر مغول صورت گرفت که حلی از اصطلاح مجتهد به کار گرفت که دستور را بر طبق دلیل‌های دارای اعتبار آئین استنباط می‌نماید. حلی از اجتهاد به معنای دلیل انضباطی بر پایه ی شریعت بود. او با گسترش اصول اصول هنجارهای رسمی و منطقی تری را معرفی کرد که معنای اصول را بالاتر از چهار اصل منابع شریعت پیشرفت بخشید.[۳۶]

مدرسه جبل العامل
عاملی اولی کسی بود که اصول اجتهاد را به‌طور بی نقص تدوین کرد.

سعد بن حارث خزاعی
سَعْد بن حارث خُزاعی(شهید شدن ۶۱ق) از شهدای کربلا. او از کارگزاران امام علی (ع) و یاران امام حسن(ع) بود که روز عاشورا در حمله در آغاز به شهید مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شدن رسید.

زمانه امیرالمؤمنین (ع)
سعد، غلام علی بن ابی طالب(ع)[۱] و مدتی والی آذربایجان و در کوفه فرمانده شُرطة الخَمیس‌ بوده میباشد.[۲] معلوم وجود ندارد در چه هنگامی، سعد این مسئولیت را برعهده داشته ولی این نکته از کتاب ها تاریخی به کارگیری می گردد که وی نیز همانند قنبر از همراهان آن حضرت بوده و امام(ع) اورا به شغل های گوناگون حکومتی می‌گمارده میباشد؛ مثلا سعد تحت عنوان بازرس، به حوزه‌ ذیل دستور زیاد بن ابیه رفته و با او تضارب لفظی هم داشته میباشد.[۳] همینطور در جریان دسیسه یزید بن حجیه، کارگزار ری، امام علی(ع) یزید را زندانی و سعد را مأمور نگهداری رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد از او کرد.[۴]

در رکاب پسران امام علی(ع)
بعداز شهید شدن امیرالمؤمنین علی(ع) در ۴۰ق، از همراهان امام حسن(ع) و بعد از وی همراه امام حسین(ع) بود و از مدینه به مکه آن‌گاه تا کربلا، در رکاب وی بود و در روز عاشورا رشادت‌هایی از خویش آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نماد بخشید. [۵]

سماوی نوشته که ابن شهر آشوب در مناقب [۶] اسم اورا در فهرست شهدای حملۀ او‌لین بیان کرده است.[۷][منبع بهتری نیاز میباشد][یادداشت ۱]

صحابی بودن
در زمینه ی سعد آورده شده که جزء صحابه رسول(ص) بوده میباشد ولی به حیث نمی رسد که‌این نسبت درست باشد، چراکه در هیچ منبعی، اسم او در زمره صحابه نیامده میباشد.[۹]

تستری در زمینه ی اینکه او خزاعی بوده و در عین اکنون آزاد شدۀ امیرالمؤمنین(ع) هم بوده، شک نموده است.[۱۰]

پیرامون واژه و کلمه مهدی
کلمهٔ «مهدی» در قرآن به فعالیت نرفته‌میباشد. «مهدی» از ریشهٔ ه-د-ی میباشد و به معنای هدایت گردیده[۸][۹][۱۰] یا این که هدایت گردیده به وسیله معبود می باشد.[۱۱][۱۲] سوابقٔ استعمال از واژه و کلمهٔ مهدی پیش از ظهور اسلام نیست، به ویژه به معنای موعود جهانگشای عدل‌گستر. البته به کار گیری از این واژه و کلمه در طی رسول اسلام و بعد، در اشعار و متن‌های عرب بسیار چشم میشود.[۱۳][۱۴] در شعری سعد بنی‌سلیم بعداز ایمان به اسلام در مدح رسول اسلام اینگونه می مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد سراید:[۱۵]

الا یا این که فرستاده‌الله انک درستگو فبورکت مهدیا و بورکت هادیا
مهدی به معنای «هدایت‌گردیده» در اولِ اسلام در مضمون‌ منجی آخرالزمان به شغل نمی‌رفته‌میباشد. اکثری از بزرگان صدر اسلام با این اسم خوانده می‌گردیده‌اند، فقط لقبی بوده‌میباشد که به‌خیال و خاطر آنکه مرتبه بزرگی معنوی آن ها آرم داده شد.[۱۶] کسانی مانند محمد، ابراهیم، علی، فاطمه، حسین بن علی و مهدی (خلیفه بنی عباس) در اوایل اسلام با این اسم خوانده رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیده‌اند.[۱۷][۱۰][۱۸][۱۹]

منجی در آئین‌های قبل از اسلام
فی مابین کتاب‌های قول عتیق در کتاب دانیال که پس از اسارت یهودیان در بابل مندرج‌میباشد به منجی آخرالزمان اشاره شده است. عیسی سازه به نقل اناجیل از ظهور ناگهانی پسر بشر، رجوع خویش به هنگام انقضای دانا، بر قرار شدن عدل و داد در آن زمانه و حتمی بودن حکومت عدل خبر داده‌میباشد. پسر آدم تعبیری میباشد که بر نجات‌دهندهٔ جهانی در انجیل به عمل برده شده است. در نوشته‌های دربین‌العهدین (مسافتٔ هنگامی کتاب دانیال تا مجال تدوین انجیل‌ها) مانند (خنوخ، ۱:۴۶–۳) به ظهور یک منجی در آخرالزمان اشاره می گردد. از این منجی با اسم‌هایی مانند «مسیحا»، «برگزیده»، «پرهیزگار»، «پسر بشر»، «پسر خداوند»، و «بشر» خاطر شده است. وی وجودی ازلی میباشد که قبل از کردار دنیا، مجال ظهور و نرم‌افزارٔ وی نزد آفریدگار مشخص و معلوم و مقر آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ر بوده‌میباشد.[۲۰]

در آیین زردشت و در بندی از گاهان (یسن ۴۳، حایل ۳) از مردی کلام آورده شده‌میباشد که در آتی می آید و «منش نجات را می یابد». در گاهان چنددفعه واژه و کلمهٔ سوشیانت در معنای سودبخش تکرار شده است که در ادبیات زردشتی متاخر به طور سوشیانس درآمده و منجی آخری زردشتی به‌شمار آمده‌میباشد. در موردی نیز صحبت از آئین سوشیانت (سودبخش) میباشد که بعد ها در ادبیات زردشتی به طور سوشیانس و منجی پایانی زردشتی درآمده‌میباشد
مهدی در نزد شیعه‌ها اسماعیلی و زیدی
از اتفاقاتی که سبب ساز پیشرفت ایده مهدی شد فوت ناگهانی اسماعیل فرزند جعفر درست گو امام ششم شیعه ها به سال ۷۶۲ میلادی که به نظریهٔ شیعه‌ها اسماعیلی پیشتر امام هفتم شیعه رقم خورده‌بود. هرچند اکثر شیعه ها گرد فرزند دیگر جعفر درست گو، موسی کاظم، گرد آمدند اقلیتی از شیعه ها مرگ اسماعیل را نپذیرفتند و داعیه کردند که اسماعیل هنوز زنده‌میباشد و در غایب بودن به رمز می‌رود. به اطمینان آن‌ها اسماعیل به عبارتی امام غایب میباشد.[۱۰] با ظهور خلفای فاطمی در مصر با استناد به احادیثی که به وسیله اسماعیلیه و بقیه منابع اورده شده بود. مهدی به او‌لین خلیفه فاطمی و جانشینانش نسبت داده شد. در عین اکنون اسماعیلیان الموت انتظار دارا‌هستند که در آخرالزمان امام هفتم اسماعیلیان زیر اسم قائم آل محمد ظهور نماید

روضةالنبی
همینطور ملاحظه کنید: روضة النبی
روحانی اثر گذار در کتاب المُقْنَعه، احتمال دفن شدن فاطمه(س) در رَوْضَةُ النَّبی را درست دانسته[۳۳] و روحانی طوسی محدث شیعه، عهد دفن فاطمه(س) در نوحه را باور بیشتر عالمان شیعه شمرده میباشد.[۳۴] روضة النبی، مسافت فی مابین منبر و قبر رسول(ص) در مسجدالنبی میباشد که نبی آن را مدیحه‌ای (ترجمه: زمین سرسبز[۳۵]) از نوحه‌های پردیس خواند.[۳۶] مبنی بر روایتی در کتاب معانی الاخبار، رسول(ص) استدلال نوحه بودن این جای را دفن شدن فاطمه(ص) در آن مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دانست.[۳۷]

امین‌الاسلام طَبْرِسی، مفسر و متکلم قرن ششم قمری،[۳۸] و ابن شهر آشوب، مفسر و محدث قرن ششم قمری،[۳۹] دو احتمال منزل و نوحه را مجاورت‌‌خیس به واقعیت دانسته‌اند. روحانی طوسی این دو احتمال را در حدود هم شمرده[۴۰] و علامه مجلسی آن دو را قابل عده دانسته میباشد؛ چون به اطمینان شیعه نوحه، مشتمل بر منزل فاطمه(س) نیز می گردد.[۴۱] به همین استدلال، بعضا پژوهشگران پیمان مدیحه را تأییدی بر قسم منزل رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دانسته‌اند.[۴۲]

باطن منزل فاطمه(س) در مسجدالنبی؛ محراب فاطمه(س) و ضریحی پشت محراب که عموم آن را منسوب به فاطمه(س) آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میدانند.
آرامستان بقیع
همینطور ملاحظه کنید: بقیع
به گفته بهاءالدین اِرْبِلی تاریخ‌نگار شیعه قرن هفتم قمری، دربین عموم و تاریخ‌نگاران دارای شهرت میباشد فاطمه در بقیع دفن گردیده است. وی روایتی نیز برای تأیید این احتمال بیان نموده است. او محل خاصی از آرامستان بقیع را معین نکرده میباشد.[۴۳]

روضه خوان طوسی[۴۴] و امین‌الاسلام طبرسی[۴۵] این احتمال را بعید شمرده‌اند. از روایتی در کتاب الکافی نیز مستعمل فاطمه(س) در بقیع دفن نشده میباشد.[۴۶] مطابق این داستان، امام حسن(ع) به امام حسین(ع) وصیت کرد: «بعد از شهیدشدن، منرا راز قبر فرستاده(ص) ببر تا با وی تجدید قسم کنم. بعد من‌را به قبر مادرم برگردان و از آنجا به بقیع ببر».[۴۷]

منزل عقیل (بقاع ائمه بقیع)
همینطور مشاهده کنید: حرم‌های بقیع و بقاع امامان شیعه
علامه مجلسی از کتاب مصباح الانوار روایتی بیان کرده که فاطمه(س) در منزل عقیل بن ابی‌طالب دفن شد.[۴۸] منزل عقیل فارغ گورستان بقیع و در اطراف آن قرار داشت[۴۹] و بعداز دفن عباس بن عبدالمطلب و چهار بدن از امامان(ع) در آن، از وضعیت مسکونی به طور زیارتگاه همگانی درآمد[۵۰] و با پیشرفت بقیع به آن ملحق شد.[۵۱]

محمدحسین فراهانی شعر سرا و مولف عصر قاجار در سفرنامه خویش در بین سال‌های ۱۳۰۲ و ۱۳۰۳ق، از وجود قبری در مقبره ائمه بقیع گزارش کرده که آن را منسوب به حضرت فاطمه(س) می‌دانستند و شیعه و سنی در آن محل زیارت می‌خواندند.[۵۲]

حیث پر اسم و رسم در میان عالمان اهل سنت این میباشد که قبر حضرت فاطمه(س) در بقاع ائمه بقیع جای‌دارد.[۵۳] یک کدام از برهان‌های آن‌ها وصیت امام حسن(ع) بر طبق دفن شدن وی کنار مادرش فاطمه(س) میباشد.[۵۴] در قبال، شیعه‌ها بر طبق روایتی[۵۵] معتقدند فاطمه‌ای که در بقیع دفن میباشد فاطمه بنت اسد مامان امام علی(ع) میباشد.[۵۶] محمدصادق نجمی پژوهشگر شیعه، این نظر را دارد نویسندگان اهل سنت عملکرد کرده‌اند قبر فاطمه(س) را باطن مقبره ائمه بقیع معرفی نمایند تا از فشار عقیدتیِ رهروان شیعه نسبت به نهفته بودن قبر فاطمه(س) بکاهند.[۵۷]

در منابع اهل سنت به فرضیات دیگری نیز برای محل دفن حضرت فاطمه(س) اشاره گردیده‌است. بعضی از آنان اینگونه‌اند: منزل او،[۵۸] روضةالنبی،[۵۹] زاویه بیرونی منزل عقیل بن ابی‌طالب

غزوه بدر
غَزْوه بَدْر یا این که بَدرُ الکُبریٰ، اولیه مبارزه با فرماندهی نبی(ص)، دربین مسلمانها و مشرکان قریش بعداز مهاجرت رسول به مدینه، در هفدهم رمضان سال دوم هجری در ناحیه بدر اتفاق افتاد. در‌این نزاع، مسلمانها علی‌رغم معدود‌شمار بودن به برد رسیدند و چندین بدن از بزرگان مشرکان کشته یا این که اسیر شدند. این موفقیت مقام مسلمان ها در مدینه را ثبت کرد. بنابر منابع تاریخی، از علل برد مسلمانها، جانفشانی و دلاوری مسلمانها به‌ویژه علی (ع) و حمزه سیدالشهداء، بود. این غزوه جزو نادر نزاع‌هایی میباشد که در قرآن مذکور و مثال‌ای از امدادالهی دانسته مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیده است.
دو غزوه دیگر نیز به اسم بدر خوانده میگردند: بدر الاُالبته و بدر الموعد؛ البته منظور از نزاع یا این که غزوه بدر در منابع تاریخی بدر الکبری رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.
حوزه‌ بدر
نوشته ی علمیٔ اساسی: حوزه‌ بدر
حیطه بدر حیطه‌ای سرسبز و برخودار از منابع آب در نزدیکی صد و پنجاه کیلومتری جنوب مدینه میباشد. بدر در محلّ پیوستن رویه مدینه به شیوه کاروان‌رو مکّه به شام قرار داشته و به منجر وجود آب، استراحتگاه کاروان‌ها بوده میباشد. قبل از اسلام، هر سال از اولیه تا هشتم ذیقعده، در آنجا بازاری بر پا آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌گردیده است.[۱]
بدر هم‌فعلا‌، شهری میباشد خرد که قبایلی از حجاز در آن اقامت دارا‌هستند و جمعیت آن به بیش تر از ۱۵ هزار نفر میرسد. به جهت ساخته‌شدن جاده‌های تازه و تغیییر مسیر مدینه به مکه، دیگر مسافران از این حوزه‌ عبور نمیکنند. آرامستان شهدای بدر در‌این ناحیه زیارتگاه مسلمان‌ها میباشد.
دلایل صورت‌گیری نبرد بدر
بنابر نقل معروف، واقعه بدر در صبح‌گاه آدینه، ۱۷ رمضان[۳] و سازه بر نقلی دو‌شنبه ۱۷ رمضان یا این که ۱۹ رمضان[۴] سال دوم هجری رخداد.
مسلمان ها قبل از مسافرت، در مکه گزینه اذیت و آزار، شکنجه و تبعید به وسیله کافران بودند[۵] و از مناسک حج بازداشته شدند[۶] همینطور بعد از مهاجرت ، اموال باقیمانده مهاجران، به وسیله مشرکان قریش مصادره شد و آن ها بر حصر اقتصادی مسلمانها سعی می‌کردند.[۷] با این وجود مسلمانها از سوی خدا اذن نبرد با مشرکان قریش را نداشتند و به طاقت فرا خوانده می‌شدند. تا اینکه معبود خلال برشمردن ستم‌هایی که بر مسلمان ها رفته بود به آن ها اذن جنگ با مشرکان را بخشید[۸] [یادداشت ۱] از این رو قبل از پیکار بدر، مسلمانها یکسری سریه و غزوه با مشرکان داشتند، یک کدام از آن‌ها سریه نخله بود. درین سریه که به فرماندهی عبدالله بن جحش و حدود یک ماه و نیم قبل از غزوه بدر صورت بخشید، عمرو‌ بن حضرمی از مشرکان کشته شد و دو بدن از آن ها اسیر و کاروان تجاریشان به غنیمت دریافت شد.[۹] قریش این ناکامی را مایه سرافکندگی خویش فی مابین قبایل عرب می‌دانست و طالب خون‌بهای عمرو ‌بن حضرمی بود. [۱۰] همینطور از‌آنجا که اموال مسلمانها مهاجر در مکه از طرف قریش مصادره گردیده بود، کاروان تجاری قریش که به سرپرستی ابوسفیان از مکه به شام می رفت زیر تعقیب مسلمان ها قرار گرفت،[۱۱] هر چندین مسلمان ها به آن دست نیافتند؛[۱۲] البته نقش این رخداد را در صورت‌گیری نزاع بدر اساسی دانسته‌اند