مجله خبری مساجد

گسترش اسلام
مقالهٔ اساسی: توسعه و گسترش اسلام
پس از ظهور اسلام در حوزه‌ شبه‌جزیره عربستان، بسط اسلام با فرستادن مبلغانی از جانب محمد شروع شد. مصعب بن عمیر اولین نبی محمد به یثرب بود تا آموزه‌های اسلامی را در آن حوزه‌ نشر دهد. رجوع دو تن از همسایه قبیله عبدالقیس به قوم خود که در بحرین ساکن بودند، سبب ساز مسلمان شدن این قبیله گردید. پس از مسافرت به یثرب، اقدامات نظامی نیز به عنوان عاملی برای توسعه اسلام گزینه تجویز قرار گرفت و مسئله جدیدی برای تبلیغ اسلام مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مهیا شد.

[۲۲۲] اولیه جامعه اسلامی توسط محمد در همین شهر شکل گرفت.[۲۲۳] مسلمان شدن قبایل گوشه و کنار مدینه فی مابین سال‌های پنجم تا دهم هجری گامی دیگر در گسترش اسلام در حوزه‌ بود. یهودیان ساکن مدینه از سه تیره بنی‌قینقاع، بنی‌نضیر و بنی‌قریظه، از اقدام علیه اسلام ابایی نداشتند و این اقدامات باعث زد خورد‌های مسلمان‌ها با آنان و اخراجشان از رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ناحیه شد.

در سال هفتم ه‍. ق، نواحی شمالی مدینه نیز با صلح یا عنوه به تصرف مسلمان ها درآمد. سال هشتم برای مسلمانان فتح مکه را در‌پی داشت که با پذیرش اسلام توسط ابوسفیان، پایان مقاومت مشرکان مکه در مقابل اسلام را رقم زد. پس از فتح مکه، مناطقی جنوبی‌تر همچون طائف نیز به تصرف مسلمانان درآمد. در سال نهم با لشکرکشی مسلمان‌ها برای تقابل با حمله احتمالی قوای روم (بیزانس)، سبب به عقد قول‌نامه‌هایی شد که عملاً نواحی شمالی مدینه تا شام را در اختیار مسلمانها قرار داد. در سال دهم، سایر قبایل شبه جزیره عربستان و قبایل یمنی نیز با عقد پیام‌نامه‌هایی به اسلام آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گرویدند.[۲۲۴]

طبق روایات تاریخی مسلمانها، محمد از سال ۶ و ۷ هجری نامه‌هایی را برای سران حکومت‌های همسایه شامل هراکلیتوس، امپراتور بیزانس، نجاشی سلطان حبشه، خسرو پرویز شاهنشاه ساسانی و تعدادی تن دیگر فرستاد و آنها را دعوت به دین اسلام کرد.[۲۲۵] همچنین گزارش گردیده است که محمد در سال هشتم نیز نامه‌هایی به پادشاهان بخشها محیط فرستاد. پیرو این دعوت‌ها، عمروعاص به سوی جیفر و عیاذ بن جلندی — پادشاهان عمان — گسیل و با پاسخ مثبت آن‌ها مواجه شد. منذر بن ساوی، حاکم بحرین نیز در پاسخ به دعوت‌نامه محمد، پاسخ مثبت بخشید. سلطان منطقه یمانه — واقع در غرب بحرین — نسبت به دعوت‌نامه محمد برخورد مساعدی نکرد و به صادر نمودن دو نماینده به مدینه اکتفا کرد. دو نماینده او مسلمان شدند البته اسلام آنان و بازگشتشان به یمانه، تأثیری بر گسترش اسلام بر این حوزه‌ نداشت. مهمترین خویشاوندان حیطه یمانه در سال دهم به اسلام گرویدند. میان این مناطق پادشاهی، نجد از درون فروپاشید و قبایل آن به صورت کل به اسلام گرویدند و سرآخر تماماً به فقیه اسلام پیوست.[۲۲۶] نامه دیگر محمد به خسروپرویز شاه ساسانی کشور ایران بود که با عکس‌العمل تند خسروپرویز مواجه شد و در فرمانی، باذان فرمانده یمن را به سمت مدینه گیسل کرد تا محمد را به ایران بفرستد. باذان با شنیدن خبر مرگ خسروپرویز از جانب محمد، اسلام پذیرفت و مسئله‌ساز سیطره مسلمانها بر یمن شد.[۲۲۷]

بعداز درگذشت محمد، خلفایی که بعد از او به حکومت جامعه اسلامی رسیدند، اقدام به فتوحات نظامی کردند. به‌طور کلی در علت و انگیزه خلفا در فتوحات اختلاف‌هایی فی مابین نظریه‌پردازان و تحلیلگران تاریخی وجود دارد. بعضی از مورخان چون بلاذری عامل این فتوحات را جنگ با مرتدان دانسته‌اند که رخداد رده را شکل دادند اما دست‌یابی به منابع حیاتی نیز در تصمیم آنان بی‌تاثیر نبود. به هر روی مناطق مختلفی در دوران خلفای اسلامی با جنگ یا صلح به حکومت اسلامی اضافه شد.[۲۲۸] بیشترین تاریخ‌پژوهان مدرن، اقدامات محمد در ارسال نامه به سران کشورهای حوزه‌ را منشأ فتوحات آتی مسلمانان می‌دانند.[۲۲۹]

گسترش اسلام
مقالهٔ اساسی: توسعه و گسترش اسلام
پس از ظهور اسلام در حوزه‌ شبه‌جزیره عربستان، بسط اسلام با فرستادن مبلغانی از جانب محمد شروع شد. مصعب بن عمیر اولین نبی محمد به یثرب بود تا آموزه‌های اسلامی را در آن حوزه‌ نشر دهد. رجوع دو تن از همسایه قبیله عبدالقیس به قوم خود که در بحرین ساکن بودند، سبب ساز مسلمان شدن این قبیله گردید. پس از مسافرت به یثرب، اقدامات نظامی نیز به عنوان عاملی برای توسعه اسلام گزینه تجویز قرار گرفت و مسئله جدیدی برای تبلیغ اسلام مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مهیا شد.

[۲۲۲] اولیه جامعه اسلامی توسط محمد در همین شهر شکل گرفت.[۲۲۳] مسلمان شدن قبایل گوشه و کنار مدینه فی مابین سال‌های پنجم تا دهم هجری گامی دیگر در گسترش اسلام در حوزه‌ بود. یهودیان ساکن مدینه از سه تیره بنی‌قینقاع، بنی‌نضیر و بنی‌قریظه، از اقدام علیه اسلام ابایی نداشتند و این اقدامات باعث زد خورد‌های مسلمان‌ها با آنان و اخراجشان از رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ناحیه شد.

در سال هفتم ه‍. ق، نواحی شمالی مدینه نیز با صلح یا عنوه به تصرف مسلمان ها درآمد. سال هشتم برای مسلمانان فتح مکه را در‌پی داشت که با پذیرش اسلام توسط ابوسفیان، پایان مقاومت مشرکان مکه در مقابل اسلام را رقم زد. پس از فتح مکه، مناطقی جنوبی‌تر همچون طائف نیز به تصرف مسلمانان درآمد. در سال نهم با لشکرکشی مسلمان‌ها برای تقابل با حمله احتمالی قوای روم (بیزانس)، سبب به عقد قول‌نامه‌هایی شد که عملاً نواحی شمالی مدینه تا شام را در اختیار مسلمانها قرار داد. در سال دهم، سایر قبایل شبه جزیره عربستان و قبایل یمنی نیز با عقد پیام‌نامه‌هایی به اسلام آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گرویدند.[۲۲۴]

طبق روایات تاریخی مسلمانها، محمد از سال ۶ و ۷ هجری نامه‌هایی را برای سران حکومت‌های همسایه شامل هراکلیتوس، امپراتور بیزانس، نجاشی سلطان حبشه، خسرو پرویز شاهنشاه ساسانی و تعدادی تن دیگر فرستاد و آنها را دعوت به دین اسلام کرد.[۲۲۵] همچنین گزارش گردیده است که محمد در سال هشتم نیز نامه‌هایی به پادشاهان بخشها محیط فرستاد. پیرو این دعوت‌ها، عمروعاص به سوی جیفر و عیاذ بن جلندی — پادشاهان عمان — گسیل و با پاسخ مثبت آن‌ها مواجه شد. منذر بن ساوی، حاکم بحرین نیز در پاسخ به دعوت‌نامه محمد، پاسخ مثبت بخشید. سلطان منطقه یمانه — واقع در غرب بحرین — نسبت به دعوت‌نامه محمد برخورد مساعدی نکرد و به صادر نمودن دو نماینده به مدینه اکتفا کرد. دو نماینده او مسلمان شدند البته اسلام آنان و بازگشتشان به یمانه، تأثیری بر گسترش اسلام بر این حوزه‌ نداشت. مهمترین خویشاوندان حیطه یمانه در سال دهم به اسلام گرویدند. میان این مناطق پادشاهی، نجد از درون فروپاشید و قبایل آن به صورت کل به اسلام گرویدند و سرآخر تماماً به فقیه اسلام پیوست.[۲۲۶] نامه دیگر محمد به خسروپرویز شاه ساسانی کشور ایران بود که با عکس‌العمل تند خسروپرویز مواجه شد و در فرمانی، باذان فرمانده یمن را به سمت مدینه گیسل کرد تا محمد را به ایران بفرستد. باذان با شنیدن خبر مرگ خسروپرویز از جانب محمد، اسلام پذیرفت و مسئله‌ساز سیطره مسلمانها بر یمن شد.[۲۲۷]

بعداز درگذشت محمد، خلفایی که بعد از او به حکومت جامعه اسلامی رسیدند، اقدام به فتوحات نظامی کردند. به‌طور کلی در علت و انگیزه خلفا در فتوحات اختلاف‌هایی فی مابین نظریه‌پردازان و تحلیلگران تاریخی وجود دارد. بعضی از مورخان چون بلاذری عامل این فتوحات را جنگ با مرتدان دانسته‌اند که رخداد رده را شکل دادند اما دست‌یابی به منابع حیاتی نیز در تصمیم آنان بی‌تاثیر نبود. به هر روی مناطق مختلفی در دوران خلفای اسلامی با جنگ یا صلح به حکومت اسلامی اضافه شد.[۲۲۸] بیشترین تاریخ‌پژوهان مدرن، اقدامات محمد در ارسال نامه به سران کشورهای حوزه‌ را منشأ فتوحات آتی مسلمانان می‌دانند.[۲۲۹]