علی بن موسی در قسم هارون
علی بن موسی الرّضا تا سال ۱۷۹ ه.ق که پدرش، ماوسَی بنِ جَعفَر، در مدینه میزیست، در ملازمتَش بهرمز میبُرد. بعد از دستگیری و جابجاییِ موسی کاظم به عراق بوسیله هارون، اموال و دستورهای بابا به او می سید و پژوهش به کارها شیعهها و پرداخت طلب، به وکالت از پدرش به وسیله او جاری مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ساختن میشد.
[۴۴] با درگذشتِ موسی کاظم در زندان بغداد در رَجَبِ ۱۸۳ ه. ق، پسرش علی بن موسی بنابر وصیت بابا، وارث و جانشینش شد؛[۴۵] و ده سال اولیه از امامتش — از سال ۱۸۳ تا ۱۹۳ ه.ق — را در قسم هارون گذرانْد.[۴۶] بهگفتهٔ مادلونگ، از در بین برادران فقط علی بن موسی زمینِ صِریا و دورویی را به ارث موفقیت.[۴۷] صریا از آبادیهای مجاورتِ مدینه بود که بهدست موسی کاظمآباد گردیده بود. علی بن موسی در زمانه امامتش در قسم هارون، در صریا معاش رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میکرد.[۴۸]
علی بن موسی دراین زمانه، وظایف پدرش را ذمه دار شد و به وصیت موسی کاظم، سرپرستی فرزندان، همسران و اموالش به علی بن موسی ودیعت شد و دیگر فرزندان موسی کاظم، حق تصرف در چیزی را نداشتند. بعداز قتل موسی کاظم، عباس، اخوی رضا، نسبت بدین وصیت اعتراض شدیدی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.
علی بن موسی دراین روزها، آحاد کارایی خویش را نمود تا آلرژیِ حکومت برانگیخته نشود و قائل به قیام علیه حکومت عدم وجود. این سیاست باعث شد تا علی بن موسی، درخواست ملازمت و همراهی در قیام محمد بن سلیمان علوی و عمویش، محمد بن جعفر را رد نماید. بااینهم اکنون، آحاد رفتوآمدهای او بوسیله حکومت، زیر حیث بود و گزارشها به هارون داده می شد.[۴۹]
ذهبی میگوید بعداز اینکه محمد بن جعفر اعلام قیام کرد، هارون سپاهی را روانهٔ مدینه، و فرمانِ سرکوب قیام و کشتن محمد بن جعفر را صادر کرد. هارون به عیسی جَلّودی، فرمانده لشکر، دستورداد به منزلهای علویان یورش بَرد و میزان دارایی، جامه و زیور زنان را غارت نماید، و حتّی یک لباس بر بدنِ زنان باقی نگذارد. بهگفتهٔ روضه خوان صدوق، محدث شیعه، وقتیکه جلّودی به منزلٔ علی بن موسی الرّضا هجوم بُرد، علی بن موسی امرکرد تمامیٔ زنان در یک اتاق گرد آیند، و خویش بر درِ اتاق ایستاد و از هجوم جلّودی به داخل اتاق پرهیز کرد و قسم و سوگند خورد تا خودش، اموال داخل منزل و میزان داراییِ زنان اعم از جامه و گوشواره و خلخالشان را بستاند و به جلّودی تحویل دهد. جلّودی این شرط علی بن موسی را به عهده گرفت و او نیز اینگونه کرد.[۵۰]
بیهم دائو میگوید بهحیث می رسد که کلیهٔ منابع، موافق می باشند که او از نگاه سیاسی ساکت و عشق و علاقهمند به یاد دادن شرعی بودهمیباشد.[۵۱] برنارد لوئیس میگوید علی بن موسی در قسمتِ بزرگی از معاشاش، نقشی سیاسی نداشت، البته بهخیال دانش و تقوایش دارای شهرت بود.[۵۲] صرفا شغل سیاسی که از رضا درین زمان تصویب شده است، این بود که در سال ۲۰۰ هجری قمری، هنگام قیام شیعهها زیدی به رهبری عمویش محمد بن جعفر، پیامی از سردار عباسی را به شورشیان رساند و عمویش را به تسلیم دعوت کرد. از این اشاره مختصر میاقتدار برداشت کرد که وی خیر فقط نقشی در قیام نداشته، بلکه با مقامات دستگاه خلافت همیاری نمود.[۵۳]
از بحرانهایی که علی بن موسی درین روزگار و با شیعهها داشت، تأخیر در فرزنددار شدنِ خود بود. به گفته پیامبر جعفریان، این مورد با میلاد محمّد تَقی، ملقب به جواد، مرتفع شد
علی بن موسی در قسم هارون
علی بن موسی الرّضا تا سال ۱۷۹ ه.ق که پدرش، ماوسَی بنِ جَعفَر، در مدینه میزیست، در ملازمتَش بهرمز میبُرد. بعد از دستگیری و جابجاییِ موسی کاظم به عراق بوسیله هارون، اموال و دستورهای بابا به او می سید و پژوهش به کارها شیعهها و پرداخت طلب، به وکالت از پدرش به وسیله او جاری مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ساختن میشد.
[۴۴] با درگذشتِ موسی کاظم در زندان بغداد در رَجَبِ ۱۸۳ ه. ق، پسرش علی بن موسی بنابر وصیت بابا، وارث و جانشینش شد؛[۴۵] و ده سال اولیه از امامتش — از سال ۱۸۳ تا ۱۹۳ ه.ق — را در قسم هارون گذرانْد.[۴۶] بهگفتهٔ مادلونگ، از در بین برادران فقط علی بن موسی زمینِ صِریا و دورویی را به ارث موفقیت.[۴۷] صریا از آبادیهای مجاورتِ مدینه بود که بهدست موسی کاظمآباد گردیده بود. علی بن موسی در زمانه امامتش در قسم هارون، در صریا معاش رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میکرد.[۴۸]
علی بن موسی دراین زمانه، وظایف پدرش را ذمه دار شد و به وصیت موسی کاظم، سرپرستی فرزندان، همسران و اموالش به علی بن موسی ودیعت شد و دیگر فرزندان موسی کاظم، حق تصرف در چیزی را نداشتند. بعداز قتل موسی کاظم، عباس، اخوی رضا، نسبت بدین وصیت اعتراض شدیدی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.
علی بن موسی دراین روزها، آحاد کارایی خویش را نمود تا آلرژیِ حکومت برانگیخته نشود و قائل به قیام علیه حکومت عدم وجود. این سیاست باعث شد تا علی بن موسی، درخواست ملازمت و همراهی در قیام محمد بن سلیمان علوی و عمویش، محمد بن جعفر را رد نماید. بااینهم اکنون، آحاد رفتوآمدهای او بوسیله حکومت، زیر حیث بود و گزارشها به هارون داده می شد.[۴۹]
ذهبی میگوید بعداز اینکه محمد بن جعفر اعلام قیام کرد، هارون سپاهی را روانهٔ مدینه، و فرمانِ سرکوب قیام و کشتن محمد بن جعفر را صادر کرد. هارون به عیسی جَلّودی، فرمانده لشکر، دستورداد به منزلهای علویان یورش بَرد و میزان دارایی، جامه و زیور زنان را غارت نماید، و حتّی یک لباس بر بدنِ زنان باقی نگذارد. بهگفتهٔ روضه خوان صدوق، محدث شیعه، وقتیکه جلّودی به منزلٔ علی بن موسی الرّضا هجوم بُرد، علی بن موسی امرکرد تمامیٔ زنان در یک اتاق گرد آیند، و خویش بر درِ اتاق ایستاد و از هجوم جلّودی به داخل اتاق پرهیز کرد و قسم و سوگند خورد تا خودش، اموال داخل منزل و میزان داراییِ زنان اعم از جامه و گوشواره و خلخالشان را بستاند و به جلّودی تحویل دهد. جلّودی این شرط علی بن موسی را به عهده گرفت و او نیز اینگونه کرد.[۵۰]
بیهم دائو میگوید بهحیث می رسد که کلیهٔ منابع، موافق می باشند که او از نگاه سیاسی ساکت و عشق و علاقهمند به یاد دادن شرعی بودهمیباشد.[۵۱] برنارد لوئیس میگوید علی بن موسی در قسمتِ بزرگی از معاشاش، نقشی سیاسی نداشت، البته بهخیال دانش و تقوایش دارای شهرت بود.[۵۲] صرفا شغل سیاسی که از رضا درین زمان تصویب شده است، این بود که در سال ۲۰۰ هجری قمری، هنگام قیام شیعهها زیدی به رهبری عمویش محمد بن جعفر، پیامی از سردار عباسی را به شورشیان رساند و عمویش را به تسلیم دعوت کرد. از این اشاره مختصر میاقتدار برداشت کرد که وی خیر فقط نقشی در قیام نداشته، بلکه با مقامات دستگاه خلافت همیاری نمود.[۵۳]
از بحرانهایی که علی بن موسی درین روزگار و با شیعهها داشت، تأخیر در فرزنددار شدنِ خود بود. به گفته پیامبر جعفریان، این مورد با میلاد محمّد تَقی، ملقب به جواد، مرتفع شد
مسجد امام حسن مجتبی (ع) فکوری مشهد و نقش آن در مواجهه با چالشهای اجتماعی و شهری