مجله خبری مساجد

حکومت اسلامی مکلف میباشد نسبت به اجرای اوامر اجتماعی شریعت د آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ر جامعه غایت قدرت خویش را به شغل گیرد و در اصلً حکومت اسلامی، به‌مثابه‌ی ابزاری جهت اجرای احکام اسلام میباشد. اصل بر این میباشد که اجرای امرها شریعت می بایست به‌شکل بدون نقص و فوری اجرا گیرد البته گاهی اجرای بی نقص و فوری بعضی از آن ها ممکن وجود ندارد و در‌این‌حالت‌ گشوده هم سازه به امر شارع مقدس، بایستی این اصل را اختصاص زد. حالا، قضیه اینجاست که مبانی و استدلال‌ی اصل فوریت اجرای شریعت در حکومت اسلامی چیست و چه استثنائاتی بر این اصل، رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد وارد میباشد. نوشته ی علمی‌ی حاضر با شیوه توصیفی ـ تحلیلی در جایگاه تبیین جواب این موضوع، بعد از ثابت وظیفه‌ی حاکمان راجع‌به اجرای شریعت، به ذکر مبانی اصل نام برده با توکل بر مبانی شرعی و بیان استثنائات آن می پردازد و درنهایت به‌این فیض رهنمون گردد که در زمینه ی شیوه‌ی اجرای شریعت بوسیله حکومت اسلامی، اصل بر اجرای فوری احکام الاهی میباشد و دست کشیدن از این اصل، نیاز به احراز استدلال قطعی داراست و فقط در مورد ها مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد خاص مد حیث شارع مقدس، قابلیت و امکان‌پذیر خواهد بود. براین اساس اجرای تدریجی شریعت فارغ از قانون‌ی معلوم که سبب به تعطیلی احکام الاهی ـ گرچه به‌شکل موقت ـ شود را نمی‌قدرت روا دانست.

شاخصه ها و مبانى انضباط معنوى

انضباط در نیروهاى دارای اسلحه کارایى و تاثیر بخشى خویش را با قید «معنویت» مى یابد. به این ترتیب، مى بایست اپلیکیشن ها و سیستم انتخاب و یادگرفتن بر میزان و شالوده رشد روح و تقویت آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بنیه معنوى نظامیان سازماندهى گردد تا شایستگى ها و اقتدار نظامى و فکرى معنوى یک نظامى مسلمان و مدافع بها هاى انقلاب تجلى یابد.

انضباط معنوى بر مبانى و شاخصه هایى پایدار میباشد و مهم‌ترین آن ها که تحقق آن در نیروهاى دارای اسلحه مى تواند یک نیروى آرمانى براى دستیابى به هدف ها متعالى نظام اسلامى به وجود آورد، به قرار تحت میباشند:

1. ایمان آگاهانه و راسخ به معبود بزرگ و تعالى به سیرتکامل اى که همگی کارها را به دست پروردگار بداند و به وعده هاى وی براى کمک الهى به مؤمنان ایمان بیاورد و جایزه آخرت را اطمینان داشته باشد. رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد

2. به نبوت نبی(ص) و امامت امامان(ع) و عصمت و طهارت وی باور داشته باشد و ذوات مقدسه را مجراى سود الهى و حاکمان راستین بشریت بداند، عهد و فعل و تقریرشان را حجت بشمارد.

3. ولایت دانا را استمرار ولایت و حکومت انبیاء و ائمه بداند و التزام عملى به فرامین و اوامر وی داشته باشد و اطاعت از فرماندهان و مدیران را در راستاى پیروی از ولى دانا تعبیر نماید.

4. ثبات گام در اعتقادات؛ در حادثه ها و رویدادهاى دشوار و پرنشیب و فراز مبارزه و صلح، پیروزى یا این که اسارت بتواند اعتقادات دینى خویش را نگهداری نماید و موقعیت متعدد مأموریت ها تزلزلى در ایمان وی پدید نیاورد و نسبت به جاری ساختن فرائض دینى التزام عملى داشته باشد. مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد

5. باور به مبانى نظام جمهورى اسلامى؛ حاکمیت را درین نظام قانون ها الهى بداند و پذیرفته باشد که نظام ولایى به عبارتی عموم سالارى دینى و عدالتخواه میباشد که بر شالوده بها ها و کرامت انسانى برقرار شد‌ه‌است و خویش را نسبت به اجراى قانون ها و قانون ها این نظام با مسئولیت بداند.

6. فقید هستى را محضر حق تعالى پی بردن؛ مؤمنان و نیروهاى دارای سلاح اسلامى در هر کناره اى از جایگاه هاى نیروهاى دارای اسلحه سرویس مى نمایند می بایست این یقین در آنها تقویت گردد که تمامی در محضر الهى میباشند و تک تک افعال و اعمالشان را خدا پژوهش مى نماید و طبق نص آیه‌ها و متن ها دینى خدا همواره دربان و مراقب میباشد. و افزون بر آن انجام شیعه ها به محضر فرستاده(ص) و امام فرصت(عج) عرضه مى گردد. همانگونه که امام خمینى(ره) مى فرماید:

اسلام داخل و ظواهر همگی را داراست، مى بیند خداى والا و تعالى، دور و بر درون و ظواهر میباشد.

همینطور در عده فرماندهان و مسئولان سپاه آن‌ها‌را به‌این نکته حائض اهمیت یاد آوری مى دهد که:

هرلحظه اى که در لحظات دیده شما برخلاف آن چیزى که فرمان میباشد واقع بشود، در حضور خداست و تصویب میباشد و در ماجرا هم میباشد که اینها هفته اى دو رتبه ایفا عرضه مى خواهد شد بر ولى دستور،بر امام مجال(ع)،دقت داشته باشید که در کارهایتان جورى نباشیدکه وقتى عرضه شد بر امام مجال ـ درود اللّه علیه ـ خداى نخواسته آزرده بشود.

روحیه رزمى و علت هاى نظامى از منظره انضباط معنوى

انضباط ظاهرى نظامى در مبارزه و صلح بین تک تک نیروهاى دارای اسلحه دنیا یکسان میباشد وجه تمایز نیروهاى نظامى مسلمان در حاکمیت دینى با نظامیان بقیه حکومت ها علت هاى آنها در رزم و پشتیبانی میباشد.

شاخصه هاى ما در انضباط معنوى بر مبناى یک دیدگاه باطن دینى، متأثر از معرفت دینى و عالم بینى الهى میباشد. و از این روزنه نگاهى اجمالى به موقعیت روحى و علت نیروهاى نظامى در حاکمیت هاى غیر اسلامى و دینى مى اندازیم.

نیروهاى نظامى که در حاکمیت هاى متفاوت حتى به اسم سرزمین اسلامى در سیستم هاى گوناگون سیاسى نظامى تریبت و سازماندهى مى شوند به چندین گروه تقسیم مى شوند:

1. نظامیانى که مجرى طرح هاى جاه طلبى سلطه گران و استعمار فرانو میباشند؛ سیاستمداران اینگونه حکومتهایى با فایده گیرى از پیکار روانى، فریب اذهان عمومى، سانسور شدید، ارعاب و تطمیع نیروهاى خویش را در بخش ها گوناگون عالم براى تحقق مطامع مادى و سطله طلبى خویش بومی مى نمایند (مانند نظامیان آمریکایى و ناتو)؛

2. نظامیانى که سیستم نظام آموزشی آنها مبتنى بر نژاد رفیعتر جای دارد و براى تحقق آن از هر ابزارى به کارگیری مى نمایند و به هیچ اصول انسانى پاى سد نیستند (نظامیان رژیم صهیونیستى و یا این که آلمانى ها در نزاع جهانى)؛

3. نظامیانى که در سرویس نظام هاى سلطنتى و حکومت هاى متعلق میباشند و به محافظت حکومت پادشاهى مى اندیشند (کشورهاى متعلق و عالم سوم)؛

4. نظامیانى که محافظت مرزهاى جغرافیایى و حب وطن علت اصلى آن‌ها براى سرویس در نیروهاى دارای اسلحه میباشد (کشورهاى به ظواهر غیر وابسته).

ولی نگهبانی دربرابر هرمتجاوزى یک دستور ضرورى و بدیهى میباشد که وجه اشتراک در بین تک تک نیروهاى دارای سلاح دنیا میباشد.ولى طریق هاى انضباط درارتش هاى عالم متعدد میباشد.

در پیکار جهانى دوم فرماندهان نظامى شوروى و آلمانى براى منع اشخاص از سوراخ سرویس به انضباطى دشوار توسل جستند. فردریک عظیم در ارتش ایالات متحده سیستم انضباطى بسیار ماهرانه داشت و بیشتر بر این حیث بود که مایحتاج میباشد نیروها از رهبران خویش بیشتر بترسند تا از معاندان خویش. بعداز پیکار جهانى دوم اعتنا به مسائل روحى روانى نیروهاى نظامى بیشتر شد حتى در برخى از فرهنگنامه هاى نظامى دست اندرکاران حقوقى و اخلاقى را انگیزه سوراخ نکردن محل سرویس سربازان و نیروهاى نظامى در زمان خطرها والا یا این که عملیات رزمى مشقت بار برشمرده اند. ناپلئون نیز نسبت به استدلال انسانى فرماندهى مبارزه حساس بود و مى اظهار کرد: «یک بشر خویش را به خیال و خاطر چندین سکه نیم پنى با استخراج اندکى تشخص به کشتن نمى دهد، شما بایستی با روح شخص کلام فرمایید تا او‌را تهییج فرمایید.

از آن پس گفت و گو سرازیر شناسى و تقویت روحیه رزمى و تقابل با «استرس» درنیروهاى نظامى و ارتش هاى دنیا به وضعیت ممتازى دست یافت و یکى از عناصر اصلی در نزاع و پشتیبانی محسوب شد؛ چون غلبه جسمى و ظاهرى، افعال انسانها را به در اختیار گرفتن در مى آورد و به بدون چاره اشخاص را فرمانبردار مى نماید، البته جاذبه و کشش معنوى با دل ها تماس دارااست و اشخاص را معتقد و معنوى تربیت مى نماید. از این رو دولتهاى تبارک و جامعه ها زنده امروز به مسأله دینى و معنوى و تبلیغى عنایت مى دهند، زیرا مى دانند کاربرد و تأثیر گذارى آن بیشتر از سلاح هاى جنگى میباشد.

در زمان هاى قبلی ارتش جمهوری اسلامی ایران هم، دستور روحى و معنوى نیروها در مبارزه نقش مؤثرى داشته میباشد. چنان که مى گویند ابتدا زمانه شاهنشاهى صفویه، انضباط در ارتش بیشتر جنبه معنوى داشت و انگیزه آن عشق و وابستگى شدید سپاهیان به فرد سلطان اسماعیل صفوى بود. او‌را مرشد بدون نقص خویش مى دانستند و تا حد پرستش اورا دوست داشتند؛ به سیرتکامل اى که زره نپوشیده و با سینه هاى لخت به میدان نزاع قدم مى نهادند و فریاد «یا این که روضه خوان» آنها به عرش بلند بود و به برکت این علاقه، جانبازى و اطاعت محض در اجراى دستور هاى فرمانروا، سلطان اسماعیل توانست به آسانى بر حریفان کار کشته خود همانند «الوند میرزا» و «فرمانروا خواسته» پیروزشود.

در نیروهاى دارای اسلحه و ارتش هاى عالم سلاح هاى توسعه یافته و تکنولوژى نظامى کلام اولیه را مى زند و بعداز آن روحیه اشخاص و علت هاى درونى نقش آفرینى مى نماید. از این رو این سیرتکامل نظامیان از حضور در معرکه هاى دشوار پیکار وحشت دارا‌هستند و در شرایطی که هم تمرینات مختلفى براى تحمل موقعیت بسیار مشقت بار را داشته باشند، علت آن‌ها دنیایى و فسخ میباشد. همچون مرتاضان هندى که با ریاضات طاقت فرسا و همیشگی، روح خویش را تقویت مى نمایند، کارهاى خارق العاده جاری ساختن مى دهند و به یک سلسله کارها پنهانى پى مى مارک و یا این که رویدادها آتی را پیش بینى مى کنند. ولی این رهیافت و دستاورد، مقطعى و مرتبط با همین کارها دنیایى میباشد و بعد از مرگ هیچ فایده و نصیبى نمى مارک. پس طریقه انضباط معنوى علت دینى و «آن جهانى» میباشد و این ترازو مسافت نیروهاى دارای سلاح جمهورى اسلامى را با بقیه ارتش ها زیاد مى نماید.

از حیث امام خمینى ظواهر فعالیتها و رفتارهاى انسانها در عرصه هاى گوناگون یکسان میباشد، البته ملاک اصلى درین کار ها علت، مفهوم و روح فعالیت میباشد که اشخاص را از یکدیگر متمایز مى سازد. وی در وصف سربازان گمنام اسلام و تفاوت علت معنوى آن ها با بقیه سربازان گمنام ادیان و کشورهاى متعدد مى فرماید:

فرق میباشد میان سرباز گمنامى که قدرتهاى مادى عالم به آن فخر مى فروشند و در بین سربازان گمنامى که پرورده اسلام و مدرسه توحید میباشد، که علت آن‌ها علم آموزی توان و اکثراً ستمکارى میباشد و علت اینان معبود و طلب حق میباشد. و در گستردن مختصر حدیث شریف «ضَربَةُ عَلِىٍّ یَومَ الخَندَقِ اَفضَلُ مِن عِبادَةِ الثَّقَلِین» قلب لبریزاز عشق و علاقه و توحید الهى حضرت(ع) را ملاک افضلیت کار در مقایسه با عبادت جن و انس تعبیر مى کند.

انضباط معنوى در پشتیبانی مقدس

روزگار جانبداری مقدس کامل کننده و استمرار نصیب معنویت انقلاب اسلامى و نقطع ی عطف تجلى فضیلت هاى فراموش گردیده دینى و کرامتهاى والاى انسانى بود. جوهره معنوى دریاى بشر ها در‌این عرصه نمایان شد، پر رنگ ترین معیارها و شاخصه هایى که در‌این نوشته‌ی‌علمی از آن صحبت به در میان آمده در تابلو رنگارنگ هشت سال پشتیبانی مقدس با مداد معنوى رزمندگان شجاع جمهوری اسلامی ایران اسلامى به تصویر کشیده شد.

آراستگى به فضیلت ها و بها ها و اعتقادات دینى و علت هاى معنوى رزمندگان با کمترین امکانات نظامى؛ در قبال طرح هاى نظامى معاندان و استکبار جهانى پیروزى هاى اعجاب آورى را به ارمغان آورد که شگفتى صاحبنظران و متفکران نظامى دنیا را برانگیخت و به این سان لوح زرینى بر افتخارات ملت کشور ایران افزوده شد.

امام تحت عنوان اول عالم جامع الشرایطى که درجایگاه رفیع و حساس فرماندهى تمام نیروهاى دارای سلاح قرار داشت «معنویت» را واحد سنجش اصلى پیروزى در تامین مقدس مى دانست:

زدن و چیره شدن و فتح کردن و تمامی این ها در شرایطی‌که آن بُعد معنوى اش نباشد کلیه اش باخت میباشد.

و با نگاه معنوى و الهى خویش دگرگونی روحى معنوى و قلوب سرشار از ایمان، اخلاص و روحیه شهیدشدن طلبى رزمندگان را «فتح الفتوح» نامید.

روش کارهاى تحقق انضباط معنوى

بشر داراى دو جنبه ظاهرى و معنوى میباشد. ظواهر وی همچون بقیه موجودات مادى و حیوانى میباشد، ولی از دید معنوى عصاره همگی موجودات دانا و روزنه عالم مادى به دنیاى معنویت میباشد.

به تعبیر و تفسیر زیباى حضرت على(ع)، بشر جانور ضعیف و کوچکى وجود ندارد بلکه دنیا تعالی معنویت در وجود وی غامض گردیده است.

غرض بعثت انبیا و کتاب هاى الهى شکوفایى استعدادهاى مخفی معنوى و در دست گرفتن غریزه ها نفسانى میباشد تا انسانها کارداران مادى را براى تکامل معنویت به سرویس گیرند.

پس رویکرد اصلاح جامعه جنبش در مسیر بی واسطه مدرسه انبیاى الهى میباشد و انقلاب و نظام اسلامى نیز کوشش براى جنبش در همین راه و روش را دارااست.

معنویت پررنگ ترین شاخصه نام‌و‌نشان سپاه و مهمترین رکن ساختارى، مولود خوش‌یمن انقلاب اسلامى میباشد. در حال حاضر که روزگار جابه جایى نسل هاست. براى پیشگیرى از گسست فرهنگى نسل نخستین با سوم و معطر ساختن فضاى جامعه با بو دل انگیز تمدن و معنویت زمان تامین مقدس سزاوار میباشد رویکرد کارهاى مناسبى را براى اشاعه معنویت دینى به فعالیت بست. امام در عده فرماندهان سپاه بر این نکته تأکید داشتند که: «آن چیزى که از شما پاسدارها و بقیه رفقاى خودتان و کلیه پاسدارهاى جمهوری اسلامی ایران اینجانب توقع دارم این میباشد که آن جهات لطیف اسلامى را محافظت فرمایید. آدم در صورتیکه در‌صورتی‌که آن جهت روحانیت اسلام را آن جهت معنویت اسلام را محافظت بکند. یک بشر مى خواهد شد صدتا، یک انسان مى خواهد شد هزار تا.» منزلت معظم رهبرى نیز به مسئولان سپاه سفارش کردند که:

«بنیه معنوى سپاه را تقویت فرمایید» «هیچ چیز به قدر معنویت آدم را محافظت نمى نماید»

قدس انلاین: یکی‌از عواملی که اسلام و قرآن روی آن تأکید داراست و فعالیت به آن را برای زنده ماندن امت اسلامی، جوان نمودن و توسعه و افزایش دادن آن ما یحتاج و ضروری میدانند، انفاق میباشد. مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد

مقصود از انفاق چیست؟
مجال بازرسی: ۱ دقیقه
آیین اسلام مداقه متعددی نیز برای آن قائل گردیده است و به‌این مراد نشانه‌ها و احادیث اکثری در فضیلت و ترغیب بدین کار وارد شده است و از آن‌ها به کارگیری می گردد که ای آدم! شما هر یک غیروابسته رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نیستید، بلکه عضو یک جامعه میباشید. براین اساس می بایست منافع جامعه اسلامی را بر منافع و لذات فردی مقدم بدارید و مطلع باشید که به روزی حقیقی و واقعی شما در اجرای این سیره میباشد.

آفریدگار متعال میفرماید: مَّثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنبُلَةٍ مِّئَةُ حَبَّةٍ وَاللّهُ يُضَاعِفُ لِمَن يَشَاءُ وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ؛ مثل افرادی که اموال خویش را در رویکرد آفریدگار انفاق می نمایند همانا بذری میباشد که هفت خوشه بروید و در هر خوشه یکصد دانه باشد و خدا آن را برای کسی که بخواهد (و استعداد داشته باشد) دو یا این که یک سری موازی می نماید و (از نگاه اقتدار و عفو و بخشش) پهناور و (به تمامی چیز) داناست. (سوره بقره، آیه 261)

نکات اساسی آیه:

1- به کارگیری از نمونه های طبیعی هیچ گاه کهنه نمیشود و برای کلیه عموم در هر سن و قوانینی که باشد قابل ادراک میباشد.

2- تشویق و وعده جایزه قادر ترین استدلال تکان میباشد.

3- لطف پروردگار محدودیت ندارد.

4- واقعه وقتی بها دارااست که در شیوه خداوند باشد.

5- مهم‌ترین نمونه آن میباشد که حقیقت فرنگی داشته باشد.

6- در شرایطی که انفاق جنس تا هفتصد سکو امکان و نمو داراست، پس اکانت افرادی که در رویه پروردگار جان خویش را انفاق می نمایند چه می‌تواند باشد. (تعبیر و تفسیر روشنایی جلد 1)

نکات دیگر از آیه‌ها مرتبط با انفاق در جزء سوم:

در‌این جزء آیه ها زیای درباره‌ی اثرات انفاق، اخلاص در انفاق و غیره در آیه های 262- 263- 264- 265- 266- 267 بقره وجود دارااست که به نکات دیدنی آن اشاره میشود.

نکات آیه 262

الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّـهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَّهُمْ أَجْرُ‌هُمْ عِندَ رَ‌بِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ؛ كسانى كه اموال خویش را در رویکرد معبود انفاق مى‌كنند، بعد از آن در پى آنچه انفاق كرده‌اند، اینجانبّت و آزارى جایز نمى‌دارا‌هستند، جایزه آنها برايشان نزد پروردگارشان محفوظ میباشد، و بيمى بر آنها نيست و اندوهگين نمى‌شوند.

1- با منت تاثیر انفاق از فی مابین می رود زیرا غرض از انفاق پاکسازی روح از بخل میباشد.

2- نباید با دست لطفی که با انفاق بر راز محروم کشیده ای با منت و آزار بر راز آنها بزنی.

3- اجرا آدم در یکدیگر تأثیر دارااست. انفاق معالجه میباشد و منت درد میباشد.

4- مگر پروردگار بخاطر همگی نعمت هایی که به ما داده بر ما منت گذارده تا ما با بخشیدن جزئی از آن بر اخلاق وی منت گذاریم.

نکات آیه 263

قَوْلٌ مَّعْرُ‌وفٌ وَمَغْفِرَ‌ةٌ خَيْرٌ‌ مِّن صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى وَاللَّـهُ غَنِيٌّ حَلِيمٌ؛ گفتارى پسنديده در قبال نيازمندان‌ و سپری شد از سماجت و تندىِ آن‌ها‌ عالی از صدقه‌اى میباشد كه آزارى به‌دنبال آن باشد و خدا بى‌نياز شکیبا میباشد.

1- دقت اسلام به روح بیشتر از جسم میباشد و شخصیت مهمتر از فرد میباشد و آبرو نفیس خیس از اقتصاد میباشد.

2- کردار از محصول خوب میباشد.

3- دفع مفسده منت مهمتر از جلب فایده انفاق میباشد.

4- انفاق روح سخاوت را در آدم زنده می نماید و الا آفریدگار نیازی به انفاق ندارد.

5- پروردگار حکیم میباشد و آزاررسانی به بینوا را جواب میدهد اما خیر با شتاب.

6- در احادیث آمده میباشد: نبی اکرم (ص) فرمودند: در شرایطی که سائلی نزد شما آمد به یکی‌از این دو طریق او‌را راضی فرمایید: یا این که چیزی که در حد دارید به وی عطا نمائید. یا این که به نحوه سزاوار ای او‌را رد نمائید.

عموم، معبود خویش را عبادت کنيد؛ به عبارتی کسي که شما و آن‌ها را که پيش از شما بودند کردار كرد. شايد رستگار شويد. »

معبود در اين آيه «ناس» را آیتم خطاب قرار داده که مي‌قدرت آن را بر دو وجه آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد حمل کرد:

الف. شايد منظور، کساني باشند که وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ مَا هُمْ بِمُؤْمِنِينَ‌؛ (1) زيرا آن‌ها از دید ظاهري ايمان آوردند و انجام ظاهري را جاری ساختن مي‌دادند، البته اين ايمان و عبادات هنوز در قلب آنان رسوخ پيدا نکرده میباشد و از منش خدعه با پروردگار واکنش مي‌نمایند. اينان بايد بدانند خدا به جاری ساختن و اموال آن ها نگاه نمي‌نماید، بلکه به قلوب آن ها لحاظ مي‌نماید.

ب. آيه خطاب به کل عموم میباشد و آن ها را دعوت به عبادت و اطاعت آفریدگار مي‌نماید. رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد (2) اما مي‌قدرت ميان اين دو وجه، توده کرد و ذکر کرد: «يقولون آمنا» از نوع بيان مصداق میباشد و معنا کلي آن آحاد عموم را در بر مي‌گيرد.

لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ‌؛ شايد شما با عبادت و پرستش معبود متقي شويد.

زهد و تقوا چيست؟

آيا با صرف اجرا ایفا عبادي و اقرار به ربوبيت پروردگار، شخصْ متقي مي‌خواهد شد؟ ما در ظواهر نماز مي‌خوانيم، خمس مي‌دهيم، حج به جاي مي‌آوريم، ولی هنوز متقي نيستيم، زيرا آن اوصافي را که آفریدگار براي متقين بیان فرموده، در وجود ما نيست يا درصورتی که باشد، زیرا ما در مرتبة پايين هستيم، ممکن میباشد مؤمن باشيم، البته متقي نباشيم.

خدا متعال در اين آية عبادت را يکي از شیوه‌هاي رسيدن به زهد و تقوا مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد معرفي مي‌نماید. اما عباداتي که خیر از روي عادت يا براي فایده باشد، بلکه از رمز تسليم و خشوع در مقابل پروردگار باشد. عبادات داراي روح می باشند و اين­كه برخي در ظواهر، اعمالي را اجرا مي‌دهند، البته فارغ از خرد‌ترين دقت به روح عبادات، كارساز نيست. نمازي که بايد باعث به تقواي ما بشود، به انگیزه عدم حضور قلب و ناسالم بودن دل، ما‌را متقي

1. سوره بقره، آيه8.

2. المنار، ج1، ص108.

(88)

نمي‌نماید. در عباداتْ خشوع مورد نیاز میباشد و يکي از اسباب و اثاث آن زهد میباشد.

در آية شريفه، آفریدگار خطاب به عموم مي‌فرمايد: «اي عموم خداوند خویش را عبادت کنيد؛ همو که شما و آدم­هاي پيش از شما‌را آفريد، شايد زهد پيشه کنيد.» اين آيه بيان مي‌نماید شیوه متقي شدن عبادت میباشد. عبارت «لعلکم تتقون» تعليل براي «اعبدوا» میباشد؛ يعني شما‌را به عبادت فرمان مي‌کنم، شايد متقي شويد. (1)

ممکن میباشد گفته گردد: لعلکم به معناي شايد و اميد میباشد، اکنون آن­که در‌حالتی که کسي حقیقتا پروردگار را بپرستد، مطلقا بايد به زهدو تقوا رسد، خیر اين­که شايد. پس «لعلکم» در اين آيه به چه مضمون‌ میباشد؟

در جواب بايد اعلام کرد: «لعل» حرفي میباشد که بر رجا و اميد دلالت مي‌نماید؛ اميدي كه حتميتِ وقوع امري را در آينده خبر مي­دهد. (2)

صاحب و مالک المنار بيان کرده: لعل به معني شک وتردید مي‌آيد و اين با دانش خدا سازگار نيست، هر یکسری شايع میباشد که «لعل» براي ترجّي و اميد میباشد، البته در صحبت معبود به معناي تحقيق و حتميت مي‌آيد. (3) بنابراين معناي آيه اين‌سیرتکامل مي‌گردد: پروردگار را عبادت کنيد تا متقي ‌شويد، زيرا لازمة عبادت، متقي شدن میباشد و منش تقواي الهي، پرستش اوست.

در صورتیکه کسي بگويد رویکرد‌هاي ديگري نيز وجود داراست، همچون سرویس به اخلاق و رسيدگي به ايتام، و نمي‌قدرت رویه عبادت را اختصاصی در نماز و روزه و فروعات دين کرد، در جواب مي‌گوييم: از دید عرف عموم، عبادت يعني به جا آوردن فروع دين، مانند نماز، زکات، خمس و حج. درحال حاضر آن­که اين مضمون‌ اخص از عبادت میباشد و عبادت معناي اعمي نيز دارااست که آحاد افعال آدم را مشمول مي‌گردد. ولی به شرط اين­که رضايت تولید کننده را نيز داشته باشد. حتي خوراک تناول کردن در صورتی‌که براي رضايت آفریدگار باشد، نوعي عبادت میباشد. اساسا فلسفة عبادت، اعتنا دادن عموم به آفریدگار میباشد و وقتي كسي نماز مي‌خواند، براي اين میباشد که از ياد معبود غافل نشود. بنابراين هر کاري که آدم را متوجه آفریدگار نماید، نوعي

«زیارت» در لغت دیدار کردن با قصد را گویند. در ریشه این کلمه و واژه مضمون‌ گرایش و تمایل مخفی میباشد؛ گویی زائر از دیگرافراد روی گردانیده و به سوی زیارت شونده گرایش نموده است (راغب اصفهانی، ۱۴۱۲، ص۳۸۷). زیارت همینطور بزرگداشت کسی یا این که چیزی میباشد که در قلب زائر از تقدس برخوردار‌است.

زیارت را می اقتدار یکی‌از مهمترین و اثرگذارترین «شعائر اسلامی» دانست. گاهی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد زیارت قبور بزرگان و اولیای الهی موجب تحول روحی و معنوی اکثری از زائران می‌شود؛ به این شکل که زائرانی در تأثیرپذیری از زیارت قبور اولیای الهی غرق در سودای تشابه با آن ها گردیده و بر تاثیر مجاهدت های پیگیر، دیده اندازی از شخصیت علمی و معنوی آن‌ها گردیده اند. نیز چه بسا زائرانی که کبوتر دلشان مشقت بار در دام دلدادگی به مزور گرفتار آمده و به دنبال آن برای مدام دل از منزل و کاشانه کنده، تا نقطه نهایی قدمت در مجاورت وی اقامت گزیده و در غایت به عبارتی جا به خاک ودیعت گردیده اند. براین اساس درصورتی که زیارت پیراسته از آفات و آمیخته رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد با معرفت باشد، قادر است در آخر و عاقبت فرد و جامعه نقش آفرین باشد و منظره درخشانی فراراه آنها قرار دهد (طاهری، ۱۳۹۳، ص۱۵-۱۶).

سؤالی که در اینجا مطرح می‌شود این میباشد که زیارت اماکن مقدس (مانند زیارت منزل آفریدگار) و مراقد مطهر اولیای الهی چه گونه میباشد که از اینگونه اثر ها و کارکردهایی شامل است و چه خصوصیت هایی داراست که‌این کارکردهای اصلی را به‌دنبال میاورد؟

بعضی خصوصیت های زیارت اهمیتی بنیادین دارا‌هستند و برخی نیز در جايگاه دوم التفات اند. اثر ها و کارکردهای مهم زیارت عمدتاً برخاسته از خصوصیت های تیم اولیه میباشد. آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد درین نوشتار، به توضیح این خصوصیت های محور زیارت با تحلیلی فقاهتی - سرازیر شناختی می‌پردازیم.

۱. زیارت؛ نمود و تجلی حافظه خداوند

ما مسلمان‌ها اطمینان راسخ داریم که خدای متعال، به تمامی جای ها و وقت ها احاطه دارااست، به کلیه چیز باخبر میباشد، بندگان خویش را می بیند و رفتارهایشان را ذیل لحاظ داراست. پس روی خویش را به هر سو که برگردانیم به عبارتی سو «وجه الله» میباشد؛ چنان که آفریدگار میفرماید: (وَ لِلهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَیْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللهِ إِنَّ اللهَ واسِعٌ عَلیمٌ) «مشرق و مغرب، از آن خداست و به هر سو رو فرمائید آفریدگار آنجاست. معبود غنی و داناست» (بقره: ۱۱۵).

بر این محور ما بندگان نیز بایستی خویش را همواره در محضر پروردگار ببینیم. این فرمان در حالت زیارت به شایسته ترین وجه نتایج میگردد؛ به‌این صورت که زیارت فقطً ذکر کرد وگو و پهنا ارادت به اولیای الهی وجود ندارد، بلکه زائران اهل بیت:، با خدای خویش نیز صحبت میگویند و او‌را با کل وجود شم می نمایند، خویش را در عالمی بلندتر میبینند، عقده دل در قبال آفریدگار می گشایند و آنچه را به سایرافراد نمی توانند بگویند با خدای خویش میان می‌گذارند و از این روش به سود معنوی بی نقص می رسند.

متن زیارتنامه ها مملو‌از لغت ها و دعاهایی میباشد که در آنان زائر روی خویش را مستقیماً متوجه آفریدگار می سازد و با وی به سر و نیاز و اظهار کرد وگو و دعا می‌پردازد؛ برای مثال در زیارت امین الله میخوانیم:

اللَّهُمَّ فَاجْعَلْ نَفْسِی مُطْمَئِنَّةً بِقَدَرِکَ، رَاضِیَةً بِقَضَائِکَ، مُولَعَةً بِذِکْرِکَ وَ دُعَائِکَ، مُحِبَّةً لِصَفْوَةِ أَوْلِیَائِکَ، مَحْبُاینترنتَةً فِی أَرْضِکَ وَ سَمَائِکَ، صَابِرَةً عَلَی نُزُولِ بَلَائِکَ، شَاکِرَةً لِفَوَاضِلِ نَعْمَائِکَ، ذَاکِرَةً لِسَوَابِغِ آلَائِکَ، مُشْتَاقَةً إِلَی فَرْحَةِ لِقَائِکَ، مُتَزَوِّدَةً التَّقْوَی لِیَوْمِ جَزَائِکَ، مُسْتَنَّةً بِسُنَنِ أَوْلِیَائِکَ، مُفَارِقَةً لِأَخْلَاقِ أَعْدَائِکَ، مَشْغُولَةً عَنِ الدُّنْیَا بِحَمْدِکَ وَ ثَنَائِک (ابن قولویه، ۱۳۵۶ش، ص۴۰).

خداوندا، من‌را منتفع از ادب در قبال تقدیرت، راضی به قضایت، حریص به عنوان کردن و دعایت، دوستدار دوستان برگزیده ات، دوست داستنی در زمین و آسمانت، صبور بر نزول بلایت، سپاسگزار در قبال نعمت های بسیارت، به یاددارنده نعمت های فراوانت، مشتاق شور دیدارت، بردارنده بار زهدو تقوا برای روز جزایت، به دنبال نحوه های اولیایت، غربت گزیننده از خلق و خوی دشمنانت و درگیر از جهان به ثنا و ثنایت قرار بده.

همینطور نماز زیارت و دعاهای واردشده برای قرائت بعد از آن به شایسته ترین وجه مارا متوجه حضور در محضر معبود و ساییدن رمز بر آستان او می سازد؛ از جمله در بخشی از دعای بعد از زیارت امام جواد۷ میخوانیم:

اللَّهُمَّ أَنْتَ الرَّبُّ وَ أَنَا الْمَرْبُاینترنتُ وَ أَنْتَ الْخَالِقُ وَ أَنَا الْمَخْلُوقُ وَ أَنْتَ الْمَالِکُ وَ أَنَا الْمَمْلُوکُ وَ أَنْتَ الْمُعْطِی وَ أَنَا السَّائِلُ وَ أَنْتَ الرَّازِقُ وَ أَنَا الْمَرْزُوقُ وَ أَنْتَ الْقَادِرُ وَ أَنَا الْعَاجِزُ وَ أَنْتَ الْقَوِیُّ وَ أَنَا الضَّعِیفُ وَ أَنْتَ الْمُغِیثُ وَ أَنَا الْمُسْتَغِیثُ وَ أَنْتَ الدَّائِمُ وَ أَنَا الزَّائِلُ وَ أَنْتَ الْکَبِیرُ وَ أَنَا الْحَقِیرُ وَ أَنْتَ الْعَظِیمُ وَ أَنَا الصَّغِیرُ وَ أَنْتَ الْمَوْلَی وَ أَنَا الْعَبْدُ وَ أَنْتَ الْعَزِیزُ وَ أَنَا الذَّلِیلُ وَ أَنْتَ الرَّفِیعُ وَ أَنَا الْوَضِیعُ وَ أَنْتَ الْمُدَبِّرُ وَ أَنَا الْمُدَبَّرُ وَ أَنْتَ الْبَاقِی وَ أَنَا الْفَانِی وَ أَنْتَ الدَّیَّانُ وَ أَنَا الْمُدَانُ وَ أَنْتَ الْبَاعِثُ وَ أَنَا الْمَبْعُوثُ وَ أَنْتَ الْغَنِیُّ وَ أَنَا الْفَقِیرُ وَ أَنْتَ الْحَیُّ وَ أَنَا الْمَیِّتُ، تَجِدُ مَنْ تُعَذِّبُ یَا رَبِّ غَیْرِی وَ لَا أَجِدُ مَنْ یَرْحَمُنِی غَیْرَکَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ قَرِّبْ فَرَجَهُمْ وَ ارْحَمْ ذُلِّی بَیْنَ یَدَیْکَ وَ تَضَرُّعِی إِلَیْکَ وَ وَحْشَتِی مِنَ النَّاسِ وَ أُنْسِی بِکَ یَا کَرِیمُ.

خدایا، تویی معبود و منم رشد یافته [لطف و احسان تو]. تویی خدا و منم آفریده. تویی صاحب [مُلک هستی] منم مِلک و مملوک. تویی بخشنده و منم خواهان عطا و عفو وبخشش. تویی روزی قسمت و منم روزی خور. تویی حاذق و منم ناتوان. تویی کار کشته و منم ضعیف. تویی فریادرس و منم فریادخواه. تویی جاودان و منم فناپذیر. تویی گران قدر و منم حقیر. تویی وسیع و منم خرد. تویی مولا و منم عبد. تویی عزیز و منم ذلیل. تویی گران قدر و منم پست و دون شالوده. تویی تدبیرکننده [دنیا] و منم ذیل دوراندیشی [تو]. تویی باقی و منم فانی. تویی قاضی و منم محکوم به گناه. تویی برانگیزاننده مردگان از گور و منم برانگیخته. تویی غنی و منم بینوا. تویی زنده جاودان و منم محکوم به مرگ. تو کسی جز مرا مییابی که عذابش کنی، البته اینجانب جز تو‌را نمی یابم که به اینجانب ترحم ورزد. خدایا، بر محمد و آل محمد سلام فرست و فرج آنها‌را مجاورت فرما و به ذلتم در پیشگاهت، و شیون ام به درگاهت، و شم بیگانگی و دلتنگی ام از عموم، و انس و الفتم به تو به اینجانب رحم کن

هنر اسلامی به چه معناست. آیا بکار بردن هنر اسلامی از نظر تئوری و فعالیت ممکن هست؟ هنر اسلامی از نامش مشخص و معلوم می باشد به هنری می گویند که پس از پیدایش اسلام بوجود آمده می باشد. هنری که بر طبق باورها و اصول اسلامی می‌باشد. شاید بارزترین ویژگی هنر اسلامی این باشد که درین هنر آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مجسمه سازی و نقاشی صورت و در وضعیت کلی پرتره مجاز نمیباشد. پیشنهاد ی آئین اسلام این هست که از نقاشی کردن و تصویر ساختن از آدمها بر روی دیوارهای خانه و ساختمان های خود پرهیز کنید. به جای این طرح گل و گیاه، طبیعت، طرح های هندسی همچون شمسی، طرح خطیبی و دیگر طرح های هندسی درحد اعلی در هنر اسلامی به رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شغل رفته اند.

چرا هنر اسلامی

اسلام دین کامل جهانیان هست. آموزه های دین اسلام در اقصی نقاط فقیه پیروان خاص خود را داراست. یک کدام از آموزه های دین اسلام در ارتباط آراستن خانه و دیوارهای مخصوصا مساجد این می باشد که از نصب تصاویر پرهیز گردد. همانطور که می بینید در تزیینات هیچ مسجدی از بعد از ظهر های متفاوت تاریخی عکس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد تصویر کسی را بر روی دیوارها مشاهده نخواهیم کرد. در حالیکه، کلیساها، کنیسه ها و معابد تماما از عکس خدایان و فرزندان آن‌ها مالامال شد‌ه‌است. این یک کدام از دلایل نامگذاری هنر اسلامی می‌باشد. این را بدانید که هنر اسلامی شاخه ای از هنر نیست، تک تک هنرهای هفتگانه را در هنر اسلامی داریم اما آموزه های اسلام بر محتوا و ارائه ی این هنرها اندکی تاثیرگذار هست. این تاثیر کل در جهت مقصود ذات هنر که تجلی روح بود است. این نکته بسیار اساسی است که هنرمندان اسلامی خلاقیت خود را در جهت احیا کردن باورها و اعتقادات درونی خود بکار میبرند. عقیده ی این هنر اسلامی این است که خداوند سرچشمه تمام زیبایی ها و هنرها می باشد پس به این ترتیب، ذات هنر بایستی خداپسند و اسلامی باشد.

هنرمندان اسلامی

هنر اسلامی را هنرمندان اسلامی عرضه کرده اند، شاید بگویید پس هنر اسلامی برای غیر مسلمان ها کاربردی ندارد. البته که دیگر ادیان هنر اسلامی را متعلق به خود نمی دانند اما همواره در طول تاریخ، هنر اسلامی تحسین و تمجید تک تک عالم را برانگیخته می باشد. هنرمندان اسلامی، به تدریج از هنری که در طی بیزانس و روم وجود داشت فاصله گرفتند. با مقایسه هنرهای مجال اسلام و پیش از آن می توان به تفاوت های در میان این دو پی توفیق.

گنبدهای ایرانی

در موقعیت کلی، آنچه که عیان می باشد این می‌باشد که پیام هنر اسلامی انتقال مفاهیم و آموزه های دین اسلام می باشد. جالب می‌باشد بدانید که این پیام و آثاری که حاوی این پیام می باشند بسیار بر روی دولت ها دیگر همچون اروپایی ها تاثیرگذار بوده اند.

نقدی بر هنر اسلامی

هنر اسلامی از آن جهت که مسیر و اصول خاص خود را داراست مورد نقد بخش اعظمی قرار گرفته می باشد. برای مثال این که غربی ها معتقد می باشند که هنر اسلامی، محدودیت و کوچک بودن را وارد هنر کرده است. اینکه هنر را در جهت تعالی روح به شیوه خاصی مورد به کار گیری قرار دهی، را نباید محدودیت نام نهاد. اهل دل با این هنر ارتباط های خود را می گیرند. آنچه بسیار التفات دارد این می‌باشد که در هیچ جای قرآن مهربان از مانع بسط شدن و محدودیت سخنی به در میان نیامده می‌باشد. تعبیرها چالش برانگیز هستند. البته هنر مخاطبان خود را داراست. شاید به جرئت بتوان گفت ویژگی فوق العاده هنر این می باشد که اجباری نیست و نمی‌شود آن را بر کسی اجبار کرد. ذات هنر، رهاست. نمی‌شود هنر را بر کسی تحمیل کرد. چرا که روح و جاری هر کس در دست خودش می باشد. گاه نگاه کردن به تزئینات اسلامی بکار رفته در دیوار مساجد آرامشی را در دل بوجود می آورد ولو اینکه فرد حتی به خدا نیز ایمان نداشته باشد.
نقوش اسلامی
اما که هنر اسلامی شاخه ای جداگانه و تفکیک گردیده وجود ندارد، به عبارتی هنر میباشد ولی پیام ها و اصول خویش را داراست.

1- هنر معماری
2- هنر خوشنویسی
3- هنر سفالگری
4- هنر نگارگری
5- هنر موسیقی
و دیگر شاخه های هنری

مبانی هنر اسلامی

هنر اسلامی نصیب متعددی از مبنا های خویش را از هنرهای بیزانسی ، رومی، و هنر زمانه ساسانی گرفته میباشد. هنر اول ی مسیحی نیز در پیدایش هنر اسلامی دخیل بوده میباشد. ابعاد هنر کشورهای چین و هند نیز تا حدودی به جهت مبارزه ها در هنر اسلامی تاثیرات خویش را گذاشتند. ولی باطن مایه و اصل روایت همچنان بر قوت خویش باقی ماند.

موادسازنده هنر اسلامی

در هنر اسلامی خلوص زیاد به چشم میخورد. دیوار مساجد از آغاز خالی بوده و چیزی بر روی آن‌ها نبوده میباشد تزیینات زیاد در هنر اسلامی نیست. تاسی در هنر اسلامی ابدا جایز وجود ندارد. هندسه و مبانی آن بسیار در هنر اسلامی کاربرد داشته و دارااست. همان گونه که در هنرهای اهل ایران هندسه مدام اساسی و مهم بوده میباشد. حتی اصطلاح هندسه اسلامی نیز وجود دارااست. عباراتی اسلامی از آیه های گوناگون که به خط نسخه ها بر روی جداره های مساجد نوشته می‌گردد از هندسه ی خاص خویش تقلید می نماید.

خطاطی اسلامی

تاریخ هنر اسلامی
در شرایطی که بخواهیم تاریخ هنر اسلامی را بگوییم در صبر ی گفت و گو نمی گنجد. فقط اینکه هنر اسلامی در حین زمان پرفراز و نشیب خویش تغییرات متعددی را متحمل بوده میباشد. در صدر با پیدایش حکومت های اسلامی، اعتنا چندانی بدین هنر نوباوه نمیشد. هنر نو صورت گرفته بود و متخصصی وجود نداشت که آن را شاخ و برگ دهد. مساجد بسیار معمولی بودند. منزل معبود چهار دیواری بود که هیچ تزییناتی در درون و بیرون آن شغل نشده بود. ولی به گذر زمان فرصت شالوده های این هنر شکوه و خواص خویش را پیدا کرد. به طوریکه در زمان صفویه و تیموریان به نقطع ی عطف خویش رسید. هنر اسلامی بسیار کبیر میباشد و در کشورهای گوناگون اسلامی مختلف میباشد. از موادسازنده خوشگل و با ارزشی که در طی زمان اسلامی به هنر اسلامی اضافه شدند می شود به گنبدهای دوپوسته و تذهیب در خوشنویسی اشاره نمود.

کلیه چیز در امر هنر اسلامی

در یک توده بندی می قدرت خاطرنشان کرد، هنر اسلامی را به ادبیات، اعمال و هنرهای بصری کشورهای مسلمان خاورمیانه و دیگر جاها گفته میشود که مبنی بر آموزه های آیین اسلام میباشد که از قرن هفتم میلادی به آنگاه است. تاسی هنر اسلامی از ایمان به اسلام سبب ساز گردیده‌است که نتوان تمجید بی نقص و شاملی برای آن ارائه بخشید. به این دلیل که آموزه های اسلام محصور به تعداد خاصی نیستند. اینکه هنر اسلامی به وسیله هنرمندان مسلمان فقط بوجود میاید یا این که محصور به هنرمند وجود ندارد نیز دعوا دیگری میباشد. شایسته ترین فعالیت برای شعور و دانستن به هنر اسلامی این میباشد که هنر زمانه اسلامی را با هنر قبل از اسلام در مناطقی که اسلام را پذیرفته اند، مقایسه کرد. مثلا کشورهایی نظیر جمهوری اسلامی ایران، ایالات متحده عربی و کشورهای شمال آفریقا.

حُجّاج و زائران منزل آفریدگار در حین مهاجرت ضمن اعمال مناسک و تشرُّف به زیارت حضرت پیامبر الله صلی الله علیه و آله و اهل‌البیت صلوات الله علیهم و مشاهده اثر ها اسلامی مرتبط با صدر اسلام که یادآور رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد فداکاری‌ها و جانفشانی‌های مجاهدان بعد از ظهر نبی صلی الله علیه و آله می باشد، از زمان حضور و عبادت در بافضیلت‌ترین عبادتگاه‌ و رابطه با دیگر مسلمان‌ها و کمپانی در صفوف جماعت مسجدالحرام و مسجد نبوی بهره مند بوده و آن را قدر دانسته و مغتنم می‌شمارند.

با این حالا، به دلیل تفاوت اظهار نظر و اختلاف فتوایی که در بین مذهب‌ها اسلامی، مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد حتی فی مابین رهروان هر مورد از مذهبها وجود دارااست، از دیر فرصت هموراه موانعی بر رمز رویکرد تحقق فلسفه واقعی حج و وحدت مسلمین و تقویت برادری و شکوه دنیا اسلام وجود داشته و دارااست.

به همین حیث اجتهاد پویای امام خمینی ره و تبیین ظریف احکام از سوی وی به سیرتکامل‌ای بوده که سختی ها اکثری را از فی مابین برداشته و مسیر را بر عاشقان کوی دوست هموار کرده است؛ تا مؤمنین آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بتوانند حول کعبه معظمه و در بقعه فرستاده مکرم اسلام در کنار دیگر مسلمانها فقید در صفوف بهم فشرده هدف ها والای حج را دنبال کرده و "یدالله مع الجماعة" را عینیت بخشند.

وی با اجتهاد جواهری و آپدیت خود فروعاتی نظیر سجده و حالت جماعت و توجه نظرهایی که راجع به اتصال صفوف و مانعیت حائل میان صفوف جماعت مطرح میباشد را حکیمانه برای حجاج حل نموده و در کنار نگاه به صلاح اسلام و حفاظت مصالح دنیا اسلام، با گستراندن فضای برادری، قابلیت و امکان و مسئله فایده‌مندی معنوی بیشتر و چشیدن حلاوت و شیرینی عبادت در سایه تصدی خاطر را برای قاطبه ضیوف الرحمن مهیا آوردند.

درین راستا یاد‌آوری و مرور فتاوای امام خمینی ره پیرامون احکام جماعت و نماز در حرمین شریفین از قبیل؛ مسأله تخییر مسافر، کمپانی در جماعت و خواندن و اتصال صفوف، نماز استدائره‌ای که نیازمند حق اولویت مأموم تا حد روبرو ایستادن نسبت به امام جماعت میباشد، کیفیت سجده، قرائت نماز عشاء فورا پس از جماعت مغرب و بی‌اعتنایی به جماعت و خروج ار مسجدین در وقت نماز؛ خالی از عنایت و بهره نیست.

نباید از جماعت مسلمین در مسجد‌الحرام و مسجد‌النبی (ص) قانون شکنی خواهد شد

از آنجا که حاضر نشدن به نماز جماعت از روی بی‌اعتنایی روا نیست و شایسته وجود ندارد که بشر فارغ از عذر و بهانه نماز جماعت را شکاف نماید، پس نباید سرپیچی از جماعت و شکاف حرمین شریفین به هنگام نماز را با اعتنا به رفلکس عرفی آن یک اخلاق و رفتار معمولی تلقی نموده و نسبت به آن بی‌تفاوت بود.

چون زمانی التفات و فضیلت حریم و بقعه را در حیث میگیریم؛ و رده کعبه و مسجدالحرام و رده حضور در محضر فرستاده الله ص و مسجد نبوی را مراعات میکنیم؛ و فضیلت نماز به ویژه نمازجماعت دراین جا‌های مقدس را از خیال می گذرانیم؛ و محدودیت مجال و مغتنم بودن حضور زائرین را در احتساب میاوریم، سوراخ صفوف جماعت جز برای کارها موردنیاز مانند علم آموزی پاکی و بیماری و نظیر این‌ها فعالیت نیکو و مطلوب فرصت و جای و لایق شعائر اسلامی به شمار نمی‌آید.

به همین اعتبار، فتوای مصرح امام خمینی ره در کتاب مناسک حج وی اینگونه میباشد که:

مسألۀ 1- در زمانی که در «مسجد الحرام» یا این که «مسجد النبی» نماز جماعت انعقاد شد، مؤمنین نباید از آنجا بیرون شوند و بایستی از جماعت سرپیچی نکنند و با بقیه مسلمین به جماعت نماز بخوانند.

مسألۀ 3- در «مکه» و «مدینه» در مسافرخانه و هتل نباید نماز را به جماعت بخوانند و می توانند در جماعت بقیه مسلمین در مساجد کمپانی نمایند و نماز را به جماعت بخوانند.

(مناسک حج؛ ص:241)

سجده بر فرش‌های مسجد النبی (ص) بازدارنده ندارد

حالت فعلی و اعتقاد و باور رهروان دیگر مذهب ها و بعض تندروی‌ها و القائات مو جود، سجده در حرمین شریفین را برای شیعه‌ها با آلرژی‌ها و ملاحظاتی یاروهمدم نموده است.

درین خصوص نیز امام خمینی ره با صدور نظرها قاطع و فتاوای مصرح و پر‌نور، نظیر آن‌چه در زیر بیان می‌گردد گره‌‌گشایی نمودند.

مسألۀ 2- سجده نمودن بر کل اقسام سنگها چه مرمر باشد یا این که سنگهای سیاه معدنی یا این که سنگ گچ و آهک پیش از آنکه پخته خواهد شد، روا میباشد، و سنگهایی که در «مسجد الحرام» از این قبیل میباشد سجده بر آنان انواع ندارد و همین طور در «مسجد فرستاده اللّٰه، صلّی اللّٰه علیه و آله و سلّم».

مسألۀ 22- در مسجد النبی- صلی اللّٰه علیه و آله و سلم- سجده کردن روی فرشهای مسجد بازدارنده ندارد و مهر گذاشتن روا وجود ندارد، و ما یحتاج وجود ندارد در جایی که سنگ میباشد نماز بخوانند و مورد نیاز وجود ندارد حصیر یا این که نحو آن با خویش ببرند؛ البته در حالتی‌که ملاحظه نمایند که موجب وهن نشود و حصیر برای جانماز با خویش داشته باشند و روی آن نماز بخوانند به گونه ای که متعارف بقیه مسلمین میباشد گونه های ندارد، لکن تأکید می شود که از عملی که موجب هتک و انگشت‌نما شدن باشد اجتناب کنند.

23- س- در مسجد النبی- صلی اللّٰه علیه و آله و سلم- بعداز اتمام نماز جماعت، آیا می‌اقتدار روی فرشهای مسجد سجده نمود، و یااینکه بایستی برود در جایی که سنگفرش میباشد و بر سنگ نماز بخواند؟

ج- مایحتاج وجود ندارد به مکان دیگر که سنگ مفروش میباشد برود.

ذان از طریق صوتی بلند و همگانی و با برخورداری از کلماتی ثابت و معین آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد که هرمورد نمادی از اعتقادات پیروان دین مبین اسلام هست، مسلمین را به ادای فریضه نماز دعوت می کند.
آنچه درین نوشتار در‌پی آنیم معرفی کوتاه و اجمالی از موذن های ایرانی می باشد که با مهارتی ویژه و فراتر از تصور، به اخلاق روشی نو در اذان بیان کردن پرداختند.

رحیم موذن زاده
اذان گوش آشنای ما اذان رحیم موذن زاده هست که هنر اذان گویی قدمتی ۱۵۰ ساله میان خویشاوندان وی دارااست. از راز ماندگاری اذانش که پرسیده بودند گفته بود: «من در وادی دیگری پیرو آن می گشتم! رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می دانید چرا این اذان گیرا و زیباست؟ برای اینکه داخل زیبا هست. برای اینکه این اذان را با دهان روزه گفتم تا قربت الی الله باشد. این یک شغل مادی نبود، بلکه معنوی بود. منفعت اش را هم می بینید.»
از ادله ایرانی بودن لحن اذانش هم پرسیده بودند، گفته بود: «ما ایرانی هستیم. اذان ما بایستی برخاسته از خودمان باشد. الان اذان خوان هایی می‌باشند که تقلید می کنند از عربستان و این پسندیده نیست. خود ما باید خلاقیت به خرج دهیم.» مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد
استاد محمدرضا شجریان که خود در خواندن قرآن و مناجات صاحب شناخت و مهارت غیرقابل انکاری می‌باشد، اذان موذن زاده را در تاریخ به یاد ماندنی میداند و می گوید موذن زاده دستگاه وسیع بیات شکاف را در ۵ دقیقه خلاصه کرده است.
ولی روایت چگونگی پیدایش این اذان را هم خودش چنین تمجید کرده: «یک روزی (در ۳۰ سالگی و سال ۱۳۳۴) تصمیم گرفتم تا یک اذان یادگاری بیان‌کنم. در استودی شماره ۶ هر گوشه ای انداختم نشد تا اینکه آن را در روح الارواح آواز بیات رخنه‌ به این شکل که بیشتراز ۵۰ سال پخش میشود، گفتم.»

سلیم موذن زاده اربیلی
برادر آقا رحیم، آقا سلیم نیز یکی از مداحان مشهور به زبان های فارسی و ترکی است که در سال ۱۳۱۵ خورشیدی در شهر اردبیل زاده شد.
وی که بیشتر روضه هایی را که به گویش ترکی آذربایجانی سروده، به زبان های فارسی و عربی نیز تسلط دارااست. اذان او ولی در دستگاه ماهور است و شنیدنی.

عطاءالله امیدوار
عطالله امیدوار معمار، شهرساز، نقاش و موسیقیدان که فنون آوازی را نزد مدرس سلیمان امیرقاسمی و دیگر اساتید موسیقی آموخته می باشد نیز همانند دیگر آوازخوانان موسیقی ایرانی به اذان گویی در دستگاه های مختلف موسیقی مثلا دستگاه های موزیک، همایون و چهارگانه پرداخته می‌باشد.
به گفته بسیاری از اهالی حرفه، پیروز ترین تجربه وی اذان در دستگاه چهارگه و گوشه منصوری است.

محمد آقاتی
روضه خوان محمد آقاتی شیخ، قاری قرآن و موذن خراسانی از سابق ترین موذنان پررنگ و صاحب و مالک سبک آستان قدس رضوی و از پیشکسوتان خواندن اذان در رادیو ایران بود. اذان دارای اسم و رسم وی از نگاه لحن، صوت و نوع ایفا در تلفیقی مخصوص و بسیار زیبا از آوازهای بیات رخنه‌ و شور می باشد.
این اذان برای اکثری از ما یادآور اذان های صلاه ظهر سال های دهه ۶۰ هست با تصاویری از مساجد اصفهان و یزد.
حسین صبحدل
مرحوم حسین صبحدل از جمله موذنینی بود که به تمام زوایای موسیقی ایرانی اشراف کافی داشته و گفته می گردد صدایی شش دانگ داشت و قرآن را نیز به خوبی تلاوت می کرد.
وی استارت در حسینه ارشاد و از سال هایی که دکتر شریعتی در آن مکان سخنرانی می کرد، اساس گذار نرم‌افزار های پیش از سخنرانی بود. درین برنامه ها بیتی به آواز از حافظ یا سعدی خوانده می شد و آنگاه فرزند مدرس صبحدل یک‌سری آیه ای از قرآن را تلاوت میکرد. جالب اینکه مرحوم دکتر معالج شریعتی هم در یکی‌از کتاب هایش از تلاش های وی خیال می کند.
اذان های صبحدل در واقع جزو آخرین اذان های شکوهمند ایرانی هست. اذان مشهور وی در ماهور و اذان دیگر وی در آواز بیات ترک می‌باشد که آن نیز از شهرت برخوردار است. به گفته بخش اعظمی از صاحبنظران، اذان موذن زاده و صبحدل هم پهلو و هم ردیف هستند و نمی توان یک کدام از را از دیگری بلندتر دانست.
حسینعلی شریف
از اذان های به یادماندنی و خاطره انگیز اهل ایران، اذان معلم حسینعلی شریف در منزلت حجاز میباشد.
او نقل می نماید در سال ۱۳۵۹ برای قرائت قرآن به دیدار استادش آقای صدرزاده که در آن مجال جدیدا برای ساخت نرم‌افزار های مذهبی به رادیو آمده بود می رود و به سفارش او این اذان را به طور فی البداهه اعمال می نماید.

روح الله کاظم زاده
اگرچه این اذان از لحاظ هیبت و بها موسیقایی اصلا قابل مقایسه با بقیه اذان های قبلی نبوده و حتی در حدود تم های اصیل موسیقی اهل ایران هم وجود ندارد البته بیان کننده ملودی پرسوز و گداز و حزین آن حکایت از عاشقی و فراق داراست که آن را متمایز می نماید.
در صورتیکه چه این فهرست، نمایی از تعدادی از اصلی ترین و مشهورترین مؤذنان کشور ایران زمین میباشد البته تاریخ آرم داده میباشد که در هر کوی و برزن از دور و اطراف این مرزو بوم اهورایی و در هر پیمان و مجال، استعدادها و نوابغی میباشند که اسناد مصاحف تاریخ از بیان اسم جمیل آنان عاجر و آوازه آن ها از مداد مورخان افتاده میباشد.

تاج اصفهانی
تاج اصفهانی در سال ۱۲۸۲ در اصفهان ‏ چشم به جهان گشود. پدرش روحانی اسماعیل دارای اسم و رسم به تاج‌الواعظین بود که تا حدی با دستگاه‌های‏ موسیقی سنتی اهل ایران‏ شناخت داشت. تاج در ده سالگی نزد بابا و استادانی زیرا سید عبدالرحیم اصفهانی، نایب اسدالله، میرزا حسین ساعت ساز (خضوعی)، میرزا حسین عندلیب، حبیب شاطرحاجی به علم اندوزی پرداخت.[۱] او به اشعار سعدی عشق متعددی داشت و گزیده‌هایی از اشعار سعدی و دیگر شاعران را مراقبت بود و در هنگام اجرای آواز به تناسب فرصت و اطراف از آن اشعار به کارگیری میکرد.
از سایر شاهکارهای این هنرمند پررنگ اذان اوست که درسال ۱۳۱۷ شمسی در حلب سوریه بر روی شیت ضبط گردیده است.
تحریرهای آوازی در اذان تاج اصفهانی به وضوح پیداست وی در واقع با به عبارتی مدل آوازی خویش دست به قرائت اذان زده میباشد.

عبادت پرودگار، برای مجاورت شدن به ایزد متعال، کامل شدن کرامات اخلاقی و تقویت و روح بشر ایفا می‌گردد و عبد عبادت کننده پروردگار برای عباداتی که به مکان میاورد از معبود اجر نیز اخذ می نماید که‌این اجر قادر است در آخرت او بسیار تاثیرگذار باشد.

انسانها از روش عبادت، حالات روحی خویش را نیز در نزد خدا ذکر می نمایند. آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد هر مسلمانی که به مرحله بلوغ رسیده میباشد ملزم به اجرا عبادت و رمز و نیاز با خدا میباشد. شخص مسلمان می بایست از نیتی تمیز به هنگام عبادت منتفع باشد و خویش را به نحوی خالص در نزد پرودگار نثار نماید. بایستی بدانیم که عبادت ایمان آدم را نیزتقویت می نماید.

در قران مهربان مقصود آخری خلقت آدم عبادت مذکور میباشد. حضرت رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد پیغمبر عبادت را تحت عنوان حقی دانسته که آفریدگار بر گردن بندگان خویش داراست.

در واقع عبادت به معنای تسلیم شدن آدم در قبال عزم آفریدگار والا و تبارک ، در راستای امرها ذات اقدس الهی میباشد و در معنای قدردانی از افریدگار به جهت نعمات فراوانی میباشد که به انسانها مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ارزانی داشته میباشد.

از حیث قران کریم ومهربان عبادت به معنای اطاعت از همگی احکام آفریدگار، رعایت حلال و حرام و در واقع شعاع وسیعی از باید ها و نباید ها میباشد. ولی چنانچه به صورتی محصور به‌این مسئله نگاه کنیم عبادت در معنای رمز و نیاز با آفریدگار و ایفا فرایض شرعی بصورت تر و تمیز میباشد.

براساس آموزه های آیین اسلام، هر عبد مکلف میباشد که از فهم عبادت در قبال خدا منتفع باشد. حضرت پیغمبر درین خصوص میفرماید: اسلام دارنده 5 شالوده میباشد. این 5 شالوده عبارتند از : توحید، نبوت، اقامه نماز، دادن زکات، به مکان اوردن مناسک حج و نیز به چنگ آوردن روزه.

این 5 اصل دست‌کم شروطی میباشد که یک مسلمان می بایست انرا به مکان اورد.

براساس حدیث مشهوری که تحت عنوان حدیث جبرائیل پر اسم و رسم میباشد، این قضیه دقیقا به شکلی که گفته گردد نقل می شود. این 5 نوع عبادت غیر قابل دیده پوشی میباشد و رعایت آن ها اجباری و فرض میباشد.

فرائض فقهی ای که از جانب آئین اسلام برای مسلمان‌ها مقرر گردیده بصورت روزمره، هفتگی، هر ساله و حتی بصورت دستکم یکبار در زمان قدمت د لحاظ گرفته شد‌ه‌است.

عبادات روزمره، اقامه 5 وقت نماز واجب می باشند.

عبادت هفتگی، حضور در نماز آدینه میباشد.

عبادات سالیانه اقامه نماز عیدین، اجرا قربانی، روزه به دست آوردن و دادن زکات میباشد.

فی مابین عبادتی که در طی قدمت از طرف اشخاص مستطیع دست کم یکبار می بایست به مکان آورده خواهد شد به مکان اوردن مناسک حج و طواف منزل آفریدگار است.

ولی درین بین، عبادات دیگری نیز مشاهده می گردند که خیر بصورت پشت سرهم بلکه بگونه ای متناوب به مکان اورده می‌شود. از این عبادات می اقتدار اقامه نماز میت، اقامه نوافل، دادن صدقات و خیرات و ایفا بیان و دعا را اسم موفقیت که اما هرکدام از انها قوانینی داراست.

فراموش نکینم که در همگی مسئله های بندگی و عبادات، الگوی ما حضرت پیغمبر اسلام محمد (ص) می‌باشند. زمانی به روایات مینگریم متوجه می شویم که از نگاه وی به مکان آودن نمازهای استحبابی نیز بسیار اساسی میباشد. حضرت پیغمبر درین خصوص فرموده اند:" آفریدگار اینگونه میفرماید... شایسته ترین رویه قربت بندگان به اینجانب، جاری ساختن فرائض میباشد. انها از روش عبادات نافله نیز میتوانند به اینجانب نزدیکتر شوند. بنابراین میباشد که اینجانب اورا دوست می‌دارم و هنگامی که اینجانب او‌را دوست داشته باشم همچون گوش شنوای او، دیده بینای او، دست گیرنده او و پای رونده او می‌شوم و در شرایطی‌که به اینجانب دفاع آورد او‌را آیتم نگهبانی قرار می دهم..."

رسول اکرم فرموده اند که عبادت می بایست مداوم باشد. این دستور منجر می‌گردد تا روح بندگی مدام پویا و زنده بماند. خلال اینکه عبادت سبب ساز زیبایی روح و جان و جسم و معاش آدم می‌گردد. در همین راستا ضروری میباشد تا از نیازمندان دستگیری کرد، به امداد اشخاص ناتوان شتافت، خوشگل صحبت خاطرنشان کرد، خوش نیت بود، لبخند بر گویش داشت، راهنمای خوبیها بود، دانش اندوزی نمود و علم اموزان را تشویق کرد، صله ارحام را به مکان آورد، حق والدین را فراموش نکرد، ایتام را مهرورزی نمود، خوی و وقار را سرلوحه معاش کرد، به تانی و تامل عنایت بسیار اعطا کرد، ...."

ادیان الهی آمده اند تا شیوه و ترسیم عالی معاش كردن را به انسانها بیاموزند. اسلام نیز تحت عنوان واپسین و كامل‌ترین آیین الهی، شایسته ترین امرها را در جهت پرورش و گرانقدر آدم برای مثال در معاش اجتماعی وی ارائه كرده میباشد. فرستاده وسیع الشان اسلام و ائمه معصومین علیهم السلام شایسته ترین الگوها و شاخصهای عملی در مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد اجرای دستورها شریعت بوده اند و شیوه و ترسیم معاش آن ها مدام فراروی مسلمان ها بوده میباشد. آن ها سنتهای حسنه و گرانبهایی را پی ریزی كردند كه هر یك به نوبه خویش صفابخش كانون معاش مسلمان‌ها بود؛ البته با گذر فرصت و به ندرت، بعضا از این سنتهای راستین به وادی آلزامیر امانت گردیده و در سایه آلزامیر هر یك از آنان مشكلات بزرگی در معاش مسلمان‌ها نمایان شوید و اینك خلاءهای ناشی از شغل نكردن به‌این سنتها در معاش اجتماعی مسلمان‌ها رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد به طور بدون شوخی دیده می شود.

مشكلات ناشی از متروك ماندن سنت و طریق معصومین علیهم السلام کارایی والای مبلغان و روحانیان متشخص را جهت احیاء و اشاعه سنتهای حسنه می‌طلبد تا ان شاءالله در سایه این همت و كوشش مقدس شاهد رفع مشکل ها و خلاءهای جانور باشیم.

تقسیم‌بندی سنت‌ها

سنتها را می‌اقتدار به حسنه و سیئه تقسیم نمود و سنتهای حسنه را به سنتهای رایج، به آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد سمت ترویج، كم اشاعه و متروك، تقسیم كرد.

سنتهای رایج، سننی می باشند كه اكنون در میان عموم دائر و برقراراند، مانند: توسل به اهل بیت علیهم السلام.

سنتهای به سمت اشاعه، سننی می‌باشند كه با مبادرت و کوشش توده‌ای اشخاص دل سوز، در درحال حاضر رواج میباشند و بحمدالله با مرور فرصت گستره این سنن رو به ارتقاء میباشد، مانند: تعبیر قرآن و اعتكاف.

سنتهای كم اشاعه، سنتهایی میباشند كه چنانچه چه كاملا متروك نشده، البته از زمان و نقطع ی عطف افتاده اند و روز آپ دیت حضور آن ها در جامعه كمرنگ‌خیس میشود، مانند: فرمان به دارای اسم و رسم و نهی از منكر و یا این که شركت فعال در مساجد و نماز جماعت.

سنتهای فراموش گردیده، سنتهایی می باشند كه در میان عموم متروك و مطرود گردیده، حتی فعالیت به آن‌ها در برخی موردها با عكس العمل‌های منفی مواجه می شود، مانند: وصلت موقت یا این که بی آلایش زیستی و هجران از تجمل.

سنتهای سیئه، سنن اشتباه و غیر اسلامی می باشند كه دامنگیر اجتماع گردیده و جانشین فرهنگ وتمدن و سنتهای حسنه گردیده اند. تعداد این سنتها زیاد و اثرات و گستردگی آن‌ها نیز فراوان میباشد، مانند: اسراف، تجمل گرایی، لهو و لعب، دیده و هم چشمی، خودخواهی و....

وظیفه مبلغان

شكی وجود ندارد كه تمامی ما موظفیم به هر نحو ممكن در جهت طرد و كنار گذاشتن سنتهای سیئه، و رواج و احیاء سنتهای حسنه متروك و یا این که كم اشاعه، مبادرت و کارایی نماییم. ولی با مداقه به كثرت سنتهای حسنه متروك و كم ترویج و سنتهای سیئه رایج و اعتنا به‌این مقاله كه احیاء و رواج یك سنت، گاهی ماهها و سالها فرصت و کوشش مداوم می‌طلبد، می بایست در صدد این فرمان باشیم كه موضوعی از سنتهای حسنه را گزینش كنیم و بیشتر بر روی آن متمركز شویم كه از مداقه خاصی بهره مند باشد. از اینرو برای آشنایی اولویتها در‌این دستور مواقعی ذکر میگردد:

الف. نسبت به سنتهای دیگر جامعیت داشته باشد و شغل به آن به صورت بی واسطه و یا این که غیر بی واسطه سبب به کار به سنتهای حسنه دیگر و ترك سیئات خواهد شد؛ به عبارت دیگر شغل به آن بستر قابل قبولی برای آشنایی سنتهای حسنه و سیئه و اراده بر کار نسبت به او‌لین و ترك دو‌مین مهیا آورد.

ب. با انزجار و مقاومت همگانی مواجه نشود؛ یعنی، ناچار نباشیم برای ثابت آن قضیه با عوام مردم مشغول شویم كه در‌این‌حالت‌ هم فرصتها را از دست میدهیم و هم اتکا همگانی را از خویش سلب می‌كنیم و قضیه کار از دست می‌رود.

ج. مطرح كردن این سنت در صدر به لحاظ عموم خیلی شل و آسوده جلوه كند و به عبارت دیگر طرز ما به گونه ای باشد كه منجر رمز درگمی و یا این که در شکل ادامه، موجب خستگی و ملالت نگردد.

قرآن و شالوده‌گذاری سنتهای حسنه

پروردگار تبارك و بلندمرتبه برای جداگانه كردن عموم از سنتهای جاهلی و شناخت آن‌ها با سنتهای اسلامی، به طور آسان و با شعار موجز «قولوا لااله الا الله تفلحوا» آغاز می‌کند. با اینكه همین گزاره «لا اله الا الله‌» و اطمینان به آن، متضمن کلیه معارف و اعتقادات و اخلاقیات و روشهای حقه میباشد و اوامر قرآنی تمامی، تفصیل و تعبیروتفسیر این كلام موجز میباشد؛ البته به لحاظ معمولی، دیدنی و خیلی زیباست و بنابراین، طالب فلاح و رستگاری با كشش بیشتری جذب گردیده و از مشقت شیوه و مشكلات آجل و متعددی تكالیف وحشت زده نمیشود.

به جاست ما هم برای احیاء و رواج سنتهای حسنه و طرد سنتهای سیئه دنبال اینگونه راهی باشیم.