مجله خبری مساجد

ذان از طریق صوتی بلند و همگانی و با برخورداری از کلماتی ثابت و معین آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد که هرمورد نمادی از اعتقادات پیروان دین مبین اسلام هست، مسلمین را به ادای فریضه نماز دعوت می کند.
آنچه درین نوشتار در‌پی آنیم معرفی کوتاه و اجمالی از موذن های ایرانی می باشد که با مهارتی ویژه و فراتر از تصور، به اخلاق روشی نو در اذان بیان کردن پرداختند.

رحیم موذن زاده
اذان گوش آشنای ما اذان رحیم موذن زاده هست که هنر اذان گویی قدمتی ۱۵۰ ساله میان خویشاوندان وی دارااست. از راز ماندگاری اذانش که پرسیده بودند گفته بود: «من در وادی دیگری پیرو آن می گشتم! رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می دانید چرا این اذان گیرا و زیباست؟ برای اینکه داخل زیبا هست. برای اینکه این اذان را با دهان روزه گفتم تا قربت الی الله باشد. این یک شغل مادی نبود، بلکه معنوی بود. منفعت اش را هم می بینید.»
از ادله ایرانی بودن لحن اذانش هم پرسیده بودند، گفته بود: «ما ایرانی هستیم. اذان ما بایستی برخاسته از خودمان باشد. الان اذان خوان هایی می‌باشند که تقلید می کنند از عربستان و این پسندیده نیست. خود ما باید خلاقیت به خرج دهیم.» مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد
استاد محمدرضا شجریان که خود در خواندن قرآن و مناجات صاحب شناخت و مهارت غیرقابل انکاری می‌باشد، اذان موذن زاده را در تاریخ به یاد ماندنی میداند و می گوید موذن زاده دستگاه وسیع بیات شکاف را در ۵ دقیقه خلاصه کرده است.
ولی روایت چگونگی پیدایش این اذان را هم خودش چنین تمجید کرده: «یک روزی (در ۳۰ سالگی و سال ۱۳۳۴) تصمیم گرفتم تا یک اذان یادگاری بیان‌کنم. در استودی شماره ۶ هر گوشه ای انداختم نشد تا اینکه آن را در روح الارواح آواز بیات رخنه‌ به این شکل که بیشتراز ۵۰ سال پخش میشود، گفتم.»

سلیم موذن زاده اربیلی
برادر آقا رحیم، آقا سلیم نیز یکی از مداحان مشهور به زبان های فارسی و ترکی است که در سال ۱۳۱۵ خورشیدی در شهر اردبیل زاده شد.
وی که بیشتر روضه هایی را که به گویش ترکی آذربایجانی سروده، به زبان های فارسی و عربی نیز تسلط دارااست. اذان او ولی در دستگاه ماهور است و شنیدنی.

عطاءالله امیدوار
عطالله امیدوار معمار، شهرساز، نقاش و موسیقیدان که فنون آوازی را نزد مدرس سلیمان امیرقاسمی و دیگر اساتید موسیقی آموخته می باشد نیز همانند دیگر آوازخوانان موسیقی ایرانی به اذان گویی در دستگاه های مختلف موسیقی مثلا دستگاه های موزیک، همایون و چهارگانه پرداخته می‌باشد.
به گفته بسیاری از اهالی حرفه، پیروز ترین تجربه وی اذان در دستگاه چهارگه و گوشه منصوری است.

محمد آقاتی
روضه خوان محمد آقاتی شیخ، قاری قرآن و موذن خراسانی از سابق ترین موذنان پررنگ و صاحب و مالک سبک آستان قدس رضوی و از پیشکسوتان خواندن اذان در رادیو ایران بود. اذان دارای اسم و رسم وی از نگاه لحن، صوت و نوع ایفا در تلفیقی مخصوص و بسیار زیبا از آوازهای بیات رخنه‌ و شور می باشد.
این اذان برای اکثری از ما یادآور اذان های صلاه ظهر سال های دهه ۶۰ هست با تصاویری از مساجد اصفهان و یزد.
حسین صبحدل
مرحوم حسین صبحدل از جمله موذنینی بود که به تمام زوایای موسیقی ایرانی اشراف کافی داشته و گفته می گردد صدایی شش دانگ داشت و قرآن را نیز به خوبی تلاوت می کرد.
وی استارت در حسینه ارشاد و از سال هایی که دکتر شریعتی در آن مکان سخنرانی می کرد، اساس گذار نرم‌افزار های پیش از سخنرانی بود. درین برنامه ها بیتی به آواز از حافظ یا سعدی خوانده می شد و آنگاه فرزند مدرس صبحدل یک‌سری آیه ای از قرآن را تلاوت میکرد. جالب اینکه مرحوم دکتر معالج شریعتی هم در یکی‌از کتاب هایش از تلاش های وی خیال می کند.
اذان های صبحدل در واقع جزو آخرین اذان های شکوهمند ایرانی هست. اذان مشهور وی در ماهور و اذان دیگر وی در آواز بیات ترک می‌باشد که آن نیز از شهرت برخوردار است. به گفته بخش اعظمی از صاحبنظران، اذان موذن زاده و صبحدل هم پهلو و هم ردیف هستند و نمی توان یک کدام از را از دیگری بلندتر دانست.
حسینعلی شریف
از اذان های به یادماندنی و خاطره انگیز اهل ایران، اذان معلم حسینعلی شریف در منزلت حجاز میباشد.
او نقل می نماید در سال ۱۳۵۹ برای قرائت قرآن به دیدار استادش آقای صدرزاده که در آن مجال جدیدا برای ساخت نرم‌افزار های مذهبی به رادیو آمده بود می رود و به سفارش او این اذان را به طور فی البداهه اعمال می نماید.

روح الله کاظم زاده
اگرچه این اذان از لحاظ هیبت و بها موسیقایی اصلا قابل مقایسه با بقیه اذان های قبلی نبوده و حتی در حدود تم های اصیل موسیقی اهل ایران هم وجود ندارد البته بیان کننده ملودی پرسوز و گداز و حزین آن حکایت از عاشقی و فراق داراست که آن را متمایز می نماید.
در صورتیکه چه این فهرست، نمایی از تعدادی از اصلی ترین و مشهورترین مؤذنان کشور ایران زمین میباشد البته تاریخ آرم داده میباشد که در هر کوی و برزن از دور و اطراف این مرزو بوم اهورایی و در هر پیمان و مجال، استعدادها و نوابغی میباشند که اسناد مصاحف تاریخ از بیان اسم جمیل آنان عاجر و آوازه آن ها از مداد مورخان افتاده میباشد.

تاج اصفهانی
تاج اصفهانی در سال ۱۲۸۲ در اصفهان ‏ چشم به جهان گشود. پدرش روحانی اسماعیل دارای اسم و رسم به تاج‌الواعظین بود که تا حدی با دستگاه‌های‏ موسیقی سنتی اهل ایران‏ شناخت داشت. تاج در ده سالگی نزد بابا و استادانی زیرا سید عبدالرحیم اصفهانی، نایب اسدالله، میرزا حسین ساعت ساز (خضوعی)، میرزا حسین عندلیب، حبیب شاطرحاجی به علم اندوزی پرداخت.[۱] او به اشعار سعدی عشق متعددی داشت و گزیده‌هایی از اشعار سعدی و دیگر شاعران را مراقبت بود و در هنگام اجرای آواز به تناسب فرصت و اطراف از آن اشعار به کارگیری میکرد.
از سایر شاهکارهای این هنرمند پررنگ اذان اوست که درسال ۱۳۱۷ شمسی در حلب سوریه بر روی شیت ضبط گردیده است.
تحریرهای آوازی در اذان تاج اصفهانی به وضوح پیداست وی در واقع با به عبارتی مدل آوازی خویش دست به قرائت اذان زده میباشد.

ذان از طریق صوتی بلند و همگانی و با برخورداری از کلماتی ثابت و معین آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد که هرمورد نمادی از اعتقادات پیروان دین مبین اسلام هست، مسلمین را به ادای فریضه نماز دعوت می کند.
آنچه درین نوشتار در‌پی آنیم معرفی کوتاه و اجمالی از موذن های ایرانی می باشد که با مهارتی ویژه و فراتر از تصور، به اخلاق روشی نو در اذان بیان کردن پرداختند.

رحیم موذن زاده
اذان گوش آشنای ما اذان رحیم موذن زاده هست که هنر اذان گویی قدمتی ۱۵۰ ساله میان خویشاوندان وی دارااست. از راز ماندگاری اذانش که پرسیده بودند گفته بود: «من در وادی دیگری پیرو آن می گشتم! رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می دانید چرا این اذان گیرا و زیباست؟ برای اینکه داخل زیبا هست. برای اینکه این اذان را با دهان روزه گفتم تا قربت الی الله باشد. این یک شغل مادی نبود، بلکه معنوی بود. منفعت اش را هم می بینید.»
از ادله ایرانی بودن لحن اذانش هم پرسیده بودند، گفته بود: «ما ایرانی هستیم. اذان ما بایستی برخاسته از خودمان باشد. الان اذان خوان هایی می‌باشند که تقلید می کنند از عربستان و این پسندیده نیست. خود ما باید خلاقیت به خرج دهیم.» مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد
استاد محمدرضا شجریان که خود در خواندن قرآن و مناجات صاحب شناخت و مهارت غیرقابل انکاری می‌باشد، اذان موذن زاده را در تاریخ به یاد ماندنی میداند و می گوید موذن زاده دستگاه وسیع بیات شکاف را در ۵ دقیقه خلاصه کرده است.
ولی روایت چگونگی پیدایش این اذان را هم خودش چنین تمجید کرده: «یک روزی (در ۳۰ سالگی و سال ۱۳۳۴) تصمیم گرفتم تا یک اذان یادگاری بیان‌کنم. در استودی شماره ۶ هر گوشه ای انداختم نشد تا اینکه آن را در روح الارواح آواز بیات رخنه‌ به این شکل که بیشتراز ۵۰ سال پخش میشود، گفتم.»

سلیم موذن زاده اربیلی
برادر آقا رحیم، آقا سلیم نیز یکی از مداحان مشهور به زبان های فارسی و ترکی است که در سال ۱۳۱۵ خورشیدی در شهر اردبیل زاده شد.
وی که بیشتر روضه هایی را که به گویش ترکی آذربایجانی سروده، به زبان های فارسی و عربی نیز تسلط دارااست. اذان او ولی در دستگاه ماهور است و شنیدنی.

عطاءالله امیدوار
عطالله امیدوار معمار، شهرساز، نقاش و موسیقیدان که فنون آوازی را نزد مدرس سلیمان امیرقاسمی و دیگر اساتید موسیقی آموخته می باشد نیز همانند دیگر آوازخوانان موسیقی ایرانی به اذان گویی در دستگاه های مختلف موسیقی مثلا دستگاه های موزیک، همایون و چهارگانه پرداخته می‌باشد.
به گفته بسیاری از اهالی حرفه، پیروز ترین تجربه وی اذان در دستگاه چهارگه و گوشه منصوری است.

محمد آقاتی
روضه خوان محمد آقاتی شیخ، قاری قرآن و موذن خراسانی از سابق ترین موذنان پررنگ و صاحب و مالک سبک آستان قدس رضوی و از پیشکسوتان خواندن اذان در رادیو ایران بود. اذان دارای اسم و رسم وی از نگاه لحن، صوت و نوع ایفا در تلفیقی مخصوص و بسیار زیبا از آوازهای بیات رخنه‌ و شور می باشد.
این اذان برای اکثری از ما یادآور اذان های صلاه ظهر سال های دهه ۶۰ هست با تصاویری از مساجد اصفهان و یزد.
حسین صبحدل
مرحوم حسین صبحدل از جمله موذنینی بود که به تمام زوایای موسیقی ایرانی اشراف کافی داشته و گفته می گردد صدایی شش دانگ داشت و قرآن را نیز به خوبی تلاوت می کرد.
وی استارت در حسینه ارشاد و از سال هایی که دکتر شریعتی در آن مکان سخنرانی می کرد، اساس گذار نرم‌افزار های پیش از سخنرانی بود. درین برنامه ها بیتی به آواز از حافظ یا سعدی خوانده می شد و آنگاه فرزند مدرس صبحدل یک‌سری آیه ای از قرآن را تلاوت میکرد. جالب اینکه مرحوم دکتر معالج شریعتی هم در یکی‌از کتاب هایش از تلاش های وی خیال می کند.
اذان های صبحدل در واقع جزو آخرین اذان های شکوهمند ایرانی هست. اذان مشهور وی در ماهور و اذان دیگر وی در آواز بیات ترک می‌باشد که آن نیز از شهرت برخوردار است. به گفته بخش اعظمی از صاحبنظران، اذان موذن زاده و صبحدل هم پهلو و هم ردیف هستند و نمی توان یک کدام از را از دیگری بلندتر دانست.
حسینعلی شریف
از اذان های به یادماندنی و خاطره انگیز اهل ایران، اذان معلم حسینعلی شریف در منزلت حجاز میباشد.
او نقل می نماید در سال ۱۳۵۹ برای قرائت قرآن به دیدار استادش آقای صدرزاده که در آن مجال جدیدا برای ساخت نرم‌افزار های مذهبی به رادیو آمده بود می رود و به سفارش او این اذان را به طور فی البداهه اعمال می نماید.

روح الله کاظم زاده
اگرچه این اذان از لحاظ هیبت و بها موسیقایی اصلا قابل مقایسه با بقیه اذان های قبلی نبوده و حتی در حدود تم های اصیل موسیقی اهل ایران هم وجود ندارد البته بیان کننده ملودی پرسوز و گداز و حزین آن حکایت از عاشقی و فراق داراست که آن را متمایز می نماید.
در صورتیکه چه این فهرست، نمایی از تعدادی از اصلی ترین و مشهورترین مؤذنان کشور ایران زمین میباشد البته تاریخ آرم داده میباشد که در هر کوی و برزن از دور و اطراف این مرزو بوم اهورایی و در هر پیمان و مجال، استعدادها و نوابغی میباشند که اسناد مصاحف تاریخ از بیان اسم جمیل آنان عاجر و آوازه آن ها از مداد مورخان افتاده میباشد.

تاج اصفهانی
تاج اصفهانی در سال ۱۲۸۲ در اصفهان ‏ چشم به جهان گشود. پدرش روحانی اسماعیل دارای اسم و رسم به تاج‌الواعظین بود که تا حدی با دستگاه‌های‏ موسیقی سنتی اهل ایران‏ شناخت داشت. تاج در ده سالگی نزد بابا و استادانی زیرا سید عبدالرحیم اصفهانی، نایب اسدالله، میرزا حسین ساعت ساز (خضوعی)، میرزا حسین عندلیب، حبیب شاطرحاجی به علم اندوزی پرداخت.[۱] او به اشعار سعدی عشق متعددی داشت و گزیده‌هایی از اشعار سعدی و دیگر شاعران را مراقبت بود و در هنگام اجرای آواز به تناسب فرصت و اطراف از آن اشعار به کارگیری میکرد.
از سایر شاهکارهای این هنرمند پررنگ اذان اوست که درسال ۱۳۱۷ شمسی در حلب سوریه بر روی شیت ضبط گردیده است.
تحریرهای آوازی در اذان تاج اصفهانی به وضوح پیداست وی در واقع با به عبارتی مدل آوازی خویش دست به قرائت اذان زده میباشد.