مجله خبری مساجد

خبر مستفیض
خَبَر مُستَسود یا این که حدیث مستفیض، حدیثی که تعداد راویان آن بیش تر از یک نفر میباشد؛ البته به حد راویان خبر متوالی نمیرسد. خبر مستفیض در کنار خبر واحد و خبر پی در پی، از اقسام سه‌گانه حدیث میباشد. این تقسیم‌بندی بر پایه ی تعداد راویان حدیث صورت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گرفته میباشد.

بعضا از عالمان دانش درایه و نیز فقیهان خبر مستفیض را به تنهایی حجت نمی‌دانند و معتقدند مثل خبر واحد مستلزم رسیدگی موقعیت راویان و اِحراز وثاقت آن‌ها میباشد. برخی دیگر نیز هنگام تعارض احادیث، خبر مستفیض را بر خبر واحد ترجیح داده‌اند. گروهی نیز آن را فارغ از تحقیق صفات راویان، دارای اعتبار رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دانسته‌اند.

تمجید
به گفته محمدآصف محسنی قندهاری، فقید و حدیث‌شناس، خبر مستفیض، حدیثی میباشد که ناقلان آن در هر سکو بیشتراز سه نفر باشند.[۱] روضه خوان بهائی[۲] و محمدجعفر شریعتمدار استرآبادی نیز همین تعریف و تمجید را پذیرفته‌اند؛[۳] هرچند بعضی از عالمان دانش درایه، قصه بیشتراز دو نفر را نیز کافی دانسته‌اند.[۴] این تعریف‌و‌تمجید در مقباس الهدایه نوشته مامقانی نیز آمده میباشد. [۵] ولی به گفته مامقانی راویان خبر مستفیض کمتر از راویان خبر متوالی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می باشند.[۶]

کلباسی در کتاب الرسائل الرجالیه فارغ از بیان اسم کسی میگوید بعضی معتقدند همین که راویان خبری بیشتراز یک نفر باشد، آن خبر مستفیض میباشد.[۷] کلباسی تصریح می‌نماید که درین دعوا خواسته از تعدد راوی، راویانی میباشد که بدون واسطه از چهارده معصوم نقل می‌نمایند و گرنه تعدد سندی در صورتی به یک راوی ختم خواهد شد، سبب مستفیض شدن ماجرا نمیشود.[۸]

مستفیض لفظی یا این که معنوی؟
به گفته عبدالله مامقانی از عبارت اکثر عالمان بر میاید که در خبر مستفیض موردنیاز میباشد لفظ هاِ کلیه نقل‌ها مثل هم باشد؛ اما از کوشش و نیز کلمات گروهی‌ دیگر مثل مالک ریاض و مالک جواهر برمی‌آید که ما یحتاج وجود ندارد لفظ ها احادیث مثل هم باشد و همین که نقل‌ها از لحاظ معنا با هم یک کدام از باشند، می‌قدرت به‌این احادیث مستفیض خاطرنشان کرد.[۹] استرآبادی نیز در کتاب لب اللباب تصریح می‌نماید که اتحاد لفظی موردنیاز وجود ندارد.[۱۰]

تفاوت مستفیض با پر اسم و رسم
گاهی حدیث مستفیض را حدیث پر اسم و رسم هم گفته‌اند؛ البته برخی گفته‌اند که مستفیض با معروف مختلف میباشد؛ چون در خبر مستفیض بایستی تعداد ناقلان در همگی طبقات نقل به حد استفاضه باشد؛ البته در حدیث دارای شهرت اینگونه شرطی نیست و گاهی حدیث پر اسم و رسم به حدیثی گفته می گردد که تنها یک مدرک دارااست مثل حدیث «انما الاعمال بالنیات».[۱۱] پژوهشگر کَرَکی، عالم زمانه صفویان، اعتقاد دارد معروف به عبارتی مستفیض میباشد و حدیثی میباشد که راویان آن بیشتراز سه نفر باشند.[۱۲] ِ

اعتبار
مامقانی اعتقاد دارد خبر مستفیض سیرتکامل‌ای از خبر واحد میباشد و این اعتقادوباور را از شهید ثانی نیز نقل می‌نماید.[۱۳] به گفته وی همین که عالمان شیعه، حدیث مستفیض را در مقابل حدیث پی در پی قرار داده‌اند، نشانگر آن میباشد که اعتبار خبر مستفیض را مثل اعتبار خبر واحد میدانند[۱۴] که برای بشر دانش نمی‌آورد و برای دارای اعتبار بودن بایستی صفات راویان آن رسیدگی و وثاقت آنها اثبات خواهد شد. مامقانی این عهد را به میرزای قمی نیز نسبت داده میباشد.[۱۵]

مولف نوشته‌علمی «الشیخ المفید و علم ها الحدیث» از کاربردهای خبر مستفیض در اثرها روحانی اثرگذار فیض گرفته‌ میباشد که روحانی موثر اعتبار خبر مستفیض را بیشتراز خبر واحد میداند و به همین برهان در فرض تعارض احادیث، خبر مستفیض را بر خبر واحد ترجیح می دهد.[۱۶]

کلباسی، رجال‌شناس قرن سیزده قمری، سوای اسم بردن از فردی، این محور را مطرح می‌نماید که برخی خبر مستفیض را دارای اعتبار می دانند.[۱۷] محمد سَنَد، مجتهد و متفحص، نیز اعتقاد دارد خبر مستفیض، ظن اطمینانی ساخت و ساز می‌نماید که کار کشته‌خیس از خبر واحدِ درست میباشد[۱۸] و بلکه آن را جزو مدارک قطعی برای مطالعات شرعی می داند.[۱۹] وی هم‌اینگونه اعتقاد دارد که برخی از خبر ها ضعیف، در شرایطی‌که به بقیه روایات ضمیمه شوند، ممکن میباشد تبدیل به خبر مستفیض شوند.[۲۰] آیت‌الله سبحانی نیز وثاقت راویان را برای اعتبار خبر مستفیض مورد نیاز نمی‌داند.[۲۱] پژوهشگر کرکی نیز خبر مستفیض را همچون خبر پی در پی دارای اعتبار می داند.[۲۲]

خبر مستفیض
خَبَر مُستَسود یا این که حدیث مستفیض، حدیثی که تعداد راویان آن بیش تر از یک نفر میباشد؛ البته به حد راویان خبر متوالی نمیرسد. خبر مستفیض در کنار خبر واحد و خبر پی در پی، از اقسام سه‌گانه حدیث میباشد. این تقسیم‌بندی بر پایه ی تعداد راویان حدیث صورت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گرفته میباشد.

بعضا از عالمان دانش درایه و نیز فقیهان خبر مستفیض را به تنهایی حجت نمی‌دانند و معتقدند مثل خبر واحد مستلزم رسیدگی موقعیت راویان و اِحراز وثاقت آن‌ها میباشد. برخی دیگر نیز هنگام تعارض احادیث، خبر مستفیض را بر خبر واحد ترجیح داده‌اند. گروهی نیز آن را فارغ از تحقیق صفات راویان، دارای اعتبار رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دانسته‌اند.

تمجید
به گفته محمدآصف محسنی قندهاری، فقید و حدیث‌شناس، خبر مستفیض، حدیثی میباشد که ناقلان آن در هر سکو بیشتراز سه نفر باشند.[۱] روضه خوان بهائی[۲] و محمدجعفر شریعتمدار استرآبادی نیز همین تعریف و تمجید را پذیرفته‌اند؛[۳] هرچند بعضی از عالمان دانش درایه، قصه بیشتراز دو نفر را نیز کافی دانسته‌اند.[۴] این تعریف‌و‌تمجید در مقباس الهدایه نوشته مامقانی نیز آمده میباشد. [۵] ولی به گفته مامقانی راویان خبر مستفیض کمتر از راویان خبر متوالی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می باشند.[۶]

کلباسی در کتاب الرسائل الرجالیه فارغ از بیان اسم کسی میگوید بعضی معتقدند همین که راویان خبری بیشتراز یک نفر باشد، آن خبر مستفیض میباشد.[۷] کلباسی تصریح می‌نماید که درین دعوا خواسته از تعدد راوی، راویانی میباشد که بدون واسطه از چهارده معصوم نقل می‌نمایند و گرنه تعدد سندی در صورتی به یک راوی ختم خواهد شد، سبب مستفیض شدن ماجرا نمیشود.[۸]

مستفیض لفظی یا این که معنوی؟
به گفته عبدالله مامقانی از عبارت اکثر عالمان بر میاید که در خبر مستفیض موردنیاز میباشد لفظ هاِ کلیه نقل‌ها مثل هم باشد؛ اما از کوشش و نیز کلمات گروهی‌ دیگر مثل مالک ریاض و مالک جواهر برمی‌آید که ما یحتاج وجود ندارد لفظ ها احادیث مثل هم باشد و همین که نقل‌ها از لحاظ معنا با هم یک کدام از باشند، می‌قدرت به‌این احادیث مستفیض خاطرنشان کرد.[۹] استرآبادی نیز در کتاب لب اللباب تصریح می‌نماید که اتحاد لفظی موردنیاز وجود ندارد.[۱۰]

تفاوت مستفیض با پر اسم و رسم
گاهی حدیث مستفیض را حدیث پر اسم و رسم هم گفته‌اند؛ البته برخی گفته‌اند که مستفیض با معروف مختلف میباشد؛ چون در خبر مستفیض بایستی تعداد ناقلان در همگی طبقات نقل به حد استفاضه باشد؛ البته در حدیث دارای شهرت اینگونه شرطی نیست و گاهی حدیث پر اسم و رسم به حدیثی گفته می گردد که تنها یک مدرک دارااست مثل حدیث «انما الاعمال بالنیات».[۱۱] پژوهشگر کَرَکی، عالم زمانه صفویان، اعتقاد دارد معروف به عبارتی مستفیض میباشد و حدیثی میباشد که راویان آن بیشتراز سه نفر باشند.[۱۲] ِ

اعتبار
مامقانی اعتقاد دارد خبر مستفیض سیرتکامل‌ای از خبر واحد میباشد و این اعتقادوباور را از شهید ثانی نیز نقل می‌نماید.[۱۳] به گفته وی همین که عالمان شیعه، حدیث مستفیض را در مقابل حدیث پی در پی قرار داده‌اند، نشانگر آن میباشد که اعتبار خبر مستفیض را مثل اعتبار خبر واحد میدانند[۱۴] که برای بشر دانش نمی‌آورد و برای دارای اعتبار بودن بایستی صفات راویان آن رسیدگی و وثاقت آنها اثبات خواهد شد. مامقانی این عهد را به میرزای قمی نیز نسبت داده میباشد.[۱۵]

مولف نوشته‌علمی «الشیخ المفید و علم ها الحدیث» از کاربردهای خبر مستفیض در اثرها روحانی اثرگذار فیض گرفته‌ میباشد که روحانی موثر اعتبار خبر مستفیض را بیشتراز خبر واحد میداند و به همین برهان در فرض تعارض احادیث، خبر مستفیض را بر خبر واحد ترجیح می دهد.[۱۶]

کلباسی، رجال‌شناس قرن سیزده قمری، سوای اسم بردن از فردی، این محور را مطرح می‌نماید که برخی خبر مستفیض را دارای اعتبار می دانند.[۱۷] محمد سَنَد، مجتهد و متفحص، نیز اعتقاد دارد خبر مستفیض، ظن اطمینانی ساخت و ساز می‌نماید که کار کشته‌خیس از خبر واحدِ درست میباشد[۱۸] و بلکه آن را جزو مدارک قطعی برای مطالعات شرعی می داند.[۱۹] وی هم‌اینگونه اعتقاد دارد که برخی از خبر ها ضعیف، در شرایطی‌که به بقیه روایات ضمیمه شوند، ممکن میباشد تبدیل به خبر مستفیض شوند.[۲۰] آیت‌الله سبحانی نیز وثاقت راویان را برای اعتبار خبر مستفیض مورد نیاز نمی‌داند.[۲۱] پژوهشگر کرکی نیز خبر مستفیض را همچون خبر پی در پی دارای اعتبار می داند.[۲۲]