مجله خبری مساجد

اصول کلی سخن امامیه
حرف امامیه غیر از سه اصل کلیِ توحید، نبوت و معاد که بقیه نحله‌های کلامی مسلمان به آن ها معتقد می باشند،[۱۱] اصول دیگری دارااست که آن را متمایز می‌نماید.[۱۲] این اصول مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد عبارت‌اند از:

امامت: متکلمان امامیه متفق‌اند که امامت منصب و جایگاهی میباشد که آفریدگار به بعضا بندگان برگزیده‌اش اعطا نموده است.[۱۳] آن ها همینطور بر این اعتقاد رخداد‌حیث دارا هستند که بعد از رحلت نبی(ص)، امام علی(ع) از سوی آفریدگار به امامت رسید و جانشین بلافصل فرستاده اکرم(ص) شد و بعد از او، منصب امامت به امام حسن(ع) و آنگاه امام حسین(ع) و بعد از او به نُه نفر از اولاد وی، یعنی امام سجاد(ع)، امام باقر(ع)، امام راست گو(ع)، امام کاظم(ع)، امام رضا(ع)، امام جواد(ع)، امام هادی(ع)، امام حسن عسکری(ع) و حضرت مهدی(عج) رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد رسیده میباشد.[۱۴]
عدل: شیعه‌ها همانند مُعتزله[۱۵] به حُسن و قُبح عقلی براین باوراند.[۱۶] حسن و قبح عقلی به‌این معناست که عقل، صرف‌حیث از حکم و امر پروردگار، به «حُسن» (نیکویی) و «قُبح» (ناپسندی) افعال حکم می‌نماید[۱۷] و معبود نیز برخلاف آن فعالیت نمی‌نماید و از این جهت میباشد که عادل میباشد؛[۱۸] یعنی اجرا نمی‌دهد، مگر آنچه را که حسن (پسندیده) میباشد. فعل قبیح از او راز نمی‌زند و بندگانش را به چیزی بالاتر از طاقتشان تکلیف نمی‌نماید و کسی را مگر در عوض گناهانش، نکوهش و عذاب نمی‌نماید.[۱۹] به دلیل یقین بدین معنای عدل، شیعه و معتزله را عدلیه نامیده‌اند.[۲۰] برخلاف این لحاظ، اَشاعِره به حسن و قبح فقهی اعتقادوباور دارا‌هستند؛[۲۱] یعنی میگویند هرچه خداوند به آن دستور نماید، پسندیده و هرچه از آن نهی نماید، ناپسند میباشد، بدین ترتیب هرآنچه آفریدگار جاری ساختن دهد، آن حَسَن (پسندیده) آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۲۲]
عصر‌های تاریخی سخن امامیه
محمدصفر جبرئیلی (حرف‌پژوه و معلم دانش سخن) در کتاب «سیر تطور سخن شیعه» عصر‌های تاریخی صحبت امامیه را از دو جهت ساختاری و رویکردی تحقیق کرده که به گستردن ذیل میباشد:[۲۳]

ساختار
صحبت امامیه از جهت دگرگونی ساختاری، شامل یک‌سری مرحله میباشد:

صورت‌گیری: استارت این مرحله را که در آن مسائل کلامی به‌شکل غیر مدوَّن مطرح بود، اولیه روزهای بعد از رحلت رسول(ص) دانسته‌اند.[۲۴]
پیشرفت: بعداز رحلت فرستاده(ص) تا اوایل قرن دوم قمری.[۲۵] حرف امامیه درین عصر با امام علی(ع) استارت شد و آن گاه از سوی بقیه ائمه(ع) ادامه یافت و در زمان امام باقر(ع) و امام راست گو(ع) به نقط ی اوج رسید.[۲۶] هِشام بن حَکَم، هِشام بن سلامت، مؤمن الطّاق و حُمران بن اَعْیَن از افرادی‌اند که امام راستگو(ع) از آنان با تیتر متکلم حافظه نموده است.[۲۷]
تدوین موضوعی: قرن دوم و سوم قمری.[۲۸] به‌گفته ابن‌ندیم کتاب‌شناس قرن چهارم قمری، او‌لین شخصی که در حرف شیعه، به تدوینِ موضوعیِ اثری در حرف پرداخت، علی بن اسماعیل میثمی (از راویان امام رضا(ع) و متوفای ۲۱۵ق) بود.[۲۹] وی دو تاثیر با عنا وین کتاب الامامة و کتاب الاستحقاق نوشت.[۳۰] پس از وی نیز رساله‌هایی در موضوعات کلامی، به‌ویژه درباره توحید و عدل به حرفه تحریر درآمد.[۳۱]
تبیین و تهیه موضوعی: قرن سوم و چهارم قمری.[۳۲] درین مرحله که شروع زمان غایب بودن میباشد، متکلمان امامی با دقت به ظهور و بروز تفکرهای حریف، مانند معتزله و اشاعره، مسائل کلامی را براساس مدرسه اهل‌بیت(ع) تبیین کردند و آنان‌را در موضوعات خاصی تهیه و تنظیم نمودند و اشکالات واردشده را جواب گفتند.[۳۳] در همین عصر ابوسهل نوبختی کتابی به عنوان اَلتَّنبیه درباره امامت نوشت،[۳۴] ابن‌قبه رازی الانصاف را در همین زمینه تألیف کرد[۳۵] و روضه خوان صدوق، التوحید را در زمینه صفات و نفی تشبیه،[۳۶] و کمال الدین و کل النعمه را در مسئله غایب بودن[۳۷] تدوین نمود.
ساختارمندی: قرن پنجم و ششم قمری.[۳۸] سخن امامیه در‌این زمان به دست سه متکلم دارای اسم و رسم شیعه، یعنی روضه خوان موءثر، سیدِ مرتضی و روضه خوان طوسی، ساختارمند شد.[۳۹]
دگرگونی و تکامل: قرن هفتم و هشتم.[۴۰] این مرحله با ظهور مدرسه کلامی حِلّه، به‌ویژه با اثر ها سَدیدالدین حِمَّصی شروع شد و با خواجه نصیرالدین طوسی به نقط ی اوج رسید.[۴۱] خواجه نصیر با روشی جدید و ابتکاری و با به کار گیری از اصول و قواعد فلسفی، صحبت امامیه را دگرگونی داد.[۴۲] وی با تألیف کتاب تجرید الاعتقاد دکوراسیون جدیدی در ارائه مسائل کلامی ساخت و بر متکلمان بعد از خویش تأثیر گذاشت.[۴۳]
مرحله گستردن و تلخیص: قرن نهم تا چهاردهم.[۴۴] بیشتر اثر ها کلامی در‌این زمان، تفصیل یا این که تلخیص اثر ها قبل و به‌ویژه کتاب تجریدالاعتقاد میباشد.[۴۵] شوارق الالهام که گستردن مفصلی بر کتاب تجریدالاعتقاد میباشد، از اثرها پر اسم و رسم این عصر به شمار می‌رود.[۴۶]
مرحله اصلاح‌گری و پویایی: از نصفه دوم قرن چهاردهم.[۴۷] این زمان با داخل شدن مسائل جدیدی به دانش حرف، با سید جمال‌الدین اسدآبادی استارت شد و با تفحص‌های کلامیِ عده ای همانند محمدجواد بلاغی، سید هبةالدین شهرستانی، علامه طباطبایی و مرتضی مطهری، تا به امروز ادامه یافته میباشد.[۴۸]

اصول کلی سخن امامیه
حرف امامیه غیر از سه اصل کلیِ توحید، نبوت و معاد که بقیه نحله‌های کلامی مسلمان به آن ها معتقد می باشند،[۱۱] اصول دیگری دارااست که آن را متمایز می‌نماید.[۱۲] این اصول مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد عبارت‌اند از:

امامت: متکلمان امامیه متفق‌اند که امامت منصب و جایگاهی میباشد که آفریدگار به بعضا بندگان برگزیده‌اش اعطا نموده است.[۱۳] آن ها همینطور بر این اعتقاد رخداد‌حیث دارا هستند که بعد از رحلت نبی(ص)، امام علی(ع) از سوی آفریدگار به امامت رسید و جانشین بلافصل فرستاده اکرم(ص) شد و بعد از او، منصب امامت به امام حسن(ع) و آنگاه امام حسین(ع) و بعد از او به نُه نفر از اولاد وی، یعنی امام سجاد(ع)، امام باقر(ع)، امام راست گو(ع)، امام کاظم(ع)، امام رضا(ع)، امام جواد(ع)، امام هادی(ع)، امام حسن عسکری(ع) و حضرت مهدی(عج) رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد رسیده میباشد.[۱۴]
عدل: شیعه‌ها همانند مُعتزله[۱۵] به حُسن و قُبح عقلی براین باوراند.[۱۶] حسن و قبح عقلی به‌این معناست که عقل، صرف‌حیث از حکم و امر پروردگار، به «حُسن» (نیکویی) و «قُبح» (ناپسندی) افعال حکم می‌نماید[۱۷] و معبود نیز برخلاف آن فعالیت نمی‌نماید و از این جهت میباشد که عادل میباشد؛[۱۸] یعنی اجرا نمی‌دهد، مگر آنچه را که حسن (پسندیده) میباشد. فعل قبیح از او راز نمی‌زند و بندگانش را به چیزی بالاتر از طاقتشان تکلیف نمی‌نماید و کسی را مگر در عوض گناهانش، نکوهش و عذاب نمی‌نماید.[۱۹] به دلیل یقین بدین معنای عدل، شیعه و معتزله را عدلیه نامیده‌اند.[۲۰] برخلاف این لحاظ، اَشاعِره به حسن و قبح فقهی اعتقادوباور دارا‌هستند؛[۲۱] یعنی میگویند هرچه خداوند به آن دستور نماید، پسندیده و هرچه از آن نهی نماید، ناپسند میباشد، بدین ترتیب هرآنچه آفریدگار جاری ساختن دهد، آن حَسَن (پسندیده) آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۲۲]
عصر‌های تاریخی سخن امامیه
محمدصفر جبرئیلی (حرف‌پژوه و معلم دانش سخن) در کتاب «سیر تطور سخن شیعه» عصر‌های تاریخی صحبت امامیه را از دو جهت ساختاری و رویکردی تحقیق کرده که به گستردن ذیل میباشد:[۲۳]

ساختار
صحبت امامیه از جهت دگرگونی ساختاری، شامل یک‌سری مرحله میباشد:

صورت‌گیری: استارت این مرحله را که در آن مسائل کلامی به‌شکل غیر مدوَّن مطرح بود، اولیه روزهای بعد از رحلت رسول(ص) دانسته‌اند.[۲۴]
پیشرفت: بعداز رحلت فرستاده(ص) تا اوایل قرن دوم قمری.[۲۵] حرف امامیه درین عصر با امام علی(ع) استارت شد و آن گاه از سوی بقیه ائمه(ع) ادامه یافت و در زمان امام باقر(ع) و امام راست گو(ع) به نقط ی اوج رسید.[۲۶] هِشام بن حَکَم، هِشام بن سلامت، مؤمن الطّاق و حُمران بن اَعْیَن از افرادی‌اند که امام راستگو(ع) از آنان با تیتر متکلم حافظه نموده است.[۲۷]
تدوین موضوعی: قرن دوم و سوم قمری.[۲۸] به‌گفته ابن‌ندیم کتاب‌شناس قرن چهارم قمری، او‌لین شخصی که در حرف شیعه، به تدوینِ موضوعیِ اثری در حرف پرداخت، علی بن اسماعیل میثمی (از راویان امام رضا(ع) و متوفای ۲۱۵ق) بود.[۲۹] وی دو تاثیر با عنا وین کتاب الامامة و کتاب الاستحقاق نوشت.[۳۰] پس از وی نیز رساله‌هایی در موضوعات کلامی، به‌ویژه درباره توحید و عدل به حرفه تحریر درآمد.[۳۱]
تبیین و تهیه موضوعی: قرن سوم و چهارم قمری.[۳۲] درین مرحله که شروع زمان غایب بودن میباشد، متکلمان امامی با دقت به ظهور و بروز تفکرهای حریف، مانند معتزله و اشاعره، مسائل کلامی را براساس مدرسه اهل‌بیت(ع) تبیین کردند و آنان‌را در موضوعات خاصی تهیه و تنظیم نمودند و اشکالات واردشده را جواب گفتند.[۳۳] در همین عصر ابوسهل نوبختی کتابی به عنوان اَلتَّنبیه درباره امامت نوشت،[۳۴] ابن‌قبه رازی الانصاف را در همین زمینه تألیف کرد[۳۵] و روضه خوان صدوق، التوحید را در زمینه صفات و نفی تشبیه،[۳۶] و کمال الدین و کل النعمه را در مسئله غایب بودن[۳۷] تدوین نمود.
ساختارمندی: قرن پنجم و ششم قمری.[۳۸] سخن امامیه در‌این زمان به دست سه متکلم دارای اسم و رسم شیعه، یعنی روضه خوان موءثر، سیدِ مرتضی و روضه خوان طوسی، ساختارمند شد.[۳۹]
دگرگونی و تکامل: قرن هفتم و هشتم.[۴۰] این مرحله با ظهور مدرسه کلامی حِلّه، به‌ویژه با اثر ها سَدیدالدین حِمَّصی شروع شد و با خواجه نصیرالدین طوسی به نقط ی اوج رسید.[۴۱] خواجه نصیر با روشی جدید و ابتکاری و با به کار گیری از اصول و قواعد فلسفی، صحبت امامیه را دگرگونی داد.[۴۲] وی با تألیف کتاب تجرید الاعتقاد دکوراسیون جدیدی در ارائه مسائل کلامی ساخت و بر متکلمان بعد از خویش تأثیر گذاشت.[۴۳]
مرحله گستردن و تلخیص: قرن نهم تا چهاردهم.[۴۴] بیشتر اثر ها کلامی در‌این زمان، تفصیل یا این که تلخیص اثر ها قبل و به‌ویژه کتاب تجریدالاعتقاد میباشد.[۴۵] شوارق الالهام که گستردن مفصلی بر کتاب تجریدالاعتقاد میباشد، از اثرها پر اسم و رسم این عصر به شمار می‌رود.[۴۶]
مرحله اصلاح‌گری و پویایی: از نصفه دوم قرن چهاردهم.[۴۷] این زمان با داخل شدن مسائل جدیدی به دانش حرف، با سید جمال‌الدین اسدآبادی استارت شد و با تفحص‌های کلامیِ عده ای همانند محمدجواد بلاغی، سید هبةالدین شهرستانی، علامه طباطبایی و مرتضی مطهری، تا به امروز ادامه یافته میباشد.[۴۸]