مجله خبری مساجد

الاصول العامة للفقه المقارن کتابی به گویش عربی نوشتهٔ سید محمدتقی حکیم (۱۳۰۱-۱۳۸۱ش) با مقصود مقایسه علم اصول فقه در میان علمای شیعه و سنی. تالیف کننده آغاز مطالب کتاب را برای دانشجوها سال سوم و چهارم دانش گاه فقه نجف درس دادن و بعد از آن آن را به‌شکل کتاب تألیف کرده که بوسیله یک‌سری انتشاراتی به چاپ رسیده میباشد. این کتاب در پنج فصل در مباحث مقدماتی و پنج باب در مسائل اصول فقه مقارن و یک خاتمة المطاف و یک ختام الحدیث کتابت و از منابعی در مسئله اصول فقه و حدیث و درایة و تاریخ در تألیف آن مستعمل میباشد. کتاب از دو شیوه تاریخی و تاریخی سود کرده مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

رده و التفات کتاب
الاصول العامة للفقه المقارن اولیه کتابی میباشد که از سوی یک عالم شیعه به‌شکل بی نقص با زمینه اصول مقارن نگاشته گردیده است.[۱] قبل از آن تنها در کتاب عدة الاصول تاثیر روضه خوان طوسی و الذریعه تاثیر سید مرتضی گاه مطالب تطبیقی چشم می شود.[۲] مؤلف کتاب، تازه بودن شیوه و مجموعه‌بندی نوین مطالب و ساخت‌و‌ساز اصول فقاهتی نوین در مسئله فقه مقارن را از خصوصیت‌های آن دانسته و تصریح می‌نماید که تا قبل از این، اثری همچون آن کتابت نشده میباشد.[۳] تالیف کننده همینطور این نظر را دارد آنچه ورود به علم فقه نیاز دارااست، یادگرفتن مبانی متفاوت و آشنایی مبنای صحیح از خطا میباشد، تا علم‌آموخته فقه در ضمن این مباحث، دارنده ملکه اجتهاد خواهد شد، که‌این کتاب مشمول این مبانی اجتهادی لازم میباشد.[۴] ‫ این کتاب بعداز تألیف بارها بوسیله ناشران گوناگون در عراق و لبنان و جمهوری اسلامی ایران به چاپ رسیده رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۵]

تالیف کننده
نوشته‌علمیٔ مهم: سید محمدتقی حکیم
سید محمدتقی حکیم (۱۳۰۱-۱۳۸۱ش) از خویشان حکیم و از اساتید حوزه نجف بود. نزد اساتیدی همانند محمدرضا مظفر، فلسفه و تاریخ را یادگرفت و دروس بهتر فقه و اصول را نزد سید محسن حکیم، حسین حلی و سید ابوالقاسم خوئی و سید حسن بروجردی فراگرفت.[۶] از عمل‌های او می‌اقتدار به سر کردگی دانش کده فقه نجف، بعد از وفات محمدرضا مظفر و درس دادن فقه مقارن، اصول فقه، و تاریخ در آنجا اسم آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد پیروزی.[۷]

خصوصیت‌های تألیف
چنانکه مؤلف نوشته میباشد، این کتاب به‌شکل تاریخی و تحلیلی نگاشته گردیده، و با این اکنون تمرکز بیشتر بر جنبه تحلیلی مباحث اصولی میباشد.[۸]

ساختار کتاب
کتاب در پنج فصل در مباحث مقدماتی و پنج باب در مسائل اصول فقه مقارن و یک خاتمة المطاف و یک ختام الحدیث کتابت شد‌ه‌است.[۹]

فصول مباحث مقدماتی از این قبیل میباشد: تعریف‌و‌تمجید فقه مقارن، اصول احتجاج، تعریف‌و‌تمجید اصول فقه مقارن، مباحث حکم، منهج دعوا کردن.
ابواب پنجگانه به تفصیل پایین میباشد:

باب نخستین: یازده عهد میباشد:
کتاب الله.
سنت، دارنده هفت فصل میباشد: تمجید سنت، سنت صحابه، سنت اهل بیت(ع)، شیوه های قطعی سنت، شیوه های غیر قطعی سنت، چگونگی استعمال از سنت، سنت و کتاب.
اجماع.
عامل عقل.
قیاس.
استحسان.
مصالح مرسله.
فتح و بند ذرائع
عرف.
شرع از حوزه‌‌ما.
مذهب صحابی.
باب دوم: استصحاب.
باب سوم: سه عهدوپیمان میباشد: برائت دینی، احتیاط فقاهتی، تخییر.
باب چهارم: سه پیمان میباشد: برائت عقلی، احتیاط عقلی، تخییر عقلی.
باب پنجم: قرعه.
خاتمة المطاف: در دو قول میباشد:
اجتهاد، که خویش این عهد بر هشت فصل میباشد: تعریف‌و‌تمجید، اقسام و معدات، تجزی و عدم تجزی، مراتب مجتهدین، اجتهاد میان انسداد و انفتاح، احکام مجتهد، تخطئه و ثبت، نقض و عدم نقض اجتهاد.
پیروی، که خویش بر چهار فصل میباشد:معنی تاسی، اعتبار حیات در مقلَد، اعتبار اعلمیت در مقلَد، اعتبار عدل و داد در مقلَد.
ختام الحدیث: در چهار زمینه میباشد: منابعی که گزینه تفحص بوده، کارکرد کتاب، فعالیت طبق محاسبه مباحث، قدرشناسی.[۱۰]
منابع کتاب
منابع کتاب به‌گفته‌ مؤلف سه عهدوپیمان میباشد:

منابع مهم: منابعی که انتقاد و آنالیز کتاب به آنان متعلق میباشد. صاحبان آن منابع، مجتهدند. بدین منابع غالباً در پاورقی به‌هنگام نقل مطالب آن ها اشاره شد‌ه‌است؛ مانند کتاب مستمسک العروة الوثقی و مصباح الاصول.[۱۱]
منابع حدیثی: برای ثابت تفکر‌ای اصولی آیتم به کار گیری قرار گرفته‌اند و عملکرد گردیده که با ادبیات معاصر ذکر شوند؛ مانند کتاب الکافی و التهذیب.[۱۲]
منابع عام: منابعی که برای پر‌نور‌خیس شدن مباحث گزینه مراجعه قرار میگیرند؛ مانند کتاب ها حدیثی و تاریخی و درایه‌ای و امثال اینها از چیزهائی که بدون واسطه مرتبط با مشاجره اصولی وجود ندارد.[۱۳]
حالت انتشار
حکیم، کتاب اصول العامه را پیش از تألیف به‌شکل جزوه‌ برای دانشجو یان سال سوم و چهارم دانش کده فقه نجف درس دادن میکرد[۱۴] و آنگاه برای اول توشه در بیروت در سال ۱۳۸۵ق آن را به‌شکل کتابی جداگانه منتشر نمود.[۱۵] این تاثیر بعد ها در طهران از سوی انتشارات مجمع جهانی اهل بیت(ع) در سال ۱۳۸۳ش مجدد چاپ شد. همینطور در سال ۱۳۸۹ش به وسیله مجمع جهانی تخمین در طهران نشر یافته میباشد. این کتاب به وسیله انتشاراتی‌های دیگر مانند تکثیر اهل‌‌بیت(ع) در بیروت و تکثیر‌ دارالحدیث، جامعة المصطفی(ص)، و ذوی‌القربی در قم نیز به چاپ رسیده میباشد.[۱۶]

(۳۷۰-۴۲۸ق)، پر اسم و رسم به ابن‌سینا، فیلسوف پر اسم و رسم مشایی و پزشک معالج نام دار اهل ایران بود. پندار فلسفی ابن‌سینا، تأثیراتی بر پندار فلسفی اسلامی و فلسفه اروپایی و ابداع‌هایی در ساختار اندیشه مشایی داشته میباشد. او‌را بزرگترين متفكر و فيلسوفى می دانند كه در فقیه اسلام ظهور كرده رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

ابن سینا طبیبی توانمند بود و کتاب ضابطه وی در طب طی چند قرن -چه در مملکت‌های اسلامی و چه در اروپای قرن‌های وسط - بر تمامی کتاب‌های پزشکی دیگر برتری داشت و در دانش گاه‌های متعددی درس دادن می شد. روز اولیه شهریور که زادروز ابن‌سینا میباشد، به واسطه نقش اصلی وی در رواج علم پزشکی به اسم روز ملی دکتر نامگذاری مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد‌ه‌است.

در فهرست‌ها و منابع تاریخی و رجالی، بیش تر از ۵۰۰ کتاب، رساله و نوشته‌ی علمی به ابن‌سینا منسوب شده میباشد. شفاء اصلی‌ترين‌ تاثیر فلسفى‌ ابن‌ سينا میباشد و مشهورترین تاثیر وی به فارسی کتاب دانشنامه علائی میباشد.آرامگاه ابن‌سینا در جمهوری اسلامی ایران، همدان که در ۱۳۳۳ش بهره برداری آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.

ابن‌سینا نزدیک به ۳۷۰ق /۹۸۰م،[۱] در روستایی به اسم اَفْشَنِه از توابع بخارا (بنا شده در ازبکستان) متولد شد.[۲] بابا وی عبدالله اهل بلخ بود و در زمان فرمانروایی نوح بن منصور سامانی (۳۶۶–۳۸۷ق/۹۷۷–۹۹۷م) به بخارا رفت و در آنجا در خَحافظه موقتَیثَن به عمل حکومتی پرداخت.[۳]

ابن‌سینا در سال ۴۲۸ق/۱۰۳۷م همدم با علاءالدوله کاکویه، حکم کننده اصفهان، به مبارزه با تاش فَرّاش، سپهسالار پادشاه مسعود غزنوی، در حوزه‌ کَرَج ابودَلَف، شهری بین بروجرد و اراک مدرن، رفت. درین نزاع، بيماری قولنج‌ ابن‌سینا شدت گرفت و معالجه‌هایش کارساز خلا و پس‌ از رسيدن‌ به‌ همدان‌، ابن‌سینا از درمانٔ خویش دست‌ كشيد و پس‌ از چندین روز در نخستين‌ آدینه ماه رمضان‌ ۴۲۸ق، در ۵۸ سالگى‌، درگذشت‌ و در به عبارتی‌ شهر به‌ خاک ودیعه‌ شد.[۴]
بن‌سینا در ده سالگی تک تک قرآن و صرف و نحو را آموخته بود و سپس به فراگرفتن منطق و ریاضی ها پرداخت. معلم او در ریاضی ها ابوعبدالله ناتلی بود. زیرا به‌سرعت درین موضوعات به رتبه استادی رسید، در نزد ابوسهل مسیحی به تعلم طبیعیات و مابعدالطبیعه و پزشکی درگیر شد. در شانزده سالگی در تمامی علم ها مجال خویش مدرس شد.[۵] ابوعلی از چنان شهرتی منتفع بود که در هفده سالگی امیر سامانی، نوح بن منصور او‌را به دربار خویش فراخواند و ابن سینا توانست بیماری او‌را درمان نماید.[۶]

جوزجانی در سرگذشت ابن‌سینا میگوید:

«اینجانب ۲۵ سال در سرویس و مصاحبت وی بودم و هیچوقت ندیدم که هرگاه کتاب نو‌ای به دستش می سید، آن را از استارت تا نقطه پایان بخواند، بلکه یک باره به قسمتهای طاقت فرسا و مسائل غامض آن و نظرها مولف کتاب می‌پرداخت تا به سکو او در آن علم و مرتبه فهم و شعور وی پی پیروزشود»[۷]
منزلت و مداقه
ابن‌سینا مؤثرترین رخ در دانش و فلسفه در دنیا اسلام شناخته می‌گردد و القابی زیرا روضه خوان الرئیس، حجة الحق، و شرف‌الملک به وی داده‌اند. وی در غرب به اسم اویسنا (Avisina) و به کنیه امیر پزشکان شناخته گردیده است.[۸] ابن‌سینا را مشهورترین دانشمند دنیا از حیث نویسندگان اروپایی میدانند. کتاب ضابطه وی در مورد پزشکی در حدود هفتصد سال در مرکز ها علمی اروپا درس دادن میشد.[۹] روز اولیه شهریور که زادروز ابن‌سینا میباشد، به واسطه نقش اصلی وی در اشاعه علم پزشکی به اسم روز ملی دکتر معالج نامگذاری شد‌ه‌است.[۱۰] بیان شده میان اول حکیمان نوافلاطونی جمهوری اسلامی ایران، صرفا ابن سینا بود که فکری جدا داشت. نفود شخصیت ابن سینا چنان بود که تا مدتی زمانبر تغییر و تحول یا این که گسترش نظرها وی گناهی نابخشودنی به شمار میرفت.[۱۱] نفوذ ابوعلی را چنان زیاد می دانند که حتی‌د‌ر مکاتب کلامی و اشراقی و عرفانی اثراتی از افکارش چشم می‌گردد
درباره مذهب ابن‌سینا اختلاف حیث وجود داراست. به نظریه ذهبی بابا ابن‌سینا عشق و علاقه‌مند به فرقه اسماعیلیه بود که یاور با ابن‌سینا در محافل و مجالس آن‌ها حضور می‌یافت.[۱۸] ابن‌سینا درباره بابا و برادرش تصریح می‌نماید که از فرقه اسماعیلیه بودند.[۱۹] و پدرش او‌را نیز به دین اسماعیلیان دعوت میکرد.[۲۰] سید محسن امین در اعیان الشیعه اورا شیعه اسماعیلی دانسته میباشد.[۲۱] آقا والا تهرانی نیز در کتاب الذریعة بعضا از کتاب ها او‌را تحت عنوان مؤلف شیعی بیان نموده است.[۲۲] به گفته حکم کننده نورالله شوشتری اکثر فقهای اهل سنت و جماعت، ابن‌سینا را تکفیر کرده‌اند.[۲۳] روحانی عبدالله نعمة در کتاب «فلاسفة الشیعة؛ حیاتهم و آرائهم» با بیان تعدادی استدلال او‌را شیعه امامیه معرفی نموده است:

اسم و نسب ابن‌سینا به تشیع قوم و خویش وی اشاره داراست؛
او دعوت پادشاه محمود غزنوی که سنی متعصب و مخالف شیعه‌ها بود، نپذیرفت و به طبرستان و خراسان که قاضی شیعی داشت، گریز کرد؛
بعضی از تعابیر و باورهای شیعه در کتاب ها ابن‌سینا با تعابیر و باورهای شیعه تناسب دارااست.[۲۴]
برخی نیز اشاره کرده‌اند ابن‌سینا مطالبی درباره امام علی (ع) و ضرورت انتصاب[یادداشت ۱] وی از سوی نبی اکرم (ص) و خصوصیت‌های امام مطرح کرده و از مذهب اسماعیلیه تبری جسته میباشد.[۲۵] برخی شیعه بودن اورا پذیرفته‌اند؛ ولی براین باورند با دقت به احترام ابن‌سینا به ابوبکر و قدمت و عاقل‌خیس پی بردن قدمت از امام علی (ع)، وی شیعه امامیه نمی‌تواند باشد؛[یادداشت ۲] ولی اینکه وی شیعه زیدیه بوده یا این که اسماعیلیه، قضاوت در این زمینه دشوار میباشد.[۲۶] کتابی با تیتر «موفقیت التطبیق: فی ثابت أن الشیخ الرئیس اینجانب الإمامیة الإثنی عشریة» به وسیله علی بن فضل و ادب‌الله جیلانی (گیلانی)، از عالمان شیعی در قرن یازدهم قمری، در ثابت تشیع امامیه ابن‌سینا کتابت و چاپ شد‌ه‌است.[۲۷]

از اصحاب امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) و از راویان موثق شیعه. گروهی از رجالیان شیعه او را از اصحاب اجماع دانسته و از سرسلسله فقیهان به شمار آورده‌اند. دو کتاب به اسم کتاب الصلاة و کتاب النوادر از اثر ها اوست.میلاد و نسب فضالة بن ایوب ازدی اهوازی از بستگان ازد، یک کدام از خویشاوندان‌های اصالتا یمنی میباشد. از تاریخ قطعی و ظریف ولادتش اطلاعی در اختیار وجود ندارد البته با اعتنا به بعضی قرائن می‌قدرت به دنیاآمدن او‌را در میانه سده دوم تقریب رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد زد.

زیرا نژادش از فامیل ازد میباشد، به «ازدی» و زیرا زادگاهش شهر کوفه بود، به «کوفی» و به منجر آن‌که در پایان قدمت در اهواز معاش می کرد، به «اهوازی» دارای شهرت میباشد.[۱]منزلت رجالی بعضی از رجالیان شیعه او را از اصحاب اجماع (۱۸ بدن از اصحاب امامان شیعه، که رجالیان شیعه آن‌ها را ثقه میدانند.) میدانند،[۲] کشی گفته میباشد برخی عالمان در شمارش اصحاب اجماع، به مکان حسن بن دوستداشتنی، حسن بن علی بن فضال و فضالة بن ایوب را مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مذکور‌اند.[۳]

روحانی طوسی در کتاب رجالش، فضاله را هم در اصحاب امام کاظم(ع) و هم در اصحاب امام رضا(ع) به اکانت آورده و بر وثاقت وی تاکید نموده است.[۴] عالمان دیگر همانند: نجّاشی،[۵] علامه حلی[۶] و بقیه افراد [۷] نیز بر وثاقت، دانش و دیانت او تاکید آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرده‌اند
میل روایی
رغبت روایی فضالة در سه مبنا کلی نمایان میباشد:

بیشتر روایاتی که از او اورده شده پیرامون ذکر احکام و مسایل شرعی میباشد.
بعضی از این احادیث تبیین حقّانیت و ثابت ولایت و امامت امامان شیعه و ذکر فضیلت ها اهل بیت میباشد.
گروه دیگر به ذکر فضیلت ها و رذایل اخلاقی می‎پردازد.[۸]
از منظر عالمان
نجاشی او را اینگونه تعریف می‌نماید: «فضالة بن ایوب ازدی از نژاد اصیل عرب‌های کوفه بود که بازه‌ها در شهر اهواز سکونت داشت؛ از محدثان موجه شیعی به‌ شمار رفته و در دیانتش در مسیری بی واسطه تکان می کرد.»[۹]

جعفر سبحانی اورا یکی محدّثان گرانقدر و فقیهان صاحب و مالک اسم تاریخ دانش حدیث برشمرده که نزدیک به ۱۳۰۷ حدیث از او بر مکان باقی‌مانده میباشد.[۱۰]
پانویس
نجاشی، رجال، ۱۴۲۴ق، ص۳۱۰. علامه حلی، رجال، ۱۴۱۷ق، ص۲۳۰.
خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۰۹ق، ج۱۳، ص۲۷۲.
طوسی،تفویض معرفه الرجال، ج۲، ص۸۳۲-۸۳۱.
طوسی، رجال، ۱۴۱۷ق، ص۳۴۲ و۳۶۳.
نجاشی، رجال، ۱۴۲۴ق، ص۳۱۰.
علامه حلی، رجال، ۱۴۱۷ق، ص۲۳۰.
جامع الرواة، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۲.
جامع الرواة، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۳.
نجاشی، رجال، ۱۴۲۴ق، ص۳۱۰.
موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۴۴۵-۴۴۴.
موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق،‌ ج۲، ص۴۴۴.
خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۰۹ق، ج۱۳، ص۲۷۴
نجاشی، رجال، ۱۴۲۴ق، ص۳۱۱. طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق، ص۲۰۱.
منابع
اردبیلی، محمد بن علی، جامع الرواة، منشورات مکتبه آیه الله مرعشی نجفی، قم، ۱۴۰۳ق.
حلی (علامه)، حسن بن یوسف، خلاصه الاقوال فی معرفه الرجال، نشرالفقاهه، ۱۴۱۷ق.
خویی، سید ابوالقاسم، معجم الرجال، دارالزهرا، بیروت، ۱۴۰۹ق.
سبحانی، جعفر، موسوعه طبقات‌الرجال، موسسه امام راست گو، قم، ۱۴۱۸ق.
طوسی، محمد بن حسن، تفویض معرفه الرجال (رجال کشی)، موسسه آل البیت لاحیاء التراث.
طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، نشرالفقاهه، ۱۴۱۷ق.
مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال، مطبعه المرتضویه، نجف اشرف، ۱۳۵۲ق، افست انتشارات دنیا، طهران.
نجاشی، احمد بن علی، رجال‌النجاشی، موسسه انتشار اسلامی، ۱۴۲۴ق.
جستارهای متعلق

تَیمی از سران شیعه در کوفه، یار و همدم امیرمومنان(ع) و امام حسن(ع) و از رهبران تکان توابین بعداز اتفاق کربلا بود و در سال ۶۵ هجری در عین الورده کشته شد. وی در اعیان الشیعه از شاعران شیعه شمرده گردیده‌است. مقام ، عبدالله بن وال از شیعه ها دارای اسم و رسم در کوفه[۱] و از بستگان «بنی گروه» بود. بعضا منابع اسم اورا عبدالله بن وائل ضبط کرده‌اند.[۲] سید محسن امین در اعیان الشیعه اسم او‌را در زمره شاعران شیعه آورده[۳] و ابن اثیر او‌را از فقها و عابدان شمرده رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۴]

نقش‌های تاریخی، خلافت امام علی(ع)، روحانی موءثر اسم اورا در زمره شیعیانی که در مدینه با امام علی(ع) برای خلافت بیعت کردند، آورده میباشد.[۵] بعداز ماجرای حکمیت در نبرد صفین، علی(ع)، عبدالله بن وال را که در سنین جوانی بود، همپا گردآوری‌ای دیگر برای تقابل با کودتا خریت بن راشد به سوی بصره ارسال کرد و به وی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد فرمود:

«برو‌ ای فرزند اخوی! به پروردگار قسم و سوگند اینجانب آرزو دارم که تو از یاوران اینجانب در شیوه حق باشی و من را در قبال ستمگران کمک رسانی.»[۶]، خلافت امام حسن(ع)، در زمان کوتاه خلافت امام حسن(ع)، عبدالله بن وال جزو یاران امام حسن(ع) بود که برای جهاد با معاویه فراهم گردیده آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بودند.[۷]

طومار‌رسان کوفیان به امام حسین(ع)
نوشته ی علمیٔ مهم: طومار‌های کوفیان به امام حسین
بعد از مرگ معاویه و جانشینی یزید، هنگامی کوفیان با خبر شدند امام حسین(ع) برای بیعت نکردن با یزید از مدینه بیرون گردیده و به مکه رفته میباشد، طومار‌هایی به او نوشتند و وی را به کوفه دعوت کردند. عبدالله بن وال به یار و همدم عبدالله بن مسمع همدانی اولیه طومار شیعه‌ها را برای امام آوردند. آن دو، دهم رمضان سال ۶۰ ق. در مکه نزد امام رسیدند.[۸]

تکان توابین
نوشته‌علمیٔ اساسی: قیام توابین
بیشتر کوفیانی که به امام حسین طومار نوشته و وعده امداد داده بودند، به دلایل متفاوت در حادثه کربلا حضور نیافتند. بعد از شهید شدن حسین(ع)، تنی چند از طرفدارانش در کوفه، از کمک نکردن وی منصرف گردیده، درصدد جبران برآمدند. عبدالله بن وال و دیگر سران شیعه کوفه قصد به قیام و انتقام از قاتلان امام حسین گرفتند.[۹]

در جریان ساماندهی قیام، عبدالله تحت عنوان بانک‌دار انتخاب شد تا امداد‌های مالی شیعه ها به قیام، نزد وی گردآوری‌آوری خواهد شد.[۱۰]

بعداز تشکیل سپاه توابین، سلیمان بن صرد خزاعی که رهبری قیام را به ذمه داشت، عبدالله بن وال را تحت عنوان سو‌مین فرمانده نزاع بعداز خویش (در شکل کشته شدن فرماندهان قبل) گزینش کرد.[۱۱]

توابین در مسیر تکان خویش آغاز به کربلا رفته، قبر امام حسین را زیارت کردند. نقل گردیده‌است که عبدالله در کنار قبر امام اذعان کرد:

«به خداوند قسم اینجانب، حسین و بابا و برادرش را شایسته ترین شفیعان امت محمد(ص) نزد معبود در روز قیامت می دانم. آیا تعجب نمیکنید چه مصیبتی بر این امت در باب آنها وارداتی: این امت، دو نفر(امام علی و امام حسین) ازاین سه را کشتند و مجاورت بود[یادداشت ۱] نفر سوم (امام حسن) را نیز بکشند.[۱۲]»
در نبرد عین الورده در میان توابین و سپاه شام به فرماندهی ابن زیاد، بعد از کشته شدن سلیمان بن صرد و مسیب بن نجبه و عبدالله بن سعد بن نفیل، عبدالله بن وال فرماندهی را عهده دار شد و درفش را بر افراشت و سپاهیان را به جهاد تشویق کرد و به جنگ پرداخت.

(زنده در سال ۸۵ قمری)، معروف به حسن مُثَنّیٰ، فرزند امام حسن مجتبی(ع)، همسر فاطمه دختر امام حسین(ع) و از بزرگان علویان بود. وی در اتفاق کربلا در لشکر امام حسین(ع) بود و آسیب دیده شد و با میانجی گری اسماء بن خارجه فزاری، از معرکه نجات یافت و در کوفه پایین معالجه قرار گرفت. وی بعد از بهبودی، از کوفه به مدینه رجوع.وی در کودتا عبدالرحمان بن محمد بن اشعث، علیه حجاج بن یوسف کمپانی کرد. حسن مثنیٰ در طی خودش، متولی صدقات امیرالمؤمنین(ع) بود. در اینکه آیا حسن مثنیٰ ادعای امامت کرده یا این که خیر، اختلاف لحاظ وجود داراست. بعضا از منابع زیدیه و ملل و نحل نویسان از حسن مثنـی به‌تیتر یک کدام از امامان زیدیه خاطر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرده‌‎اند.

بابا حسن مثنیٰ امام حسن مجتبی(ع) میباشد. مادرش خَوْلَه‌ بنت مراد بن زَبّان فَگریه بود.[۱] خوله بعد از کشته‌شدن همسرش، محمد بن طلحة بن عبیدالله، در پیکار جمل (۳۶ق)، به همسری امام حسن(ع) درآمد.[۲] لقب او ابومحمد مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد

همسر وی، دختر عمویش، فاطمه دختر امام حسین، بود. امام حسین(ع) قبل از حادثه عاشورا دختر خویش را به عقد او درآورده بود.[۴] ماجرا عروسی او به این گستردن میباشد که: حسن مثنیٰ یکی دختران امام حسین را خواستگاری کرد،[۵] امام به او فرمود هریک از دخترانش (فاطمه یا این که سکینه) را می خواهد گزینش نماید. حسن شرم ساری کشیده و حرفی نزد. امام، فاطمه را به عقد او در آورد، به وی بیان کرد فاطمه را به عقد تو درآوردم، چون وی به مادرم فاطمه(س) مشابه‌خیس آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۶]

به گفته ابن فندق بیهقی این تزویج در سال شهید شدن امام حسین(ع) پیش آمده میباشد.[۷] از‌آنجا‌که امام در روز دهم محرم ۶۱ق به شهیدشدن رسیده، به احتمال زیاد این تزویج در ۶۰ق و به دوران کوتاهی از روز عاشورا در مکه پیش آمده‌میباشد، لذا حسن مثنیٰ با همسرش فاطمه در کربلا حضور داشته‎‌میباشد.[۸]

همسر دیگر او ام داود میباشد که مامان رضاعی امام راست گو(ع) هم بوده میباشد.

فرزندان
فرزندان پسر وی از فاطمه دختر امام حسین عبارت‌اند از: عبدالله محض، ابراهیم قدمت و حسن مثلث، که هر سه در زندان ابوجعفر منصور، خلیفه عباسی، درگذشتند.[۹]

بعد ها نوادگان وی به‌خصوص از نسل عبدالله، که خویش شخصی فقید و ادیب بود،[۱۰] قیام‌های مهمی علیه عباسیان را رهبری کردند. محمد معروف به نفس زکیه و ابراهیم معروف به قتیل باخَمْرا از آن گزاره‌اند.

فرزند او از ام داود، داود میباشد. آل طاووس از نسل او میباشند.

حسن مثنـّی روز عاشورا در اتفاق کربلا حاضر بود و احمد بن ابراهیم حسنی در روایتی به گزارش ابومخنف سن او را در آن هنگام نوزده یا این که بیست سال بیان نموده است،[۱۱]

او در روز عاشورا در سپاه امام حسین(ع) جنگید و زخمی و اسیر شد. یک کدام از ازبستگان مادری اش به اسم اسماء بن خارجه فزاری، او را نجات بخشید. وی در کوفه زیر معالجه قرار گرفت و با بازیافتن سالم خویش به مدینه رجوع
حسن مثنّی بر طبق وصیت امام علی(ع)[۱۴] ذمه ‌دار و متولی صدقات و موقوفات امیرمؤمنان(ع) در مدینه بود.[۱۵]

حجاج بن یوسف ثقفی وقتی که والی مدینه بود، از حسن مثنّی خواست عمویش، قدمت بن علی، را در تولیت این صدقات با خویش سهیم سازد، ولی وی به باعث اینکه تولیت صدقات تنها مختص فرزندان فاطمه(س) میباشد، از این عمل امتناع کرد و به شام نزد عبدالملک بن مروان، خلیفه اموی، رفت. خلیفه نیز حجّاج را از این شغل جلوگیری کردن کرد.[۱۶]

حسن مثنّی تولیت موقوفات علی(ع) را پس از خویش به‌ فرزندش، عبدالله، سپرد؛ البته منصور عباسی، عبدالله را به زندان انداخت و تولیت موقوفات را خویش عهده دار شد.[۱۷]

همیاری با عبدالرحمان بن محمد
وقتی که عبدالرحمن بن محمد بن اشعث کندی بر حجاج بن یوسف شورید، قصد داشت خویش را خلیفه معرفی نماید، ولی زیرا دستور خلافت صرفا برای شخصی قریشی آیتم تایید بود، با بزرگان علویان، یعنی امام سجاد(ع) و حسن مثنـّی برای تایید خلافت طومار‌نگاری کرد. امام سجاد(ع) تقاضای اورا رد کرد و حسن مثنّی نیز که احتمال می‌بخشید شورشیان بیعت خویش را بشکنند، از این‌فعالیت رمز گشوده زد، ولی در‌پی پافشاری آن‌ها عهده دار شد و با وی با تیتر خلیفه بیعت شد. عالمان معروف عراقی زیرا عبدالرحمان بن ابی لیلی، شعبی، محمدبن سیرین و حسن بصری با وی، که به الرضا ملقب شد، بیعت کردند.[۱۸]

البته به گفته روضه خوان اثر گذار، حسن مثنّی هیچوقت ادعای امامت نکرده و کسی نیز به اسم وی اینگونه ادعایی ننموده میباشد.[۱۹]

(۱۳۱۷-۱۳۷۹ش) دارای اسم و رسم به علامه جوادی، فقید، ترجمه کننده و خطیب شیعه در هند بود. تأسیس حوزه علمیه جامعة امامیة انوار العلوم، سر کردگی مؤسسه تهیه و تنظیم المکاتب و نمایندگی سید علی خامنه‌ای رهبر ایران در هند، از عمل‌ها و مناصب وی میباشد. حیدر جوادی قرآن، نهج البلاغه و صحیفه سجادیه را به لهجه اردو ترجمه کرده و در کشورهای متفاوت سخنرانی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نموده است.

معاش‌طومار ، سید ذیشان در ۲۶ شهریور سال ۱۳۱۷ش در کَراری از بخشها مجاورت شهر اِله‌آباد در هند چشم به جهان گشود.[۱] بابا او سید محمدجواد از علمای آن حوزه‌ بوده و سال‌ها در شهرک جلالی از بخشها مجاورت شهر علی‌گره امام جماعت مسجد مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بود.[۲]

فرزندان ، حیدر جوادی چهار دختر و سه پسر داشت. پسر والا وی رئیس مکتب امامیه انوار العلوم اله‌آباد میباشد. پسر دوم او سید احسان مؤسس و مدیریت دو حوزه علمیه خواهران بود. همینطور در شبکه تلویزیونی وین حضور فعال داشت و در سال ۲۰۱۸م. آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد درگذشت.[۳]

وفات
سید ذیشان در روز عاشورا سال ۲۰۰۰م در ابوظبی درگذشت وی به دعوت عموم ابوظبی برای مشکل سخنرانی در دهه محرم به آنجا مسافرت کرده بود.[۴] وی در ۱۸ اپریل ۲۰۰۰م در آرامستان دریاآباد شهر اله‌آباد ایالت اوتراپردیش هند دفن شد.[۵] به مناسبت درگذشت وی پیام‌هایی از سوی شخصیت‌های سیاسی و مذهبی صادر شد. آیت‌الله خامنه‌ای رهبر کشور ایران نیز در پیامی درگذشت او را تسلیت اعلام کرد.[۶]

مجمع جهانی اهل‌بیت در سال ۱۴۲۱ق به مناسبت درگذشت او ویژه‌طومار یادبودی با تیتر «یادنامه علامه سید ذیشان حیدر جوادی» به لهجه فارسی منتشر نموده است.[۷]

تحصیلات
حیدر جوادی دروس مقدماتی را در مکتب‌ای در کراری (اله‌آباد) خواند. آن‌گاه در سال ۱۹۴۹م یا این که ۱۹۵۰م برای ادامه علم آموزی در حوزه علمیه مَشارِعُ العلوم مشهور به ناظمیه به لکهنو رفت.[۸] برخی از استادان وی در لکهنو اینگونه‌اند:‌

علامه سید عدیل اختر
سید ظفرالحسن
سید محمدصادق
وصی محمد[۹]
مهاجرت به نجف
سید ذیشان در سال ۱۹۵۵م برای ادامه علم آموزی به نجف هجرت کرد.[۱۰] حیدر جوادی بعداز حدود ۱۰ سال علم آموزی در حوزه علمیه نجف، سال ۱۹۶۵م به خیال و خاطر بیماری پدرش به هندوستان رجوع و برگشت.[۱۱] بعضی از استادان وی در نجف عبارتند از:

امام خمینی
سید محسن حکیم
سید ابوالقاسم خوئی
سید محمدباقر صدر
سید اسدالله مدنی تبریزی
محمدعلی معلم افغانی
محمدتقی آل راضی
حسین حقیقت کاشانی.[۱۲]
تبلیغ و عمل
سید ذیشان در سال ۱۹۶۵م به هند رجوع و برگشت و در اله‌آباد سکونت کرد وی امامت مسجد حکم دهنده شهر اله‌آباد را بر ذمه گرفت. او تا سال ۱۹۷۸م در آنجا درگیر امامت و دیگر شغل های تبلیغی بود.[۱۳] او در بمبئی مؤسسه‌ اسلام‌شناسی تأسیس کرد.[۱۴]

هجرت به ابوظبی
سید جوادی در سال ۱۹۷۸م به دعوت شیعه‌ها اردو گویش مقیم ابوظبی به امارات مهاجرت کرد و در آنجا اقامت گزید.[۱۵] او در مسجد نبی اعظم(ص) تحت عنوان امام جماعت درگیر شد.[۱۶] وی در‌این روزگار کتاب‌هایی نیز نوشتن و ترجمه کرد.[۱۷] او در کشورهای آمریکا ایالات متحده، کانادا، اروپا، آفریقا و... سخنرانی نموده است. [۱۸] وی تا سال ۱۹۹۸م در ابوظبی اقامت داشت در همین سال تحت عنوان نماینده قانونی و نماینده آیت‌الله خامنه‌ای رهبر کشور‌ایران در بمبئی بومی شد.[۱۹]

مسافرت به ابوظبی
سید جوادی در سال ۱۹۷۸م به دعوت شیعه‌ها اردو لهجه مقیم ابوظبی به امارات مهاجرت کرد و در آنجا اقامت گزید.[۱۵] او در مسجد نبی اعظم(ص) تحت عنوان امام جماعت سرگرم شد.[۱۶] وی در‌این روزگار کتاب‌هایی نیز نوشتن و ترجمه کرد.[۱۷] او در کشورهای آمریکا ایالات متحده، کانادا، اروپا، آفریقا و... سخنرانی نموده است. [۱۸] وی تا سال ۱۹۹۸م در ابوظبی اقامت داشت در همین سال تحت عنوان نماینده قانونی و نماینده آیت‌الله خامنه‌ای رهبر کشور ایران در بمبئی بومی شد.[۱۹]

تأسیس حوزه علمیه انوار العلوم
حیدر جوادی در سال ۱۹۸۵م که در ابوظبی اقامت داشت راس و حوزه علمیه جامعه امامیه انوار العلوم را در شهر اله‌آباد تأسیس کرد.[۲۰] تنی چند از طلاب از این مکتب در حوزه‎های علمیه قم و نجف ادامه علم آموزی میدهند.[۲۱]

همیاری با مؤسسه تهیه المکاتب
حیدر جوادی با مؤسسه تهیه المکاتب لکهنو همیاری می کرد. این اداره از مشهورترین و فعال‌ترین مؤسسات در هندوستان میباشد. وی در صدر تحت عنوان عضو معمولی درگیر شد و بعد سر کردگی آن را برعهده گرفت.[۲۲]

(ع) پر اسم و رسم به امام علی و امیرالمؤمنین (۱۳ رجب سال ۲۳ پیش از مسافرت - ۲۱ رمضان سال ۴۰ق)، امام اولیه تمامیٔ مذهب ها شیعه، صحابی، راوی، کاتب وحی و چهارمی خلیفه از خلفای راشدین نزد اهل سنت میباشد. او همینطور پسرعمو و داماد فرستاده اکرم(ص)، همسر حضرت فاطمه(س)، بابا و جدِّ یازده امام شیعه میباشد. بابا وی ابوطالب و مادرش فاطمه بنت اسد بودند. به گفته عالمان شیعه و بخش اعظمی از علمای اهل سنت، در کعبه زاده شد و اولیه مردی بود که به پیامبراسلام(ص) ایمان آورد. از لحاظ شیعه، علی(ع) به امر پروردگار و تصریح نبی(ص)، جانشین بلافصل فرستاده آفریدگار(ص) رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

فضیلت ها متعددی برای امام علی(ع) برشمرده‌اند؛ رسول(ص) در یوم الدار اورا تحت عنوان وصی و جانشین خویش برگزید. وی زمانی که قریش قصد کشتن رسول(ص) را داشتند، در بستر نبی اسلام(ص) خوابید تا فرستاده(ص) بتواند مخفیانه به مدینه مهاجرت نماید. نبی(ص) عقد اخوت خویش را با او بست. بنابر منابع شیعه و بعضا منابع اهل سنت، حدود ۳۰۰ آیه از قرآن کریم و مهربان، درباره فضیلت ها او میباشد مانند آیه مباهله، آیه پاک سازی، آیه ولایت و بعضا دیگر از آیه ها که بر عصمت و طهارت او دلالت مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد داراست.

علی(ع) در کلیه غزوات نبی اسلام(ص) به جز پیکار تبوک کمپانی داشت. در غزوه تبوک نبی(ص) علی(ع) را به جانشینی خویش در مدینه گماشت. امام علی(ع) در غزوه بدر، تعداد متعددی از مشرکان را به نابودی رساند، در غزوه احد از جان فرستاده(ص) نگهداری کرد، در غزوه خندق با کشتن قدمت بن عبدود مبارزه را خاتمه بخشید و در غزوه خیبر، با کندن درِ تعالی قلعه خیبر، نبرد را به سرنوشت آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد رساند.

نبی(ص) بعد از ایفا صرفا حج خویش، بعد از نزول آیه تبلیغ، عموم را در حوزه‌ غدیر خم عده کرد؛ آن‌گاه خطبه غدیر را خواند و دست امام علی(ع) را بلند کرد و فرمود «هر کس اینجانب مولای وی هستم، علی نیز مولای اوست، خدایا دوست بدار آن‌که او‌را دوست دارااست و معاند او‌را معاند بدار.» بعد از آن، بعضی صحابه مانند قدمت بن خطاب به امام علی(ع) تهنیت گفتند و اورا با کنیه امیرالمومنین خطاب کردند. بنابر لحاظ مفسران شیعه و بعضا از اهل سنت، آیه اکمال در همین روز نازل گردیده‌است. به یقین شیعه‌ها، عبارت اینجانب کنت مولاه فعلیٌ مولاه که بوسیله رسول(ص) در روز غدیر گفته شد، به معنای انتخاب جانشینی رسول(ص) میباشد
بعد از درگذشت فرستاده(ص) گروهی در سقیفه، با ابوبکر به‌تیتر خلیفه بیعت کردند. رقابت‌های قبیلگی، کینه‌توزی و حسادت را انگیزه مخالفت با امر فرستاده(ص) برای جانشینی علی(ع) بعداز رسول دانسته‌اند. به نقل از بعضا منابع، علی(ع) مناظره‎‌ای مصرح با ابوبکر داشته و طی آن ابوبکر را به جهت تخلفش در اتفاق سقیفه در در نظر نگرفتن حق اهل بیت فرستاده(ص) محکوم کرد. طبق منابع شیعه و برخی منابع اهل سنت یاران خلیفه برای تصاحب کردن بیعت به منزل علی(ع) حمله کردند که طی آن فاطمه(س) زخم روئت کرد و فرزندش سقط شد. بعد از زمان کوتاهی فاطمه(س) به شهیدشدن رسید. علی(ع) به مناسبت‌های گوناگون و در سخنان زیادی به ماجرای سقیفه اعتراض کرده و حق خویش را در جانشینی فرستاده اسلام(ص) یاداوری نموده است که خطبه شقشقیه از پر اسم و رسم‌ترین آن‌ها میباشد.

امام علی(ع) در زمانه ۲۵ ساله خلفای سه‌گانه حدوداً از کارها سیاسی و حکومتی دور بود و صرفا به اجرا سرویس ها علمی و اجتماعی درگیر بود؛ به عنوان مثال عده‌آوری قرآنی که به مصحف امام علی(ع) جهانی شد و حفر قنات. همینطور خلفا با او درباره‌ی مسائل متفاوت حکومتی نظیر قضاوت مشاوره می‌کردند.

امام علی(ع) بعد از خلیفه سوم، به پافشاری مسلمان ها خلافت و حکومت را عهده دار شد. وی در روزگار حکومتش مداقه ویژه‌ای برای عدل و داد قائل بود و در قبال طریق خلفا که بیت‌المال را مبنی بر سابقه اشخاص تقسیم می‌کردند، ایستاد. او امرکرد که عرب و فارس و هر مسلمانی از هر تیره و تبار که باشد، در سهم بیت‌المال یکسان‌اند و کل زمین‌هایی که عثمان به اشخاص متعدد واگذار کرده بود، به بیت‌المال بازگرداند. در عصر کوتاه حکومت امام علی(ع) سه نبرد هنگفت داخلی جمل، صفین و نهروان درگرفت.

امام علی(ع) آخر و عاقبت در محراب مسجد کوفه در حالا نماز به دست یکی خوارج به اسم ابن ملجم مرادی به شهیدشدن رسید و مخفیانه در نجف به خاک ودیعه شد. بقاع وی از جای ‌های مقدس در فرهنگ و تمدن شیعه بوده و زیارت آن گزینه اعتنا میباشد.

سررشته بخش اعظمی از علم ها مسلمان ها، مثلا نحو عربی، سخن، فقه و تعبیر و تفسیر به امام علی(ع) نسبت داده‌گردیده و فرقه‌های متعدد تصوّف، سلسله مدرک خویش را به وی میرسانند. علی بن ابی طالب همواره از سوی شیعه‌ها، رده و جایگاه ویژه‌ای داشته و بعداز رسول(ص)، شایسته ترین، باتقواترین و دانا‌ترینِ بشر‌ها و جانشین برحق حضرت محمد(ص) بوده میباشد. بر این شالوده گروهی از صحابه از مجال حیات نبی اسلام(ص)، در‌پی و دوست‌دار علی(ع) یعنی شیعه دانسته‌ می‌گردیده‌اند. کتاب دارای اسم و رسم نهج البلاغه منتخبی از سخنان و طومار‌ها و حکمت‌ها و مواعظ امام علی(ع) میباشد. مکتوباتی نیز به وی منسوب شده که با املای فرستاده پروردگار(ص) و خط وی بوده میباشد. اثرها مکتوب بخش اعظمی به گویش‌های متفاوت درباره او مندرج میباشد.

از راویان روایات امام درستگو(ع) و از محدثان قرن دوم هجری قمری میباشد. اهل‌سنت اورا از عالمان والا آیین و از پیشوایان مسلمان ها دانسته‌اند. ابواسحاق خلال فقه، در علم ها دیگری زیرا حدیث، تاریخ و به‌ویژه مغازی (تاریخ‌نگاری نزاع‌ها) تبحر داشت. بیان شده که وی یکی‌از عارفان بنام فرصت خویش و از همنشینان ابراهیم بن ادهم بود و در منابع به شاگردی‌اش از سفیان ثوری و عبدالرحمن اوزاعی اشاره مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد‌ه‌است.

ابواسحاق فزاری بعد از مدتی از بغداد به مصیصه، یکی‌از بخشها مرزی شام سفر کرد و تا پایان قدمت در آنجا ماند و عموم آن ناحیه را با اسلام آشنا کرد. مقصود از مسافرت وی به مصیصه، هواخواهی از مرزهای مرزو بوم‌های اسلامی تیتر گردیده‌است. او احادیث فراوانی از تابعین و اشخاص بعداز آن‌ها زیرا صاحب بن أنس، عبدالرحمن اوزاعی، سفیان ثوری و ولید بن مسلم و نیز روایاتی با واسطه از امام درستگو(ع) نقل نموده است. وی مولف کتابی در زمینه سیره با تیتر «کتاب السیر فی الاخبار و الأحداث» رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

بعضی از عالمان دانش رجال شیعه با اعتنا به خلا داده ها درباره رابطه ابواسحاق با تشیع، او را شخصیتی ناشناخته و یا این که از عالمان اهل‌سنت دانسته‌اند. ابن‌ندیم، فهرست‌نگار شیعه قرن چهارم هجری، با اشاره به فاضل بودنش اعتقاد دارد که در نقل حدیث، ایرادات متعددی داشته میباشد، با این اکنون اهل‌سنت اورا ثقه و قابل اتکا آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دانسته‌اند.

معرفی
ابراهیم بن محمد بن الحرث الفزاری که در احادیث با اسم ابواسحاق الفزاری شناخته می گردد[۱] از فقیهان و محدثان قرن دوم هجری قمری میباشد. روحانی طوسی و به تاسی از وی عالمانی دیگر، ابراهیم را از اصحاب امام راستگو(ع) معرفی کرده‌اند.[۲] در منابع شیعه، روایاتی از وی نقل گردیده است[۳] که تنی چند از آن‌ها با واسطه از امام درست گو(ع) میباشد.[۴] از او با لقب‌ها کوفی و مصیصی[۵] نیز خاطر شد‌ه‌است.

ابواسحاق را مولف کتاب‌هایی[۶] در مسئله سیره[۷] با تیتر «کتاب السیر، فی الاخبار و الأحداث»[۸] دانسته‌اند. وی از ۲۸ سالگی استارت به تایپ کردن روایات کرد.[۹]

عالمان اهل‌سنت با معرفی ابواسحاق فزاری به‌تیتر روحانی‌الاسلام،[۱۰] صاحب و مالک سنت،[۱۱] امام الحجة[۱۲] و امام الکبیر،[۱۳] او‌را یکی عالمان گرانقدر[۱۴] آیین[۱۵] و حتی یک کدام از پیشوایان مسلمانها[۱۶] در حیطه شام[۱۷] دانسته و معتقدند که از آوازه بالایی در اسلام شامل است.[۱۸]

او گزینه احترام هارون الرشید بود[۱۹] و مراوداتش با هارون الرشید در منابع منعکس شدن یافته میباشد.[۲۰] ابواسحاق در طبقه‌بندی عالمان و بیان وضع آن ها یک کدام از مشایخ اول قلمداد گردیده است.[۲۱]

دانا به علم ها متعدد
آورده شده میباشد که ابواسحاق فزاری، شخصی با تقوا[۲۲] و فقیهی فاضل بود؛[۲۳] به‌سیرتکامل‌ای که فقید‌ترین فرد مجال خویش محسوب میشد.[۲۴] او را مورخ و محدثی پر رنگ[۲۵] و کثیر الحدیث[۲۶] نیز دانسته و محدثان متعددی از وی ماجرا نقل کرده‌اند[۲۷] و حتی آورده شده که دانا به دانش مغازی[۲۸] و اولی کسی بود که از اسطرلاب بهره برد.[۲۹]

ابواسحاق فزاری را یکی عارفان و عابدان نیز دانسته[۳۰] و نامش را در کنار اسم ابراهیم بن ادهم بیان کرده‌اند[۳۱] و حتی نقل شده که از هم‌نشینان ابراهیم بن ادهم بود.[۳۲] او از معاصران اوزاعی فقید و عارف اهل‌سنت و از اصحاب وی دانسته گردیده[۳۳] و شاگردی‌اش از اوزاعی و سفیان ثوری در منابع رفلکس داشته میباشد.[۳۴] ابن عساکر به گزارشی اشاره کرده که در آن عبدالرحمن نسایی، اسم ابواسحاق را به‌تیتر یکی‌از شاگردان سفیان ثوری بیان می‌نماید.[۳۵] از فضیل بن عیاض نیز راجع به فضیلت وی نکاتی مذکور میباشد.[۳۶]

اقامت در شام
ابواسحاق فزاری در کوفه به دنیا آمد.[۳۷] بعداز مدتی معاش در کوفه به بغداد رفت و گزینه احترام هارون عباسی قرار گرفت.[۳۸] او در اواخر قدمت به شام رفت و در شهر دمشق[۳۹] یا این که حوزه‌ مرزی مصیصه سکونت کرد[۴۰] و به نقل حدیث پرداخت.[۴۱] جمع‌ای حضور وی در حوزه‌ مرزی را برای پاسداری از مرزهای اسلامی تیتر کرده‌اند.[۴۲] به همین استدلال او را در زمره مجاهدان نیز قرار داده‌اند.[۴۳] ابن‌عساکر آورده میباشد که ابواسحاق باعث شناخت عموم آن حوزه‌ با تعالیم اسلام شد و سنت را به آنها فراگرفت.[۴۴]

وفات ابواسحاق را در حین خلافت هارون عباسی[۴۵] و در ناحیه مرزی مصیصه شام[۴۶] و در سال‌های ۱۸۵ق[۴۷] ۱۸۶ق[۴۸] و ۱۸۸ق[۴۹] بیان کرده‌اند.

مشهور به‌ مقداد بن اَسْوَد (درگذشت ۳۳ق) از بزرگان صحابه نبی (ص) و از اول شیعه‌ها امام علی (ع) بود. مقداد در اوایل بعثت مسلمان شد و از اول عده ای بود که اسلام خویش را آشکار کرد. او در تمامی پیکار‌های صدر اسلام حضور داشت. از مقداد در کنار سلمان فارسی، عمار بن یاسر و ابوذر تحت عنوان اول شیعه ها امام علی (ع) حافظه کرده‌اند که در طی فرستاده (ص) نیز به‌این اسم مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شناخته می‌شدند.

مقداد بعد از رحلت رسول(ص)، از جانشینی امام علی (ع) هواخواهی کرد و با ابوبکر بیعت نکرد و از نادر کسانی بود که در تشییع حضرت زهرا (س) حضور داشت. مقداد را از معارضان سرسخت خلافت عثمان برشمرده‌اند. در احادیث اهل‌بیت(ع) از مقداد به خیر حافظه گردیده و از رجعت‌کنندگان در حین ظهور حضرت مهدی (عج) معرفی گردیده‌است. نقل روایاتی از فرستاده (ص) به مقداد رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نسبت داده شده میباشد.

معاش‌طومار تولد و نسب، مقداد بن عمرو بن ثعلبه مشهور به مقداد بن اسود، از تاریخ ولادت وی اطلاعی در اختیار وجود ندارد البته با اعتنا به اینکه تاریخ‌نگاران سال درگذشت اورا ۳۳ق و در ۷۰ سالگی دانسته‌اند.[۱] احتمالاً ۲۴ سال پیش از بعثت(۳۷ سال پیش از مهاجرت) به عالم آمده باشد. سیره نویسان و مورخان، نسب خانوادگی او‌را تا جد بیستم آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مذکور‌اند.[۲]

نقل شد‌ه‌است در حَضْرَمَوْت، نزاعی میان مقداد و شخصی به اسم «ابی شمر بن حجر» فیس اعطا کرد که به مصدوم شدن آن شخص انجامید. بعد از این روایت مقداد به مکه رفت و با اسود بن عبد و بنده بن یغوث زهری هم‌عهد و پیمان شد و اسود با مقداد نسبت پدری پیدا کرد؛ از این رو او‌را مقداد بن اسود و گاه مقداد زهری خوانده‌اند. البته بعد از نزول آیه «ادْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ: آنان‌را به[اسم] پدرانشان بخوانید»[۳] مقداد بن عمرو خوانده شد.[۴]

لقب‌ها و لقب ها
برای مقداد القابی مانند بهرایی یا این که بهراوی،[۵] کندی و حضرمی و لقب‌هایی مثل ابومعبد، ابوسعید و ابوالاسود مذکور میباشد.[۶]

خانواده
همسر: همسر مقداد، ضباعة دخترعموی فرستاده (ص) (دختر زبیر بن عبدالمطّلب) بود.[۷] فرستاده ضباعة را با اینکه از دید حسب و نسب بسیار محترم می‌دانست همسر مقداد کرد و فرمود: «اینجانب دخترعموی خویش ضباعة را همسر مقداد نکردم مگر برای آنکه عموم مسئله وصلت را سهل و آسان بگیرند، به هر مؤمنی دختر دهند و حَسَب و نَسَب را در وصلت به لحاظ نیاورند».[۸]
فرزندان: مقداد دو فرزند به اسم‌های عبدالله و کریمه داشت. عبدالله در نزاع جمل از یاران عایشه بود که در مقابل حضرت علی (ع) قرار گرفت و کشته شد. زمانی امام علی (ع) در نقطه نهایی نبرد نگاهش بر لاشه عبدالله زمین‌خورد، خطاب به عبدالله اعلام‌کرد: «چه بد پسر خواهری بودی».[۹] برخی به مکان عبدالله اسم پسر مقداد را محل عبادت گفته‌اند.[۱۰]
وفات و محل دفن
مقداد در اواخر قدمت در «جرف» (حوزه‌‌ای که در یک‌فرسخی مدینه به سمت شام جای دارد) سکونت داشت و در سال ۳۳ق در حالی که هفتاد سال از عمرش می‌سپری شد، وفات کرد. مسلمانها پیکرش را به مدینه آوردند و عثمان بن عفان بر وی نماز خواند و اورا در گورستان بقیع به خاک سپردند.[۱۱] در شهر وان در میهن ترکیه قبری به مقداد منسوب میباشد که برخی از محققان آن را مرتبط با فاضل مقداد یا این که یک کدام از مشایخ عرب به اکانت آورده‌اند.[۱۲] طبق نقلی مقداد فرد ثروتمندی بود و وصیت کرد که ۳۶ هزار درهم از بودجه‌اش را به حسنین (ع) بدهند.[۱۳]

در طول فرستاده (ص)
اسلام آوردن
مقداد در به عبارتی اوایل بعثت مسلمان شد و شکنجه‌های مشرکان قریش را تحمل کرد. مورخان اورا از سابقین به اسلام می دانند؛ ولی درباره کیفیت مسلمان شدن وی دعوا مفصلی نشده میباشد. از عبدالله بن مسعود نقل گردیده است اول اشخاصی که اسلام خویش را ظواهر کردند، هفت نفر بودند که مقداد یک کدام از ار آنها میباشد.[۱۴]

(درگذشته ۳۶۸ق) از راویان شیعه در قرن چهارم هجری و از شاگردان محمد بن یعقوب کلینی و از استادان روضه خوان اثرگذار بود. ابن‌قولویه از فقهای صاحب و مالک فتوا دانسته گردیده و نظراتش در وسط آرای مدرسه حدیثی و مدرسه کلامی معرفی شد‌ه‌است. کتاب بدون نقص الزیارات مشهورترین تاثیر اوست.معاش‌طومارحرم ابن‌قولویه در بقاع کاظمین جای دارد جعفر بن قولویه[۱] فرزند محمد بن قولویه در شهر قم بدنیا آمد. وی در درس بابا و برادرش كه از راویان شیعه به شمار می‌آمدند، حاضر شد و به آموزش دانش و علم پرداخت.[۲] تفصیل‌حالا‌نویسان، لقب او را ابوالقاسم مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گفته‌اند.[۳]

ابن‌قولویه در سال ۳۴۱ قمری به مصر هجرت کرد.[۴] از ابن حجر بیان شده که محمد بن سلیم صابونی در مصر از او نقل حدیث نموده است.[۵] جعفر بن قولویه در سال ۳۶۸ هجری درگذشت و در بقعه کاظمین در مجاورت امام کاظم(ع) و امام جواد(ع) به خاک ودیعت شد و بعد ها روضه خوان موءثر نیز در کنار او دفن شوید.[۶] با این حالا افندی اصفهانی قبر اورا در قم دانسته رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۷]

مقام احادیث جعفر بن محمد قولویه در دسته‌های روایی گران قدر شیعه آورده شده و به آن استناد می‌گردد. توثیق و متکی بودن به بخش اعظمی از راویان شیعه، به جهت ماجرا ابن‌قولویه از آن‌ها دانسته شد‌ه‌است.[۸]نجاشی، یک کدام از علمای رجال می گوید: «هر زیبایی و دانش و شرعی که عموم با آن وصف گردند، ابن‌قولویه بلندتر و فوق آن میباشد.»[۹] روضه خوان طوسی درباره وی نوشته میباشد: «ابو القاسم، جعفر بن محمد بن قولویه قمی، شخصیتی گزینه یقین و دارنده تألیفاتی فراوان، به تعداد ابواب فقه میباشد.»[۱۰] علامه حلّی نقل کرده: «ابوالقاسم از اصحاب ثقه و جلیل القدر در حدیث و فقه بوده میباشد.»[۱۱] روضه خوان موثر به وی کنیه «روضه خوان صدوق» داده میباشد.[۱۲] سید بن طاووس درباره ابن‌قولویه می گوید: او راوی راستگویی میباشد و تمامی بر ودیعه وی رخداد دارا‌هستند.»[۱۳] ابن حجر عسقلانی از علمای اهل سنت، اورا از بزرگان و علمای پر اسم و رسم شیعه آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میداند.[۱۴]

اساتید
وی در درس عالمان گوناگون کمپانی نموده است که عبارتند از:

پدرش محمد بن جعفر بن قولویه
برادرش علی بن محمد بن جعفر بن قولویه‌
محمد بن یعقوب کلینی
محمد بن حسن صفار
ابن بابویه، بابا روحانی صدوق
محمد بن جعفر زراری‌
محمد بن حسن بن ولید‌
محمد بن حسن بن علی بن مهزیار
محمد بن مخلوق الله حِمیری‌
محمد بن حسن جوهری‌
محمد بن احمد مصری.[۱۵]
شاگردان
روضه خوان موثر: روضه خوان اثر گذار درباره وی نوشته میباشد: پروردگار روضه خوان آیتم متکی بودن ما ابوالقاسم جعفر بن محمد بن قولویه را تأیید فرماید.[۱۶]
حسین بن عبیدالله غضائری بابا ابن غضائری
احمد بن محمد بن عیاش
حیدر بن محمد بن نعیم سمرقندی
علی بن بلال مهلبی
احمد بن عبدون‌
تلعكبری‌
ابن عزور‌
محمد بن سلیم صابونی‌[۱۷]
احادیث

بدون نقص الزیارات تاثیر ابن‌قولویه قمی
تعداد احادیث او در فقه حدود ۵۰۰ قصه میباشد. آیت الله خویی میگوید: اسم ابن‌قولویه در ورقه ها روایی ۴۶۵ داستان، با تعبیروتفسیر «جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی» و در ۲۸ داستان نیز با تفسیر «جعفر بن محمد بن قولویه» آمده میباشد.[۱۸]