مجله خبری مساجد

محمد بن فَرَج رُخَجی از اصحاب و راویان امام رضا(ع)، امام جواد(ع) و امام هادی(ع) دانسته گردیده که رجالیان شیعه همانند روحانی طوسی و علامه حلی او‌را ثقه معرفی کرده‌اند. در کتاب‌های رجالی و تاریخی از وی مدح گردیده و مذکور که او از بزرگان شیعه بوده که رؤسای شیعه برای مطالعه دربارهٔ امامت حضرت هادی(ع) به وی مراجعه مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کردند.

از نگرش دانشمندان تاریخ اسلامی، رخجی از محدثان شیعه در سال ۲۳۳ق زنده بود و در سال ۲۴۱ق در سامرا دار فانی را وداع گفت. وی از علی بن محل پرستش بغدادی قصه کرد و علی بن محمد نوفلی و محمد بن علی بن دوست داستنی قمی نیز از وی ماجرا کرده‌اند. بابا و پسرش نیز از اصحاب ائمه(ع) و برادرش قدمت بن فرج از معاندان اهل‌بیت(ع) بود که آیتم لعن امام جواد(ع) نیز قرار رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گرفت.

محمد بن فرج، همینطور نماینده قانونی امام جواد(ع) و امام هادی(ع) نیز بود. در بعضا احادیث مذکور که به‌جهت اعتمادی که امام جواد(ع) به وی داشت، اورا مأمور خرید کنیزی با حالت خاص کرد که آن کنیز یعنی سمانه مغربیه، ابعاد مامان امام هادی(ع) شد. سید ابوالقاسم خویی، از رجالیان شیعه، گرچه احادیث دربارهٔ محمد بن فرج را ضعیف می داند؛ ولی دلالت این احادیث بر بزرگی و رده محمد بن فرج نزد شیعه ها و امام جواد(ع) و امام هادی(ع) را می‌پذیرد. از کتابی به اسم «مسائل» به‌تیتر تاثیر وی ذکر شده گردیده آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد است.

مقام و التفات
محمد بن فرج رخجی از اصحاب و راویان امام رضا(ع)، [۱] امام جواد(ع)[۲] و امام هادی(ع)[۳] دانسته شده است. بعضی دیگر اورا جزو اصحاب و راویان امام کاظم(ع) هم معرفی کرده‌اند.[۴] رجالیان شیعه همانند روحانی طوسی (متوفی ۴۶۰ق)، [۵] علامه حلی (متوفی ۷۲۶ق)[۶] و ابن‌داود حلی (متوفی پس از ۷۰۷ق)[۷] اورا ثقه خوانده‌اند و بعضا از وی به‌تیتر نماینده قانونی امام جواد(ع) و امام هادی(ع) نیز ذکر شده‌اند.[۸]

در کتاب‌های رجالی، روایی و تاریخی از محمد بن فرج مدح گردیده و نام برده که او از بزرگان شیعه بوده که رؤسای شیعه برای تفحص دربارهٔ امامت حضرت هادی(ع) به وی مراجعه کردند.[۹] کلینی (متوفی ۳۲۹ق) نیز این داستان را در کتاب کافی نقل کرده‌میباشد.[۱۰] به اطمینان علامه مامقانی (متوفی ۱۳۵۱ق) از رجالیان شیعه، در کتاب تنقیح المقال نیز این احادیث، کشف از بزرگی، منزلت و رده وی فی مابین بزرگان شیعه دارااست.[۱۱] طبری صغیر از محدثان شیعی در کتاب دلائل الامامة بیان می‌نماید که محمد بن فرج آیتم متکی بودن امام جواد(ع) بود به‌صورتی که امام به رخجی پولی پول اعطا کرد تا به بازار رود و کنیزی با قوانینی خاص برای وی بخرد که آن کنیز یعنی سمانه مغربیه، ابعاد مامان امام هادی(ع) شد.[۱۲]

آزادسازی
نیروهای اهل سوریه با یاری دیگر نیروهای هم‌عهدوپیمان خویش، در حین عملیات‌های زیادی توانستند تا نیروهای تکفیری را روستا به روستا و شهر به شهر از ناحیه ذیل تصرف خویش بدور نمایند و در ۱۳ بهمن ۱۳۹۴ش گروهی از نیروهای اهل سوریه، روستاهای محیط این دو شهر را تصرف مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کردند.[۱۰]

بعد از آنکه تمرکز نیروهای داعش بر بخشها ادلب، فوعه و کفریا متمرکز شد، نیروهای اهل سوریه و همین‌طور فرماندهان اهل ایران رویا رویی با داعش در سوریه، تصمیم گرفتند تا در عملیاتی غافلگیرانه، نبل و الزهرا را آزاد سازند. قاسم سلیمانی و محمدجعفر اسدی، از نیروهای اهل ایران بودند که فرماندهی عملیات آزادسازی این دو شهرک را برعهده داشتند.[۱۱] آخر و عاقبت در ۱۴ بهمن ۱۳۹۴ش، محاصره این دو شهر شکسته شد.[۱۲] به نظریه امین حطیط از تحلیلگران نظامی لبنان، با اعتنا به به کار گیری از سلاح‌های متنوع در آزادسازی و عدم وجود تلفات از طرف ساکنان ناحیه، می‌اقتدار این عملیات را عملیاتی غامض و ماهر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد تعریف کرد.[۱۳]

تلفات و خسارات
در زمان محاصره، بیش تر از ۱۵٫۰۰۰ بمب و خمپاره بر روی شهرهای نبل و الزهرا شلیک گردیده‌اند.[۱۴] بر پایه ی گزارش کانال خبری عرب‌پرس، در زمان زمان محاصره، بیشتراز ۶۲۰ نفر از اهل یک محل این دو شهر کشته و ۱۱۰ بدن دیگر زخمی شدند. ۱۲۳ بدن از هم محلی این شهرک نیز به اسارت گرفته شدند که ۲۶ نفر از آنها‌را زنان، ۱۷ نفر را کودک ها و الباقی را مردان این دو شهر تشکیل داده‌اند.[۱۵] گزارش شده است که ۵۵ نفر از تروریست‌های تکفیری در جنگ آزادسازی نبل و الزهرا کشته آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شدند.[۱۶]

نتیجه ها

کتاب «اهل ایران‌ها آمدند»
آزادسازی این دو شهر، از نگاه روحی و رده استراتژیک حوزه‌، ضربات مهمی به جناح تکفیری در سوریه زد و از همین رو، دولت سوریه توانست از حالت تازه اتفاق افتاده در مذاکرات ژنو، برای خروج از معضل، استعمال کافی پیروزشود.[۱۷] مقاومت عموم این دو شهر در قبال محاصره نیروهای تکفیری باعث شد تا از آنان تحت عنوان آرم مقاومت در حین پیکار داعش در سوریه حافظه گردد.[۱۸] باخت این محاصره، ابعاد منجر شد تا محاصره فوعه و کفریا نیز شکسته گردد.[۱۹]

تک‌نگاری
کتاب «اهل ایران‌ها آمدند» تاثیر امیرمحمد عباس‌نژاد میباشد که به مورد آزادسازی دو شهر نبل و الزهرا بوسیله لشکر عملیاتی ۱۶ قدس گیلان می پردازد. این کتاب از دو نصیب ساخته شده‌ که در قسمت نخستین، گزارش‌ها از نگرش عموم این دو شهر و در نصیب دوم، از نگرش آزادسازان آن مندرج میباشد. این کتاب در ۲۲۸ ورقه بوسیله انتشارات خط مقدم منتشر شد.[۲۰]

پانویس
«یک‌سری قدم تا باخت حصر "نبل" و "الزهرا"»، باشگاه خبرنگاران جوان.
«محاصره "نبل و الزهرا" شکسته شد»، خبرگزاری تسنیم.
«محاصره "نبل و الزهرا" شکسته شد»، خبرگزاری تسنیم.
«ناکامی محاصره نبل والزهرا پس از ۱۲۷۷ روز»، خبرگزاری ایرنا.
«محاصره "نبل و الزهرا" شکسته شد»، خبرگزاری تسنیم.
«تعدادی قدم تا باخت حصر "نبل" و "الزهرا"»، باشگاه خبرنگاران جوان.
«محاصره "نبل و الزهرا" شکسته شد»، خبرگزاری تسنیم.
«ناکامی محاصره نبل والزهرا بعداز ۱۲۷۷ روز»، خبرگزاری ایرنا.
«نبل و الزهراء نشانه مقاومت یا این که برد»، ایسنا.

دلایل تایید صلح
مورخان و محدثان بر این باورند که دلایل تایید صلح دربرگیرنده مراقبت آئین،[۶۳] محافظت جان امام(ع) و خانواده‌اش،[۶۴] پناه از جان شیعه ها،[۶۵] کوتاهی یاران در نبرد با معاویه،[۶۶] مکر سرداران[۶۷] و خطر خوارج[۶۸] مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بوده میباشد.

به گفته روحانی صدوق، معاویه به اشعث بن قیس و دیگر افراد وعده ۲۰۰ هزار درهم و فرماندهی شام را برای قتل امام حسن(ع) بخشید؛ لذا امام(ع) برای حفظ از خویش زره میپوشید و از اجتماعات غربت میکرد تا جایی که در یکی نمازها به وی تیراندازی شد، البته آسیبی ندید؛ ولی در ساباط بوسیله یکی خوارج زخمی شد.[۶۹] دینوری از مورخین قرن سوم هجری، نقل می‌نماید که امام حسن(ع) به حجر بن عدی برهان صلح را رغبت عموم به صلح و بی‌میلی به نبرد دانسته و برای محافظت جان شیعه ها و پرهیز از کشتار، صلح را پذیرفته رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۷۰]

روضه خوان صدوق از علمای شیعه قرن چهارم هجری، از امام حسن(ع) نقل کرده که ادامه نبرد منجر هلاکت بی نقص شیعه ها می شد.[۷۱] ابن عربی، مفسر قرن ششم، بر این اطمینان میباشد که یک کدام از دلایل صلح امام حسن(ع) این بود که روئت کرد خوارج فضا او‌را فراگرفته‌اند و چنانچه با معاویه بجنگد، خوارج بر کشور‌ها مسلط میگردند و در صورتیکه با خوارج وارد جنگ خواهد شد، معاویه بر وی برنده آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌گردد.[۷۲]

مهدی پیشوایی، در نظارت صلح امام حسن(ع) ذکر می‌نماید که با شنیدن خبر تقابل سپاه امام حسن(ع) و سپاه معاویه، سران روم شرقی که معاند مشترک هر دو طرف بودند، قصد به حمله به میهن‌های اسلامی گرفتند. معاویه بعد از صلح و دانایی از تکان سپاه روم، به جهت ناتوانی در تقابل با اینگونه نیرویی، با امپراتوری روم شرقی عهد و پیمان صلح بست و با مسئولیت شد صد هزار دینار به آن‌ها بپردازد. در سود، در صورتی‌که جنگی فیس می‌بخشید، امپراتوری روم پیروز میدان بود، خیر امام حسن(ع) و خیر معاویه.[۷۳]

سید عارف حسین حسینی (۱۳۲۵-۱۳۶۷ش) از روحانیان شیعه پاکستان و رهبر نهضت جعفریه بود. او در نجف و قم دروس معارف اهل بیت(ع) را فراگرفت. در نجف از شاگردان امام خمینی بود. در پاکستان خلال نیازهای فرهنگی، عبادی و مذهبی عموم، به نیازهای بهداشتی و اقتصادی عموم نیز استیناف میکرد. حسینی در ۱۴ مرداد ۱۳۶۷ ش. در مکتب دارالمعارف الاسلامیه پیشاور، از سوی اشخاص ناشناس، مقصود گلوله قرار گرفت و به شهید شدن مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد رسید.

نسب و محل تولد
عارف حسین، فرزند سید ادب حسین، در ۴ آذر ۱۳۲۵ش موازی با ۲۵ نوامبر ۱۹۴۶م و ۱ محرم ۱۳۶۶ق در روستای پیوار، از توابع شهرستان پاراچنار، در پاکستان، در خانواده‌ای مذهبی و شیخ از سادات پاکستان متولد شد. محل تولد وی در نوار مرزی پاکستان و افغانستان قرار گرفته میباشد که در آن سه قوم و قبیله غندی خیل، علی‌زئی و دویرزئی معاش می‌نمایند. حسینی از خویشاوندان پشتون دویرزئی بود. سلسله‌نسب وی به فرمانروا شرف بوعلی قلندر بن سید فخر اما میرسد که در کرمان مدفون میباشد. زیرا نسب وی را به حسین الاصغر، فرزند امام سجاد(ع)، منتهی میدانند، بستگان او به حسینی مشهور میباشد.[۱] اجداد وی که اکثری از آن‌ها روضه خوان و مبلّغ بودند برای انتشار معارف اسلامی و اهل بیت(ع) در ناحیه پیوار و نواحی آن شغل رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد داشتند.[۲]

زندگانی
حسینی زمان کودکی را در محل تولد خویش گذراند و قرآن و تعالیم ابتدایی فقاهتی را نزد پدرش، که شیخ بود، آموخت. بعد به مکتب رفت و پس از اتمام زمان مدرسه ابتدایی و ارشادوراهنمایی، راهی دبیرستانی در پاراچنار شوید. در ۱۳۴۳ش دیپلم گرفت و بعداز آن به مکتب جعفریه پاراچنار رفت و یادگرفتن دروس شرعی را نزد حاجی غلام جعفر لقمان‌خیل استارت کرد و در دوران کوتاهی ادبیات عرب را یادگرفت. لهجه مادری وی پشتو بود. افزون بر آن، او به فارسی و عربی و اردو نیز اشراف آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد داشت.[۳]

در نجف
حسینی در ۱۹۶۷م/ ۱۳۴۶ش برای ادامه علم آموزی به نجف رفت و در کلاس درس اساتید زیرا معلم افغانی، مدرس دارای شهرت ادبیات عرب در حوزه علمیه نجف، آیت الله مدنی، روحانی اشرف اصفهانی و آیت الله مرتضوی کمپانی میکرد.[۴] عارف حسین حسینی در‌این عصر در کنار علم آموزی با دعاها برای مثال دعای کمیل و زیارت عاشورا انس فراوان داشت و بیش تر از بیست توشه پیاده به زیارت امام حسین در کربلا رفت[۵]

شهید عارف حسینی در نوجوانی با خرقه ساکن پاراچنار

مزار شهید عارف حسینی در پاراچنار پاکستان
شناخت با امام خمینی

او به وسیله سید اسدالله مدنی با امام خمینی آشنا شد و در رینگ درس وی کمپانی کرد.[۶] وی فقط شاگرد پاکستانی بود که با وجود محدودیت‌های وضع و اوضاع گردیده بر امام خمینی در نماز جماعت او کمپانی کرده و سخنرانی‌های امام خمینی حضور داشت. عارف حسین حسینی از امام خمینی وکالت طومار اخذ کرد و آیتم متکی بودن وی بود.[۷]حسینی در ۱۳۵۲ش، به جرم کمپانی در کار‌های انقلابی، از سوی رژیم بعث عراق بازداشت، زندانی و بعد از مدتی از عراق اخراج شوید.[۸]

درگذشت مشکوک

تشییع‌جنازه سید مصطفی خمینی در نجف اشرف
سید مصطفی در ۴۷ سالگی در ۱ آبان ۱۳۵۶ش در نجف اشرف و به صورت ناگهانی درگذشت. امام خمینی بعداز درگذشت فرزندش در پیامی کوتاه اینگونه نوشت: «در روز یک شنبه نهم ذی القعده الحرام ۱۳۹۷ مصطفی خمینی، روشنایی بصرم و مهجه قلبم فوت کرد و به جوار عفو و بخشش حق گرانقدر رهسپار شد. اللهم ارحمه واغفر له واسکنه الجنة بحق اولیائک الطاهرین علیهم الصلوة والسلام.»[۲۷] پیکر سید مصطفی، بعد از تشییع و اقامه نماز بوسیله آیت الله خویی، در اتاق خرد در ضلع شرقی تراس طلای بقعه امیرالمومنین و در کنار قبر محمد حسین غروی اصفهانی (شرکت)، به خاک سپردند. پزشکان انگیزه وفات او‌را مسمومیت دانستند و برای پر‌نور شدن دستور توصیه کالبد شکافی دادند که امام خمینی با آن مخالفت کرد. ساواک و دولت عراق انگیزه مرگ او‌را بروز سکتۀ قلبی اعلام کردند.[۲۸] با این درحال حاضر گفته شد حکومت پهلوی و ساواک در مرگ وی نقش مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد داشته‌اند.[۲۹]

مرقد سید مصطفی خمینی، در حیاط طلا جواهرات بقعه امیرالمؤمنین
امام خمینی در سخنرانی روز ۱۰ آبان ۱۳۵۶ در نجف اشرف، درگذشت سید مصطفی را از لطف ها خفیه الهی دانست.[۳۰]درگذشت سید مصطفی به تشدید جنگ با حکومت پهلوی، تحکیم رهبری امام خمینی و ساخت و ساز وحدت و یکپارچگی دربین نیروهای مخالف حکومت پهلوی انجامید.[۳۱]همزمانی وفات مشکوک سید مصطفی خمینی با سالروز تولد امام رضا(ع) منجر تعطیلی مجالس پای کوبی در برخی شهر‌ها مانند قم آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد. [۳۲]

اثر ها مرتبط
در امر سید مصطفی خمینی تا به امروز اثراتی منتشر گردیده‌است. بعضا از این اثر ها عبارتند از:

آرزو اسلام: شخصیت علمی و مبارزاتی آیت‌الله مصطفی خمینی (ره)/ گردآورنده: موسسه تهیه و تنظیم و تکثیر اثرها امام خمینی (ره)، چاپ و انتشار عروج
رفلکس‌ها و پیامدهای رحلت اسرارآمیز آیت‌الله مصطفی خمینی به قصه اوراق/ سجاد راعی‌گلوجه، راءس اوراق انقلاب اسلامی
تعبیر و تفسیر روضه خوان: گزارشی از تعبیر علامه مجاهد شهید آیت‌الله حاج‌آقا سیدمصطفی خمینی (قدس سره)/ محمدعلی لسانی‌فشارکی، چاپ و انتشار عروج
سر توفان‌: یادنامه‌ آیت‌الله سید مصطفی‌ خمینی‌/ واحد رسیدگی‌های‌ تاریخی‌ بنیاد انقلاب‌ اسلامی‌ و تکثیر ذره، بنیاد تاریخ‌ انقلاب‌ اسلامی
زندگینامه و مبارزات آیت‌الله سید مصطفی خمینی/ سجاد راعی‌گلوجه، موسسه ‌تهیه و تنظیم ‌و تکثیر اثر ها امام ‌خمینی‌(ره)
ستاره صبح انقلاب (آیت‌الله سیدمصطفی خمینی)/ روح‌الله حسینیان، راس ورقه ها انقلاب اسلامی
شهید آیت‌الله حاج سیدمصطفی خمینی به ماجرا اوراق ساواک(آرزو اسلام)/ راءس نظارت اوراق تاریخی
شهید مصطفی خمینی در نگاه تاریخ/ تدوین:جواد ملایی‌پورقرچه‌داغی، راس پژوهشهای‌ اسلامی ‌صدا و سیما
شهید مصطفی خمینی و تفسیرش/ اکبر ثقفیان؛ زیرنظر: علی اوجبی، کتابسرا
لطف نهفته/ مهدی قیصری، همشهری
گروه مقاله‌ها کنگره شهید آیت‌الله مصطفی خمینی (ره): سی مهر و نخستین آبانماه ۱۳۷۶/ انتشار شاهد
یادها و یادمانها از شهید آیت‌الله‌ سید مصطفی‌ خمینی‌(ره‌)/ کمیته‌ علمی‌ کنگره‌ شهید آیت‌الله‌ سید مصطفی‌ خمینی
همایش و کنگره مرتبط
در سال ۱۳۷۶ش، کنگره شهید آیت‌الله مصطفی خمینی روزهای ۳۰ مهر و ۱ آبان ۱۳۷۶ش در قم با حضور شخصیت‌های علمی از باطن و بیرون کشور ایران برگزار شوید. درین کنگره مقالاتی راجع‌به سید مصطفی خمینی ارائه شوید. این مقاله‌ها در پوسته دسته مقاله ها منتشر شد‌ه‌است.[۳۳] در سال ۱۳۹۶ نیز، همایشی با اسم همایش بزرگداشت چهلمین سالگرد شهید شدن آیت الله حاج سید مصطفی خمینی در طهران تالار اجلاس سران برگزار شد و یکسری نفر که عمدتا شخصیت‌های سیاسی بودند در باب وی حرف کردند.[۳۴]

پانویس
ثقفی، «گفتمان با والدۀ مکرمۀ شهید آیت الله سید مصطفی خمینی»، ص۲۹.
«مدارج علمی علم آموزی»، پرتال امام خمینی.
میری، نگاهی به معاش علمی و اثرها قلمی شهید آیت الله سید مصطفی خمینی»، ص۳۵۶؛ «شهید ثانی از تبار امام خمینی»، ص۱۷.
باقی، «مروری بر زندگینامۀ آیت الله شهید حاج سید مصطفی خمینی»، ص۱؛ دوانی، نهضت روحانیون کشور‌ایران، ج۶، ص۳۳۳.
میری، «نگاهی به حیات علمی و اثر ها قلمی شهید آیت الله سید مصطفی خمینی»، صص۳۵۶- ۳۵۷.
«شناخت با مهاجر شهید سید مصطفی خمینی»، ص۱۰۸.
میری، «نگاهی به حیات علمی و اثرها قلمی شهید آیت الله سید مصطفی خمینی»، ص۵۴.
حسینی تهرانی، روح مجرد، ص۶۳
مقر خبری آفتاب.
اشراقی، «مذاکره با آیت الله حاج روحانی شهاب الدین اشراقی (ره)»، ص۶۹.
تشیع، «فیس سیاسی شهید آیت الله سید مصطفی خمینی (ره)»، صص۷۲-۷۸؛ برای مثال از اقدامات سید مصطفی رک: راس ورقه ها انقلاب اسلامی، بایگانی،

سید عبدالحسین موسوی دزفولی نجفی لاری (۱۲۲۶-۱۳۰۳ش) از فقهای شیعه در حیطه عجم و طرفدار نهضت مشروطه بود که در پیکار جهانی نخستین انقطاع ارتباط ها و احتیاجات از بیگانه را بر مسلمانها واجب شمرده و به جهاد علیه انگلیس حکم اعطا کرد. در فضای خالی توان ناشی از استبداد صغیر در ناحیه لارستان، قدرت حوزه‌ را به‌دست گرفته و احکام اسلامی را اعمال کرد. وی دستور به مشهور و نماز آدینه را واجب عینی می‌دانست و خویش نماز آدینه اقامه میکرد. سید مجتبی موسوی لاری نوه او مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

معاش طومار و تحصیلات
سید عبدالحسین در نجف اشرف دیده به جهان گشود. پدرش سید عبدالله، دزفولی بود که ابعاد به نجف مسافرت کرده بود. از هفت سالگی، تحصیلات ابتدایی خویش را در مدرسه استارت کرد و آن گاه درگیر یادگرفتن علم ها حوزوی و اسلامی شد. سید لاری در زمانه تحصیلات خویش در درس پنج بدن از اساتید نجف حاضر شد: فاضل ایروانی، روضه خوان محمدحسین کاظمی، روضه خوان لطف الله مازندرانی، ملا حسینقلی همدانی و میرزای شیرازی. سید لاری تا‌زمانیکه میرزای شیرازی در نجف اقامت داشت، در درس وی حاضر می شد و بعداز هجرت میرزا به شهر سامرا، وی در نشست درس چهار معلم دیگر کمپانی میکرد. او در بیست و دو سالگی اقتدار استنباط بدست آورد. و از میرزای شیرازی، روضه خوان لطف الله مازندرانی و فاضل ایروانی اذن اجتهاد رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گرفت.[۱]

مهاجرت به جمهوری اسلامی ایران
با دقت به ظلمی که در پیمان قاجار بر عموم ناحیه لار قاضی بود، عموم این حیطه با ارسال طومار‌ها و هیات‌هایی از میرزای شیرازی در خواست اعزام مجتهد اهل مبارزه و شجاعی را به‌این حیطه کردند تا خلال دوری از ستم و تجاوز حاکمان قاجار، به کارها شرعی و مذهبی عموم نیز تحقیق نماید. حاج علی لاری، دارای شهرت به حاج علی پهناور که در زمان نخستین مجلس شورای ملی به نمایندگی گزینش شد و بعد از آن هم توسط عمال ستمگر ناحیه لار شهید و به حاج علی شهید مشهور شد، با توده‌ای از سران لار به عراق نزد میرزای شیرازی رفتند و تقاضای خود را با وی دربین گذاشتند. آیت الله شیرازی در جواب اظهار کرد: «اینک، اینگونه کسی را در لحاظ ندارم. مهلت دهید تا در‌این باب تدبیری کنم و فرد برازنده‌ای را برای شما آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد سپردن کنم.»
بعد حاج علی با ملازمان عازم نجف اشرف می شوند و در آن جا به دنبال مقصود خود به جست و جو می پردازند تا این که روزی سید مرتضی کشمیری را ملاقات، و از او درخواست مهاجرت به لار می‌نمایند البته او نمی‌پذیرد و سید عبدالحسین را برای این فرمان شایسته‌خیس می داند. حاج علی و ملازمان نزد سید عبدالحسین رفته، از او این را تقاضا می‌نمایند. سید که در آن روز ها ۴۵ سال داشت و دارنده کرسی استادی و سرگرم به تألیف و تصنیف بود به دلیل این مسؤولیت‌ها آغاز از تایید این درخواست رمز گشوده زد؛ البته حاج علی با پافشاری و سفر به سامرا و ذکر روایت پیش میرزای شیرازی رفته و از او استدعا می‌نماید که از سید عبدالحسین بخواهد تا به دعوت آن‌ها جواب مثبت دهد. میرزا به سید فرمان می‌نماید تا به لار برود. سید زیرا امر معلم را واجب الاطاعه می داند، عازم جمهوری اسلامی ایران می گردد.[۲][۳]

شاگردان
سید عبدالباقی آیت اللهی شیرازی (داماد تبارک سید).
سید عبدالمحّمد موسوی آیت اللهی (فرزند بلندمرتبه سید).
سید علی اکبر آیت اللهی (فرزند سید).
سید احمد فالی.
سید عبدالمحسن مهری.
سید اسدالله اصفهانی (بابا آیت الله سید ابراهیم حق‌شناس).
محمّد حسین نخبة الفقهایی لاری.
سید محمّد حسین نَسّابه لاری.
ملا علی نقی رحمانی جویمی.
غلامرضا، دارای اسم و رسم به فاضل جهرمی.
عطاءالله حقدان جهرمی.
عبدالحمید مهاجری.
سید محمّد علی شریعتمداری جهرمی.
عبدالصمد فاضلی فیروزآبادی.[۴]
اثرها
بیانیه دفاعیه در پیکار دربین الملل اولیه[۵]
معارف السلمانی بمراتب الخلفاء الرحمانی.[۶] که درباره گستره و ماهیت دانش نبی و دانش امامان میباشد.[۷]
رساله در عقوبت حب جهان.
رساله سؤال و پاسخ از مصرف اجناس فرنگی[۸]
اکسیر السعاده فی اسرار الشهاده.
ولایت الفقیه.[۹]
آیه ها الظالمین.
رسالة وجیزة فی معدودّیة دانش الامام و کیفیته. که رساله‌ کوتاهی میباشد درباره دانش فرستاده و دانش امام و خلاصه رساله معارف السلمانی که رساله‌‌ای میباشد درباره دانش فرستاده و دانش امام میباشد.[۱۰]
ضابطه اداره بلدیّه
ضابطه اتحاد دولت و ملت.
ضابطه مشروطه مشروعه.
هدایت الطالبین فی اصول الدین.
تعلیقات المکاسب.
کتاب الاصول.
لبه بر فرائد الاصول نوشته روضه خوان انصاری.
کناره بر گستردن بزرگ.
لبه بر قانون ها الاصول.[۱۱]

بینش عالمان شیعه راجع به محمدصالح برغانی
سید محمدباقر خوانساری (درگذشته ۱۳۱۳ق) صاحب و مالک «روضات الجنات» او را از مشهورترین فقها و مفسّران دنیا تشیع معرفی کرده و اثر ها اورا از مهم ترین و دارای اسم و رسم‌ترین کتاب‌های شیعه مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌شمارد.[۳۰]

شمس‌العلما (درگذشته ۱۳۳۴ق) تاریخ‌نگار قرن ۱۳ و ۱۴، برغانی را از مجتهدان گران قدر بعد از ظهر قاجار دانسته و این نظر را دارد که تألیفات وی در فقه و حدیث آوازه بخش اعظمی داشت.[۳۱] تُنِکابنی در زمینه‌ی برغانی میگوید: «محمدصالح برغانی، اخوی شهید ثالث در غایت زهدوتقوا و متفحص در خبر ها، بلکه سلمان مجال خویش بود و در اصول و فقه سکو اجتهاد داشته و دائماً درگیر عمل و رسیدگی، تألیف، تصنیف و درس دادن بوده و از امربه‌پر اسم و رسم وی و برادرش شهید ثالث عموم قزوین، متدین‌خیس از مردمان شهرهای دیگر بودند».[۳۲] میرزا محمدعلی کشمیری (درگذشته ۱۳۰۹ق) نیز همین کلمات را راجع‌به برغانی به‌شغل رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد برده میباشد.[۳۳]

کار‌های اجتماعی‌ـفرهنگی

مکتب صالحیه قزوین
از اقدامات فرهنگی‌ـاجتماعی برغانی می‌قدرت به مورد ها تحت اشاره نمود:

تأسیس مکتب صالحیه قزوین؛ به گفته عبدالرب آبادی (درگذشته ۱۳۳۴ق) تفصیل‌هم اکنون‌نگار شیعه، مجرب‌ترین علمای علم ها عقلیه و فلاسفه تبارک قرن سیزدهم همانند ملاّحُپاره ای قزوینی، سید قَوام قزوینی، ملاّصفرعلی قزوینی، صدرای تُنِکابنی قزوینی و رضاقلی قزوینی در مکتب صالحیه گردهم آمدند.[۳۴] کنت دوگوبینو سفیر فرانسه در سال‌های ۱۲۷۱ـ۱۲۷۴ق، به برخی از استادان فلسفه مکتب قزوین و شاگردان او در کتاب خود اشاره آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نموده است.[۳۵]
توسعه آرای فکری در حوزه علم ها عقلی و فلسفه؛[۳۶]
تعمیر بُقعه حمزه سیدالشهدا؛[۳۷]
رواج دستور به دارای اسم و رسم و نهی از منکر در قزوین.[۳۸]
عمل‌های سیاسی
محمدصالح برغانی عمل‌های سیاسی بخش اعظمی داشت که می‌قدرت به مورد ها پایین اشاره نمود:

رهبری تکان اصلاح‌طلبی
به گفته آقابزرگ تهرانی (درگذشته ۱۳۸۹ق) در کتاب الذَریعة، برغانی رهبری تکان اصلاح‌طلبی اسلامی را از نصفه ویّل قرن سیزدهم بر ذمه داشت.[۳۹] وی به‌تیتر مرجع پیروی شیعه‌ها در بعد از ظهر خویش، رساله عملیه فارسی در دو جلد با تیتر «مَسلَکُ النِجاه» منتشر کرد.[۴۰]

فتوای تاریخی و تبعید به عراق
محمدصالح برغانی نزدیک به سال ۱۲۲۰ق، پس از اخذ رتبه اجتهاد در عراق، به کشور ایران رجوع و برگشت و در طهران، کرسی درسی ایجاد کرد.[۴۱] در بعدازظهر فتحعلی‌فرمانروا قاجار، ولایات شمال جمهوری اسلامی ایران به اشغال روس‌ها درآمده و کشورهای فرانسه و انگلیس در کارها میهن دخالت می‌کردند.[۴۲] بعداز این قضایا، برغانی طی فتوایی، هرگونه نزاع یا این که رخنه‌ مخاصمه و رای زنی با دولت‌های فرنگی را منوط به اذن فقها تیتر کرد.[۴۳] در‌پی این روایت، پاد شاه فرمان تبعید ملامحمد پارسا و دو برادرش محمدتقی (درگذشته ۱۲۶۴ق) و ملامحمدعلی (درگذشته ۱۲۶۹ق) به عراق را صادر کرد.[۴۴] برغانی بعداز مدتی با میانجی‌گری جعفر کشف کننده‌الغطاء (درگذشته ۱۲۲۸ق) از علمای شیعه در آن بعدازظهر به کشور‌ایران رجوع و برگشت؛ ولی منوط به آن که در طهران معاش نکند.[۴۵]

نبرد با فرقه شیخیه
بعضی علمای شیعه، محمدصالح برغانی را تحت عنوان اولی مخالف شیخیه می شناسند.[۴۶] او مناظره‌ای با روحانی احمد احسایی (درگذشته ۱۲۴۱ق) مدیریت شیخیه، برگزار کرده و او‌را محکوم کرد.[۴۶] این مناظره سبب ساز شد تا اخوی بزرگتر وی محمدتقی دارای شهرت به شهید ثالث (شهیدشدن: ۱۲۶۳ یا این که ۱۲۶۴ق)، حکم به ارتداد احمد احسایی دهد.[۴۷] محسن امین (درگذشته ۱۳۲۶ش) از گستردن‌نگاران شیعی، ادعا دارد که‌این حکم تا فرصت وی استوار ما‌نده و تک تک علمای شیعه از آن پناه کردند.[۴۸]

اثرها

احمد بن محمد بن خالد بن عبدالرحمان بَرْقی معروف به برقی (حدود ۲۰۰-۲۷۴ یا این که ۲۸۰ق) محدث، مورخ و فقید رجالی شیعه در قرن سوم هجری قمری. او از اصحاب امام جواد(ع) و امام هادی(ع) و مالک کتاب المحاسن و رجال میباشد. رجال شناسان معروف شیعه همانند نجاشی، روضه خوان طوسی و علامه حلی، او‌را توثیق کرده و گردآوری‌ای دیگر مانند احمد بن محمد بن عیسی اشعری تبارک راویان قمی اورا به جهت ماجرا از ضعفا، ضعیف شمرده‌اند. او شاگردان متعددی همانند حسین بن سعید اهوازی و علی بن ابراهیم قمی داشته مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

معاش‌طومار

شجره‌طومار بستگان برقی
وی مشهور‌ترین شخص از بستگان برقی میباشد که سوابق روشنی در تشیع و امان از اهل‌بیت(ع) دارااست و عالمان زیادی نیز از بین آن ها برخاسته میباشد. محمد بن خالد برقی نیز از اصحاب ائمه و دارنده اثر ها و کتاب‌هایی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بوده میباشد.[۱]

درباره سال ولادت وی در متن ها رجالی و تاریخی مطلبی به دیده نمیخورد، ولی با اعتنا به تاریخ وفاتش، می‌قدرت ذکر کرد که نزدیک به سال ۲۰۰ق به جهان آمده میباشد.[۲] رجالیان، لقب اورا ابوجعفر بیان کرده‌اند.[۳] ابن ندیم لقب ابوالحسن را نیز برای وی بیان نموده است.[۴] نجاشی سال وفات اورا ۲۷۴ق می داند البته علی بن محمد ماجیلویه نواده و دانش آموز برقی نقل می‌نماید که وفات وی در سال ۲۸۰ق آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بوده میباشد.[۵]

مصاحبت با ائمه شیعه
در کتاب رجال برقی به هنگام تفصیل هم اکنون برقی، خودش را از یاران امام جواد(ع) و امام هادی(ع) معرفی نموده است.[۶] ولی در روایاتش، ذکری از این دو امام وجود ندارد. صرفا در روایتی آمده زمانی که وی در سامرا بود، از جانب «آن مرد» نبی‌ای به نزد وی و همراهش آمده و درباره وثاقت بعضی از راویان و اصحاب به آنها مطلبی را گفته میباشد [یادداشت ۱] که قرائن علامت می دهد منظور از «آن مرد»، امام هادی(ع) بوده میباشد.[۷]

منزلت روایی
وثاقت
رجالیان شیعه مانند نجاشی،[۸] روحانی طوسی[۹] و علامه حلی[۱۰] او‌را توثیق کرده‌اند.

داستان از ضعفا و تبعید از قم
ماجرا وی از راویان ضعیف و پشت گرمی بر روایات مرسل موجب شد احمد بن محمد بن عیسی اشعری رییس محدثان قمی، اورا از قم تبعید نماید البته بعد از مدتی او‌را به قم بازگرداند و از او پوزش خواست و حتی‌در مراسم خاک سپاری برقی، پا عریان و سوای عمامه حاضر شد تا کردار قبلی خود را جبران کند.[۱۱]

جواب به عیب گیری داستان از ضعفا
وحید بهبهانی می‌نویسد: «آیتم اعتمادبودن برقی قطعی میباشد و آن چه منتقدان گفته‌اند برای ما اثبات نشده، حتی در حالتی که وی بر ضعیفان اتکا نموده باشد می‌اقتدار اعلام کرد طریق وی در نقل حدیث درست نبوده میباشد.»[۱۲] ابن غضائری نیز این نظر را دارد که طعن قمی‌ها مرتبط با اشخاصی میباشد که احمد از آن ها حدیث نقل نموده است خیر خویش وی.[۱۳]

معاش علمی

محمدمهدی شمس‌الدین (۱۳۱۲- ۱۳۷۹ش)، دانا فقاهتی، عقیده‌پرداز سیاسی لبنانی و مدیریت مجلس اعلای شیعه ها لبنان بود. کار‌های علمی و سیاسی خویش را در نجف با شاگردی نزد سید محسن حکیم و آیت‌الله خویی شروع کرد. همیاری با سید محمدباقر صدر و محمدحسین ادب‌الله در تأسیس حزب الدعوه و خبرنامه الاضواء از مهمترین عمل‌های سیاسی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد وی در عراق بود.
شمس‌الدین در ۱۹۷۵م، نیابت مجلس اعلای شیعه ها لبنان به سر گروهی امام موسی صدر را عهده دار شد. بعد از ناپدید شدن امام موسی صدر در سال ۱۹۷۸م، وی سر کردگی این شورا را بر ذمه گرفت و در ۱۳۷۲ش به‌طور قانونی تحت عنوان مدیر مجلس اعلای شیعه ها لبنان گزینش رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.

بعداز موفقیت انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران وی به‌رغم پشتیبانی از این انقلاب، بر استقلال هویتی شیعه ها لبنان تأکید داشت. تأسیس حزب‌الله لبنان و به‌ویژه تضارب‌های خونین حرکت امل با حزب‌الله تأثیری عمیق در درنگ و خوی سیاسی وی گذاشت. در ادامه این زد خورد‌ها، عقیده ولایت امت بر خود را در مقابله با عقیده ولایت عالم مطرح کرد. از او اثرها بخش اعظمی زیرا نظام الحکم والإدارة فی الإسلام و انصار الحسین برجا آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد باقی‌مانده میباشد.

معاش‌طومار
محمدمهدی شمس‌الدین در ۱۵ شعبان ۱۳۵۳ق (۱۳۱۲ش) در نجف چشم به جهان گشود.[۱] پدرش، عبدالکریم، از علمای لبنان بود که سال‌ها در نجف به علم آموزی و درس دادن اشتغال داشت. محمدمهدی، ۳۳ سال از عمرش را در عراق طی کرد، درین بازه زمانی ضمن علم آموزی علم ها فقهی نزد فقهایی، زیرا سید محسن حکیم و سید ابوالقاسم خویی، عمل‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی نیز داشت.[۲]
شمس‌الدین در ۲۱ دی ۱۳۷۹ش موازی با ۱۵ شوال ۱۴۲۱ق در ۶۷ سالگی درگذشت و در مسجد امام راست گو(ع) که خویش در بیروت تأسیس کرده بود، به‌خاک امانت شد.[۳]سید علی خامنه‌ای رهبر ایران درپیام تسلیتی او‌را عالمی پرتلاش‌ و خدوم‌ و یکی دوستان ومدافعان صمیمی ایران و فقدانش را برای‌ ملت‌ لبنان‌ و بخصوص‌ مسلمان ها‌ و شیعه‌ها‌ آن‌ سرزمین یک‌ ضایعه‌ برشمرد او هم‌اینگونه در پیامش به تصویب سرویس ها‌ وی‌ در مقاطع‌ متعدد‌ در عرصه‌ آیین‌ و فرهنگ وتمدن‌ و سیاست‌ در تاریخ‌ مرزوبوم لبنان اشاره نمود. [۴]

مسجد امام راست گو در بیروت محل دفن محمد مهدی شمس‌الدین

عمل‌ها در عراق و لبنان
شغل‌های فرهنگی و سیاسی روضه خوان محمدمهدی شمس‌الدین در دو مرزوبوم عراق و لبنان اعمال شد.

عراق
شمس الدین در نجف با محمدرضا مظفر، سید محمدباقر صدر و سید محمدحسین ادب‌الله در فعال‌ساز‌ی روزنامه‌الاضواء شرکت کردن ورزید.[۵]

شمس‌الدین در ۱۹۵۷م در تأسیس حزب الدعوة الاسلامیة با سید محمدباقر صدر ملازمت و همراهی کرد. اکثری از طلاب لبنانی که در حوزه علمیه نجف درگیر به علم آموزی بودند، پایین‌تأثیر شمس‌الدین و هم‌وطنش، سید محمدحسین ادب‌الله، به‌این حزب پیوستند و بیشتر آن ها بعداز برگشت به لبنان شالوده‌گذار کار‌های سیاسی و حزبی به ویژه حزب‌الله شدند.[۶]

لبنان
شمس‌الدین در ۱۹۶۹م به لبنان برگشت و سر کردگی انجمن خیریه فرهنگی را که در ۱۹۶۶م درست شده بود برعهده گرفت و تا ۱۹۷۵م به عمل‌های فرهنگی و فکری و تبلیغی اشتغال داشت.[۷]

شمس‌الدین در ۱۹۷۵م با عضویت در شورای خوب شیعه ها لبنان به سر کردگی امام موسی صدر، نیابت اورا عهده دار شد. از ۱۹۷۸ با ناپدید شدن امام موسی صدر در جریان سفرش به سرزمین لیبی، عملاً سر کردگی این شورا برعهده وی قرار گرفت.[۸] در ۱۳۷۲ش که پانزده سال از ناپدید شدن امام موسی صدر می‌سپری شد، توشه دیگر امام موسی صدر تحت عنوان مدیر افتخاری، شمس الدین رسما تحت عنوان مدیریت مجلس اعلای شیعه‌ها لبنان تعیین شد.[۹][۱۰]

سید غیاث‌الدین، عبدالکریم بن احمد بن موسی بن طاووس حلی (۶۴۸-۶۹۳ق)، ذمه ‌دار منصب نقابت سادات در روزگار عباسی. وی برادرزاده سید بن طاووس میباشد و نسبش به امام حسن(ع) میرسد. کتاب فرحة الغری از مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد اثرها اوست.

معاش‌طومار
در سال ۶۴۸ق در کربلا به دنیا آمد و ۱۶ شوال ۶۹۳ق در کاظمین درگذشت. سازه به نقل معروف، در کنار بقعه امیرالمؤمنین(ع) به خاک ودیعت شد. البته در تاریخ حله آمده که در حله درگذشت و قبر وی نیز در اطراف قبر عمویش سید رضی‌الدین ابن طاووس رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۱]

نسب
نسب خویشان او به امام حسن بن علی(ع) میرسد. ترتیب این تبار، از محمّد بن اسحاق، ملقّب به طاوس، اینگونه میباشد: «محمّد بن اسحاق بن الحسن بن محمّد بن سلیمان بن داود بن الحسن المثنّی، ابن الحسن السبط، ابن علی بن أبی طالب (علیهم‌السّلام).» نیای وی داوود، اخوی رضاعی امام جعفر راستگو(ع) بوده میباشد. از جانب مادرش، امّ خالد بربریه، که «دعای ام داوود» به او منتسب میباشد، چنان که سید بن طاووس در إقبال الأعمال بدان تصریح کرده است. او برادرزاده سید بن طاووس دانا معروف آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شیعه میباشد.[۲]

فرزندان
مثلا فرزندان وی «سید محمد» میباشد که در سال ۶۷۰ق در بغداد چشم به جهان گشود. «سید علی» فرزند دیگر اوست که از عالمان بوده و سید عبدالحمید بن فخار بن معدّ در اذن خویش به سید عبدالکریم، به وی نیز اذن نقل قصه داده و از وی تمجید نموده است.[۳]

کار‌های علمی
عبدالکریم زمان نوجوانی خویش را در حله گذراند و بعداز چندین سال برای حصول دانش و به کارگیری از بزرگان عراق رو به بغداد نمود و تا اواخر قدمت خود در بغداد به علم آموزی و درس دادن پرداخت. سید عبدالکریم در چهار سالگی و در مقطع ۴۰ روز قرائت و تایپ کردن را فراگرفت و از معلم بی‌نیاز گشت. منزل وی پیوسته محل تجمع بزرگان، علما و تسلط بود و محافل علمی برگزار می‌کرد. وی خیر فقط دانا، بلکه شعر سرا، نسب شناس و ادیب هم بود.[۴]

ابن داود حلی صاحب و مالک کتاب رجال درباره سید عبدالکریم میگوید که از کودکی با هم بودند و در خوی و معاشرت مثال بود و در هوش و ذکاوت و توان خاطر کسی را مانند وی ندیده، به سیرتکامل‌ای که در بازه کوتاهی و در حالی‌که یازده سال داشت حافظ قرآن شد.[۵]

اساتید
سید غیاث‌الدین در محضر اکثری از بزرگان بعد از ظهر خود شاگردی نمود تا آنکه خویش استادی کارکشته گشت. برای مثال اساتید وی عبارتند از:

پدرش احمد بن موسی بن طاووس
عمویش سید بن طاووس
روحانی حسن بن محمد بن حسین بن طحال
متفحص حلی
خواجه نصیرالدین طوسی
یحیی بن سعید قمی
ابن جهیم حلی، مشهور به موثر
سید عبدالحمید بن فخار بن معد موسوی.[۶]
شاگردان
برای مثال رشد‌یافتگان در مدرسه وی می‌قدرت بدین اشخاص اشاره نمود:

احمد بن داود حلی
عبدالصمد بن ابی الجیش حنبلی
روضه خوان علی بن حسین بن حماد لیثی.[۷]

کتاب فرحه الغری
تألیفات
از اثرها و تألیفات سید عبدالکریم صرفا از دو تیتر مذکور میشود:

فرحة الغری فی گزینش قبر امیرالمؤمنین(ع). وی در‌این تاثیر با به کار گیری از احادیث نبی اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) به تثبيت و تأیید وجود مدفن حضرت علی(ع) در نجف اشرف پرداخته میباشد.
الشمل المنظوم فی مصنفی العلوم.[۸]
نقابت
نوشته‌علمیٔ اساسی: نقابت
مثلا افتخارات آل طاووس منصب نقابت میباشد. نقیب به کسی گفته می شد که در عین داشتن اجتهاد و دانش و علم فراوان، از تقوای بالایی نیز بهره مند بود و وظیفه وی تحقیق به کارها همه سادات بود، به گونه ای که قضاوت در دعواها و طغیان به مستمندان و سرپرستی ایتام و بی‌سرپرستان، تمامی به ذمه وی قرار داشت.این منصب در روزگار عباسی پس از منصب خلافت مهم‌ترین منصب بود. نقابت درین قوم از ابو عبدالله محمد، که ملقب به طاووس بود، استارت شد و تا چند نسل ادامه داشت. سید علی بن موسی، یکی افتخارات خود را داشتن این منصب می داند با آنکه پیشنهادهایی نظیر وزارت و صدارت را از حکومت وقت به هیچ عنوان قبول نکرد.[۹]