بِدْعَت بهمعنای این میباشد که بعد از رسول اکرم(ص) چیزی در آئین وارد خواهد شد که از آن منع شده یا این که درباره آن روایتی نیست و پایین هیچیک از احکام کلی آیین قرار نمیگیرد. بدعت در مقابل سُنّت قراردارد؛ سُنّت آن آموزههایی میباشد که در قرآن و احادیث رسول و معصومان آورده شده میباشد. در احادیث، بدعت از مصادیق شرک و کفر معرفی شدهاست و کلیه فقیهان شیعه و سنی، بدعت را حرام مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میدانند.
در قضیه مصادیق بدعت دربین مذهب ها اسلامی اختلافلحاظ وجود داراست و هر مذهب، مذهبها دیگر را به بدعت تبهکار مینماید. گفتهاند: از دربین علمای مسلمان بیشتراز کلیه ابنتیمیه سایرافراد را به بدعت مجرم نموده رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد است.
به اعتقاد و باور شیعهها رویهم گذاشتن دستها در نماز، تلاوت نماز تراویح به جماعت و بیان کردن آمین در نماز، (بعد از سوره ثنا) از مصادیق بدعت میباشد. برخی از علمای اهل سنت بر این باورند که بدعت به بهتر و بد تقسیم میگردد و به جماعت تلاوت نماز تراویح که به امر قدمت بن خطاب مرسوم شد، بدعت بهتر میباشد. البته بعضا دیگر از اهلسنت هر بدعتی را حرام آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میشمرند.
عالمان مسلمان درباره بدعت اثراتی نوشتهاند؛ کتاب الاِعتصام تاثیر ابواسحاق ابراهیم شاطبی و البدعه نوشته آیتالله سبحانی از این مورد ها میباشد.
مضمونشناسی
تعاریف مختلفی از بدعت ارائه شدهاست.[۱] در کتاب البِدعَه، ۲۲ تعریف و تمجید از علمای شیعه و سنی نقل گردیده است؛[۲] به عنوان مثال ابنحَجَر عَسقلانی بدعت را چیزی دانسته میباشد که در مقابل سنت باشد.[۳] همینطور سَیِّدِ مرتَضی، بدعت را اضافه کردن چیزی به آیین یا این که کاستن چیزی از آن، تمجید نموده است.[۴]
بدعت در اصطلاح فقیهان، یعنی فرد، چیزی را که در آیین نیست را در آن وارد نماید؛[۵] مانند آنکه عبادتی را که در آیین نیامده میباشد، جزء مناسک سفارش گردیده در آیین بداند.[۶] به فتوای فقیهان، حتی چنانچه عملی که جزء اجرا فقهی وجود ندارد، مُستَحَب دانسته خواهد شد، بدعت میباشد.[۷]
محمدباقر مجلسی در تعریفوتمجید کاملتری، بدعت را بهوجودآمدن چیزی در آئین بعداز رسول اسلام(ص) می داند که از آن نهی شدهاست یا این که درباره آن روایتی وجود ندارد و در پایین احکام کلی فقهی هم مکان نمیگیرد.[۸]
بدعت میتواند در حوزه اعتقادات یا این که در حوزه احکام فقهی باشد.[۹] بدعت در مقابل سنّت میباشد؛ سنت بهمعنای آموزههایی میباشد که در قرآن و احادیث نبی(ص) و دیگر معصومان آمده میباشد.[۱۰]
در متنها دینی از بدعت با اسم «تشریع» هم حافظه گردیده[۱۱] و تعریف و تمجید یکسانی برای این دو ارائه شدهاست.[۱۲]
بدعت، گناه کبیره
در احادیث شیعه و اهل سنت، روایات بخش اعظمی در شماتت بدعت آمده میباشد.[۱۳] در کتاب البدعه سی قصه در این مورد نقل گردیدهاست؛[۱۴] مثلا طبق حدیثی در مُسنَد احمد بن حنبل و سُنَن ابنماجه قزوینی، نبی(ص) هر بدعتی را گمراهی شمرده میباشد.[۱۵] ابنماجه به گزارش نبی(ص) گفته میباشد: روزه، نماز، صدقه، حج، عمره و جهادِ اهل بدعت پذیرفته نمی شود.[۱۶] همینطور کُلینی در کتاب کافی، از امام باقر(ع) و امام راست گو(ع) نقل نموده است که هر بدعتی گمراهی میباشد و عاقبتِ هر گمراهی دوزخ میباشد.[۱۷]
آیتالله سبحانی بدعت را از گناهان کبیره دانسته میباشد.[۱۸] روحانی صدوق هم در کتاب مَن لا یَحضُرُه الفقیه، روایات مرتبط با بدعت را در نصیب گناهان کبیره آورده میباشد.[۱۹] به نقل از او، امام باقر(ع) بدعت را از مصادیق بی دینی و کفر شمرده میباشد.[۲۰]
شماتت بدعت در قرآن
به اطمینان مفسران و فقیهان مسلمان، طبق آیه ها قرآن بدعت حرام میباشد.[۲۱] ازجمله آیاتی که در این باره به آن استناد میشود، نشانهها ۲۷ سوره حدید، ۱۱۶ سوره نحل،[۲۲] ۶۵ و ۱۵۹ سوره انعام [یادداشت ۱]و ۳۱ سوره توبه میباشد.[۲۳]
بر پایۀ آیه ۲۷ سوره حدید، معبود رَهبانیت را برای مسیحیان تشریع نکرده و این ترسیم بدعتی از جانب خویش آنها بوده میباشد؛[۲۴] همینطور در آیه ۱۱۶ سوره نحل،[یادداشت ۲] آمده میباشد: «شما نباید از پیش خویش چیزى را حلال و چیزى را حرام كنید و به معبود نسبت لاف بدهید».[۲۵] بهگفته سید محمدحسین طباطبایی، مشی آیه علامت میدهد که در آن مؤمنان از بدعت در آیین منع شدهاند.[۲۶]
حکم شرعی
فقیهان هرچه را مصداق بدعت باشد، حرام میدانند؛[۲۷] مثلا متفحص حِلّی در زمینه کیفیت عهدوپیمانتناول کردن بَیِّخیر (شهود) در دادگاه، گفته میباشد: عهد و پیمانمیل کردن به غیر اسم معبود مانند پیمان به کتابهای مقدس و فرستاده اکرم(ص) و امامان روا وجود ندارد؛ چراکه این شغل بدعت میباشد.[۲۸] همینطور در کتاب جواهرالکلام به گزارش فقیهان امامیه آمده میباشد که در وضو شستن شکل و دستها برای توشه سوم، بدعت و حرام میباشد.[۲۹]
به گفته ملااحمد نراقی مسلمانها درباره حُرمت بدعت، اِجماع داراهستند.[۳۰] وی حرام بودن بدعت را از ضروریات(احکام مُسَلَّم) آیین اسلام دانسته میباشد.[۳۱]
اشاعه اتهام بدعت بین مسلمانها
مسلمانها همواره درباره اینکه چه چیزهایی بدعت میباشد، اختلافحیث داشتهاند.[۳۲] به گفته ابنرویش، هرمورد از مذهبها اسلامی، مذهبها دیگر را به بدعت تبهکار مینماید؛[۳۳] مثلا حنبلیها و وهابیان تمامی فلاسفه زیرا فارابی، ابنسینا و متکلمان شیعه، معتزله، اشاعره و خوارج را اهل بدعت می دانند.[۳۴]
اشاعره به جز خویش کلیه فرقههای اسلامی زیرا معتزله، شیعه و باطنیه را اهل بدعت میشمارند.[۳۵] به نظریه شیعه ها نیز اهل سنت، غُلات، معتزله، خوارج و صوفیه اهل بدعتاند.[۳۶]
گفتهاند از در بین علمای مسلمان، بیش تر از کلیه ابنتیمیه سایرافراد را به بدعت تبهکار مینموده است؛[۳۷] وی هر کار یا این که نظریهای را که به اعتقاد خودش از قرآن و سنت فرستاده(ص) و صحابه و تابعان دریافت نشده بود، بدعت میدانست.[۳۸]
شیعهها امامی، رویهم گذاشتن دستها در نماز،[۳۹] اقامه نماز تراویح به جماعت،[۴۰] بیان کردن آمین در نماز[۴۱] و روا بودن سهطلاقهکردن در یک گردهمایی[۴۲] را از مصداقهای بدعت میدانند.[۴۳]
تقسیم بدعتها به بهتر و بد
برخی از علمای اهل سنت زیرا شافعی، ابنتمهید، غزالی و ابناثیر[۴۴] هر بدعتی را ناپسند ندانسته و از بدعتهای نیک هم حرف به فی مابین آوردهاند.[۴۵] استناد آنها به حرف خلیفه دوم، قدمت بن خطاب درباره توصیه به بهجماعتقرائت نماز تراویح میباشد که آن را بدعتی عالی نامید.[۴۶] به نوشته غزالی فقط بدعتی حرام میباشد که با سنت در ناهم خوانی باشد و امری دینی را از در بین بردارد.[۴۷] برخی از علمای اهل سنت نیز بدعت را بر پایۀ احکام خمسه، به پنج تیمٔ واجب، حرام، مستحب، مکروه و مُباح تقسیم کردهاند.[۴۸]
مسجد امام حسن مجتبی (ع) فکوری مشهد و نقش آن در مواجهه با چالشهای اجتماعی و شهری