مجله خبری مساجد

مسجد روضه خوان لطف الله از حیث هندسی دارنده هندسه توانا و ادغام بندی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد احجام، ناکامی، تقارن، عدم وضوح و ابتکار در نقشه و پلان میباشد.
معمار مسجد روضه خوان لطف الله، با احاطه بی نقص خویش بر دانش هندسه و طریق های عملی کاربردی آن، به نحوه ای ماهرانه پلان و موقیعـت اجـزای ساختمان را نسبت بـه یکدیگر تهیه کرده و با استعمال از نسبت طلایی، هارمونی دیده نوازی را میـان اجـزا بـرقـرار کـرده میباشد.
معمار مسجد روضه خوان لطف الله، گنبدی تک پوش ساخته که قطر بیرونی آن ۲۲ متر و بلندی آن ۳۲ متر میباشد و در پایین گنبدخانه، با سود گیری از فیل پوش هایی، کناره های فضای مربعی به ندرت هشت پهلو و بعد از آن به دایره تبدیل می گردد و در فراز گنبد قرار میگیرد.
یکی‌از ویژگیهای مسجد روحانی لطف الله چرخش ۴۵ مرتبه ای نمازخانه مربع صورت آن نسبت به شالوده تقارن ورودی بناست، که غرض از آن تهیه و تنظیم جهت ورود به فضای نمازخانه، رو به قبله میباشد.
بدین خواسته، در اولِ ورود به ساختمان از روش یک راهروی نادر پهنا، گردشی ۴۵ جايگاه به سمت چپ و بعداز طی مسافتی گردش ۹۰ رتبه ای دیگری به سمت راست پیاده سازی گردیده‌است که منجر میشود ورود به فضای نمازخانه، رو به محراب و در جهت قبله شکل گیرد.
این خصوصیت، که به حیث می‌رسد ایده مهم در پیاده سازی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد این سازه بوده، موجب انحراف فضای نمازخانه مربع صورت از اساس تقارن ورودی ساختمان و به سمت جنوب شد‌ه‌است.
انتقال فضای گنبدخانه و عدم تقارن در نمای ورودی ساختمان مسجد روحانی لطف الله به وضوح مشاهده میشود. که، خیر فقط موجب جنجال نشده، بلکه بر زیبایی سازه افزوده و آن را به یک ساختمان منحصربه‌فرد تبدیل نموده است.
جلوخان ورودی مسجد روضه خوان لطف الله در ضلع شرقی میدان براساس یک هندسه معین جای یابی گردیده‌است، طوری که محل قرارگیری ورودی سازه، ضلع میدان را به دو نصیب با تناسب طلایی نسبت به یکدیگر تقسیم نموده است.
معمار مسجد روحانی لطف الله از عنصرها به شکلی فایده گرفته که، با وحدت منش در بازی نوروروشنایی، رفلکس و ناکامی نور و روشنایی، فضای داخلی مربوط به خارج مسجد نقش داراست.
فروغ باطن مسجد روضه خوان لطف الله از پنجره های مشبکی که در جوانب متعدد ساقه گنبد درست شده اند تأمین میگردد و پرتوی که از این پنجره ها به داخل مسجد می‌تابد ضمن ساخت و ساز نوروفروغ کافی، خویش بـه خـود نمایشگر فضـای شیخ در باطن مسجد میباشد.
بازی روشنایی با گنبد مسجد به نحوی میباشد که گویی گنبد در ساعت ها روز بدور خویش چرخ میزند و به دور و اطراف خلوتی عمیق و آرامشی دلنشین می‌بخشد.
آنچه که در نگاه اولیه بدین مسجد ذهن را به خویش درگیر می نماید نبود مناره در کنار گنبد میباشد در حالی که در همگی مساجد، مناره تحت عنوان جزئی جدانشدنی از معماری است. قبل از اسلام، مناره تحت عنوان جهت یاب و مسیریاب بر روی ساختمان ها ساخته می‌شد و وجود مناره ها حکایت از وجود یک شهر داشت. بعد از ورود اسلام، مناره و گلدسته تبدیل به آرم ای از مسجد شد و برای تلاوت اذان و دعوت عموم به نماز گزینه به کار گیری قرار گرفت. البته از آن جا که مسجد روحانی لطف الله عبادت گاهی برای درباریان و خانواده فرمانروا بوده، مناره ای بر فراز آن تاسیس نشده تا عوام مردم به‌این مسجد نیایند.
تفاوت دیگر آن بـا مساجد دیگـر عـدم وجود شبستان ورودی (حجب ) میباشد آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد و ورود به آن از روش پله میسر میباشد. به حیث می رسـد عـدم وجود شبستان یا این که صحن ورودی، به منجر رعایت تقارن در میدان نقش جهـان باشـد چـرا کـه مسجد روضه خوان لطف الله دقیقا در روبه روی عمارت بهتر قاپو قرار گرفته میباشد و ایـن مسـأله منجر شـده کـه نـتـوان صحن یا این که حیاطی رو به قبله که برای نمازگزاری قابل به کار گیری باشد برای آن پیاده سازی نمود.
عدم وجود مناره و صحن، سبب گردیده تا رواقی پوشیده از کاشی کاری های خوشگل و پرکار عامـل رابطه فضای مسجد به گنبد باشد.
وجود راهروی نهفته گفته میشود که به خواسته دسترسی فرمان روا به روحانی لطف الله، راهی زیرزمینی تعبیـه شـده بـوده که ملاقات پاد شاه با این فقیه را میسر می نموده است. این راهرو در میـان کـاخ عـالی قاپو و مسـجـد قـرارداشته و امروزه مسدود میباشد.
در مسجد روحانی لطف الله ، متانت در حالا جنبش در راهرو و نوعی انتظار برای ورود به شبستان پنجره مشبکی که دیدی را برای ناظر نسبت به شبستان تولید می نماید تشویق به ادامه مسیر می نماید انسانی که از هیاهوی خارج و بازار کنده گردیده، چشمانش به روشنایی کـم عـادت می نماید و به طور ندرجی وارد فضایی نصفه پر‌نور شبستان میگردد. جابجایی از ظلمت به گشایش و روشنایی تجارب می شـود همگی و همگی کوشش برای ساختن و آماده آوردن مسئله سکنی گزیدن و پاسخی برای نگهداری عناصـر اربعه، همانا اندوختن زمین فهمیدن به عرش ، روی آوردن به قدسیان و ملازمت و همراهی با فاینان میباشد.

شهر قزوین در عصر صفوی تحت عنوان یکی مهم‌ترین منش های ارتباطی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد در میان جمهوری اسلامی ایران و اروپا به راس بازرگانی و توزیع متاع بدل گردیده‌است. دسته تاریخی بازار از غرب به موازات رودخانه از شهر شاهی به سوی مسجد جامع امتداد می یافت و از عنصرها نام‌و‌نشان بخشی بازار و شهر، مسجد شـاه مسجدالنبی) بود که عنصـری سمبولیک و نشان ای محسوب میشد و از شرق، بازار به باغات و کاخهای صفوی عکس العمل می‌کرد.

بعضا خصوصیت معماری بازار قزوین
از مهم ترین خصوصیت های بازار قزوین ، خلال حجم شایان توجه آن ، ادغام معماری آن میباشد که با فایده گیری از مخلوط طرح های شطرنجی و ساخت کامل های معماری ، ورودیهای فضاهای گوناگون بازار را به آن دوخته میباشد و فضاهای بسیار با شکوهی را ایجـاد نمـوده میباشد.
بافت مهم بازار را چندین راسته راز پوشیده مهم در جهت شمالی جنوبی که بوسیله راسته های کوتاه تری در جهت شرق به غرب جدا میشوند ، تشکیل میدهند .
در‌این مموعه ، واحدهای تجاری و کاروانسراها قرار دارا‌هستند.
مدخل این کاروانسراها عموماً رو به بازار بوده و مشمول دو نصیب دالان و تراس مهم میباشد که در اطـراف هـر کدام یک سری حجره قرار گرفته میباشد.
سقف بازار قزوین متشکل از طاق و تویزه میباشد و در نقاط تقاطع دو رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد راسته، تبدیل به گنبد گردیده و تشکیل چهارسو را می‌دهد.
نوروفروغ سازه از روش دریچه هایی که در سقف درنظرگرفته شده، تأمین میشود.
مصالح عمده به فعالیت رفته گردیده در ساختمان این بازار عبارتند از : خشت با مـلات هـای گچی آهکی، انـدود کاهگل در بامها، چوب، سنگ.
مهم‌ترین ورودی های بازار قزوین در جهت شمال و از طرف خیابـان امـام میباشد
ورودی مهم از میدان خوشبختی، ورودی بازارعلاف هاء ورودی بازار وزیر ( نجارها )، به غیر از ورودی های ذکر شده بازار قزوین از روش چنـد کاروانسـرا بـه خـیابـان امـام ( پهلوی قدیمی ) روش داراست که مهـم تـرین آن‌ها ورودیهای سرای سعدالسلطنه میباشد.
بعداز ورودی های شمالی می بایست ورودیهای غربی بازار را اذعان کرد که عموما در امتداد خیابان مولوی بوده و برای حمـل ونقـل توشه از آنان به کار گیری میگردد و یکسری ورودی دیگر نیز از سمت جنوب و خیابان انصاری دارااست.
کاروانسراها بر اساس آماری که در حین ناصرالدین پاد شاه تهیه شده و در تیم ناصری درج آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد‌ه‌است، در سال ۱۳۰۴ ه ق، قزوین ۲۶ باب کاروانسرا داشته میباشد.

مناره مسجد جامع سمنان یکی منارهای تاریخی کشور‌ایران وابسته به معماری مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد اسلامی سلجوقیان به شمار می‌رود که در کناره شمال شرقی مسجد جامع جای‌دارد. طول این منار از سطح زمین ۳۱/۲۰ متر هست و از روی بام به طول ۲ متر کتیبه‌ای با طرح و نقش بسیار قشنگ از خشت و با خط کوفی تزئین شده است. این سازه سابق‌ترین منار جنبان کشور ایران هست در راءس این منار محوری چوبی جای دارد که با حرکت دادن آن تک تک منار جنبش می‌نماید.

معماري مناره

مناره مسجد جامع سمنان در کناره شمال شرقي شبستان شمالي مسجد فارغ از سكو مستقيما روي زمين واقع گردیده‌است.
براي رسيدن به مدخل منار بايد از يك راهرو منكسر تنگ و كم ارتفاعي عبور كرد كه بوسیله خواجه ابوسعيد سمناني و خواجه نظام الدين بختيار سمناني در دورة فرمانروا سنجر سلجوقي هنگام تاسیس شبستان سابق الذکر ایجاد شده است.
طول منار مسجد جامع سمنان را بين 5/31 تا 5/28 متر نوشته اند.
طول كلي منار 5/28 متر میباشد كه از اين طول 5/24 متر آن مشمول رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ميله منار تا انتهاي مقرنسها و قاعدتا مأذنه و 4 متر ديگر مشمول مأذنه و نصیب فوقاني آن مي خواهد شد.
علي رغم طول زياد منار به دليل مخفی شدن حدود 5/7 متر از نصیب زيرين در بين شبستان و بناهاي همسایه، آن چنانكه بايد عظمت و طول بلند آن جلوه گر نيست.
نصیب تحتاني منار مسجد جامع سمنان تا نزديك كتيبه زيرين تقريبا استوانه اي میباشد و از آنجا به بالا به طور موزوني به هیبت مخروط ملايم در آمده تا زير مقرنسهاي مأذنه ادامه مي يابد.
مأذنه زيباي مناره مسجد جامع سمنان با واسطه دو رديف مقرنس لبریز كار بر فراز سازه قرار گرفته معماري اين مأذنه داراي سبك صفوي میباشد.
استقرار سقف تبارک هشت ضلعي با حاشیه هاي مضرس طرح دار بر فراز آن، از نفوذ باران به درون مأذنه و منار جلوگيري مي كند.
ادامه منار از مأذنه بیرون گردیده و به قپه كوچكي ختم مي گردد.
قطر منار مسجد جامع سمنان در پائين 6/3 متر و در درون 09/2 متر میباشد.
ضخامت ديوار منار در پايين ترين بخش 75 سانتيمتر آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مي باشد و متناسب با كم شدن قطر منار از پايين به بالا از قطر ديوار و دكل نيز كاسته گردیده بطوريكه در نصیب انتهايي بدنه منار كه قطر آن به دستکم مي برسد تنگي گلويي حس نمي گردد.
پلكانهاي مارپيچي منار بر عكس عقربه هاي ساعت حول مبنا آجري (دكل) پيچيده و تا قاعده مأذنه ادامه مي يابد.
پايه اين دكل به شكل مربع میباشد كه با آجرهايي به بعد ها 45 * 23 * 23 متر تشکیل‌شده و در قسمتهاي فوقاني به تدريج زواياي طرح مربع محو مي شود. تعداد پله ها حدود 91 عدد میباشد. اولين پله 36 سانتيمتر طول دارااست.

اثر فروغ و روشنایی در مسجد روحانی لطف الله
دربین مساجد اهل ایران، ساختمانی که زیر تأثیر پندار های معنوی اسلام سازه گردیده، مسجد ر مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد وحانی لطف الله در اصفهان میباشد. بازی با فروغ در کالبد معماری این مسجد، خیر صرفا برای ساخت نور، بلکه برای اخلاق و رفتار و تجلی واقعیت هستی و برانگیختن احساسات و ساخت شم معنویت در دل انسانها و نمازگزاران میباشد.

تشعشات زیبای روشنایی از روش نورگیرها، به ویژه دریچه درنظرگرفته شده در ساقه گنبد، دور و بر را روشن و بی وزن جلوه می‌دهد و تذکری از خاطر خداوند در گوشه و کنار به طور معنوی و روضه خوان تجلی مییابد. سایه های لطیف و ملایم نتایج از نورگیرها، در ادغام با خطوط و نقوش و زوایا، خطوط آهسته و دل پذیری را پدید آورده تا یک زیبایی فرازمینی را نمایان سازد که متناسب با درحال حاضر و هوای معنوی این دور و بر باشد.

استعمال از روشنایی در معماری مساجد، به نوعی، کیمیاگری کردن میباشد و معمار رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد در آن، سنگ را همانند نور و روشنایی جلوگر می سازد و از دل سنگ که بدون نور و سرد میباشد، تلألؤ و درخشش پدید میاورد

عبور فروغ و روشنایی از رخنه‌ های مشبک پنجره های مسجد روحانی لطف الله که حدودا کانال آن‌ها مقابل همدیگر قرار ندارند سبب ساز آن میشود که نور و روشنایی پیش از ورود به مسجد ۲ توشه شکسته خواهد شد. در فیض دیگر فروغ آن نیـزی و برندگی روشنایی ساده را ندارد و به اصطلاح ملایم شد‌ه‌است براین اساس با نگاه و تعمق بیش خیس می شود به راحتی پی موفقیت که وجود روشنایی در‌این مسجد صرفا تابیدن فروغ به طور حرفه های زرین به دیوار مقابل پنجره ها وجود ندارد تا آنجا که به انگیزه عکس العمل روشنایی به پنجره های مشبک و ایجـاد انفجار در نوروروشنایی، هـزاران ستاره طلایی براق را در شیت داخلی گنبد میبینیم.

تعداد پنجره های مسجد روضه خوان لطف الله بیست عدد میباشد که گنبد مسجد آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد روضه خوان لطف الله از روش این منابع نوری پر‌نور و نورانی می شود. شانزده عدد پنجره ها در ساقه گنبد و در فواصل منظم قرار گرفته میباشد. چهار پنجره دیگر نیز در چهار طرفین دیوارها قراردارد. همانطور که می‌دانیم نقوش گنبد (نقوش مشابه لبریز طاووس و شمسه میانه آن) اشاره به روشنایی در مسجد روضه خوان لطف الله دارااست. بازی نوروروشنایی در گنبد مسجد روضه خوان لطف الله بسیار جالب میباشد.

کاشی کاری در مسجد نصیرالملک (مسجد صورتی)
رنگ در کاشی کاری مسجد نصیرالملک یکی‌از تزئیناتی که به وفور در مسجد مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نصیرالملک شیراز ساخته شده است، کاشی کاری میباشد. در مسجد نصیرالملک شیراز، کاشی سنتی مانند یک بوم نگارگری میباشد که عرصه نقش اندازی هنرمندان قرار گرفته میباشد و روی آن انـواع نقـوش گیاهی، هندسی و مناظر معماری نگارگری گردیده است
به حیث رشته تشکیل داد، کاشی کاری سازه مشتمل بر کاشی هفت رنگ، معـرق، معقلی (ترکیـب أجـر و کاشی) میباشد.
پالت رنگی کاشـی کـاری مسجد نصیرالملک تنـوع رنگ اکثری دارااست و رنگهای گرم بیشتر قابل مشاهده میباشد.
در تزئینات کاشی کاری مسجد نصیرالملک شیراز شهامت و شجاعت و نوعی راحتی در اجرای اثر ها به چشم می‌خورد. هنرمند با جرات بسیار از رنگ و هیبت و موادتشکیل دهنده جدید وارد در جهت تولید بدعت و خلاقیت در کاشـی کـاری بهـره میباشد.
عنایت جزء بر مجموع در نقوش منفـرد كـاملاً به چشم میخورد. در رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مخلوط بندی گونه های و رنگ ها اگرچه هنرمنـدان نـیـم نـگـاهی بـه سـنت داشته اند ولی در کل دقت دورازشوخی به سـنـت هـای تصویری اصــل خـود نکرده اند. در ازای سعی برای ابداع بیشتر از عشق به سنت یا این که رعایت آن مشهود است.
کاشی کاری مسجد نصیرالملک رنگ تنوع اکثری داراست و غالباً رنگ های گرم قابل مشاهده میباشد. از بارزترین رنگ هایی که در‌این مسجد به چشم می‌خورد، رنگ صورتی یا این که به عبارتی گل سرخ میباشد که آن را بـه نـام مسجد صورتی شهره نموده است. آنگاه رنگهای گرم و براق به ویژه زردرنگ به شـدت دارنده درخشندگی میباشد.
بقیه رنگ های مشکی، آبی رنگ لاجوردی، آبی رنگ فیروزه ای و سبز نیلی در اینجا وجـود داراست. از کاشـی هـای به رنگ مشکی و سفیدرنگ عمدتاً برای ساخت مسئله باطن فریم به کارگیری شـده میباشد.
به‌این نحو که با مورد مشکی خط سپید و با مسئله سپید خـط مشکی به دلیل کتابت اشعار و آیه‌ها قرآن مستعمل میباشد و نوعی تضادومغایرت را پدید می‌آورد که موجب بهتـر خـوانـده شـدن نـقـوش مـی شـود. کتیبه های کاشی کاری نشانه‌ها قرآنی مسجد نصیرالملک در نمـای خـارجی سازه و در دو ستون در نمای فوقانی و میانی سازه ایجـاد و نگاشـته شـده که به طور نواری آبی جناح فرنگی سازه را مزین کرده اند.
مسجد نصیرالملک یکی‌از مساجد کهن شیراز هست.این مسجد خوشگل آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد به حیث جغرافیایی در حوالی سلطان لامپ و در کوچه نصیر الملک میباشد.

مغایر مسجد روضه خوان لطف الله اصفهان که رنگهای پیروز در آن، آبی‌رنگ و کرم می باشند، مسجد نصیرالملک شیراز ، به مسجد صورتی پر اسم و رسم میباشد به این دلیل‌که از این رنگ به کار گیری بخش اعظمی در کاشی های داخلی مسجد گردیده است. هرچند با وجود تنوع رنگ بسیار، بی انصافی میباشد که صرفا از این رنگ خاطر گردد. شیشه های رنگی در ساختار مسجد، ضمن مسجدالاقصی و مسجد کبود استانبول، درین سازه نیز لطف خاصی به سازه داده اند. کم بودن اینگونه معماری سنتی ای، بر قیمت زیبایی این مسجد میافزاید.

در مساجد اهل ایران در میانسرای ( ایوان ) مسجد ، سکویی وجود داراست که از کف مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ایوان قدری برتر میباشد تا بعنوان معبر همگانی از آن استعمال نشود . این جای در شبهای فصل تابستان بعنوان نمازخانه به کار گیری می‌گردد . همینطور در سوی قبله این دور و بر ، مکانی زیر خیس وجود دارااست که به عبارتی محراب میباشد و امام جماعت در آنجا به اقامه نماز می ایستد .

از نظارت جنبه های پاره ای فضاهای سنتی نتایجی برای مساجد ، مدرن بدست میاید که هنوز هم می قدرت از نسبتی که میان مساحت فضاها با هم بوده ، درس هایی را فرا گرفته ، از جمله همواره شبستان مهم قسمت اعظم زیربنای مساجد سنتی را به خویش تخصیص می‌دهد ، و در رتبه دوم ، مبانسرا مکان می‌گیرد

معماری مسجد معاصر
مسجد خاص ترین، خالص ترین، آرمانی ترین و محتوا گراترین مورد معماری کشورهای اسلامی میباشد. اصالت دادن به زمینه ، مفاهیم و اساس های معنایی نوشته شده در بطن اصول و ایده های اسلام ضرورتی اصلی میباشد. متاسفانه غفلت از این ضروریات ، امروزه در پیاده سازی مسجد به طور گرایشی مزمن در امده میباشد ، پیاده سازی مسجد امروزی در کشور‌ایران یعنی به عبارتی ” مصداق گرایی افراطی” اعتنا به مصداقی خاص و سرهم بندی یک‌سری عنصر و کالبد شناخته گردیده‌است.

معماری مسجد پیاده سازی گردیده به مدل امروزی در کشورهای مسلمان نشین و بویژه در کشور ایران دستخوش تحولات اکثری گردیده‌است تا جایی که مدل های معماری که برای سده های اکثری با توفیق، پاسخگوی نیازهای دولت ها قبلی بوده میباشد، در اکثر مواقع به کناری گذاشته گردیده و بجای آن آمیزه ای از مدل امروزی و مدل کلاسیک نشسته میباشد.

ایده برای پیاده سازی معماری مسجد با این رویکردهای نو الگوهای پیشین آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد را تماما در هم ریخته و تمایل هایی عمدتا متأثر از مدل امروزی و تا حدی کارکردگرا را پدیدار تشکیل داد که گاه برای ظواهر سازی فقط قالب ای از جلوه های معماری سنتی را با خویش دارااست. این رویکردهای جدید ذیل تأثیر مدرسه امروزی ، تداوم معماری الگویی را به مشی گذشته با سؤال های مهم مواجه ایجاد کرد.

این تمایل با جنبه های برنده کارکردگرایی ، تعیین مصالح تازه ( و بلکه مختلف مانند سنگ در قبال خشت ) ، و در فیض بکارگیری هیبت های نو ، ظواهر معماری روز را تماما تغییر تحول بخشید و بتدریج با میل هایی مانند تاسی از مدل نئوکلاسیک ، فرایند جدید ای را در کشور ایران به منش انداخته این مراحل.. یکی تحولات عمده ، مدل پست مدرنیست به معماری پیش از اسلام در زمانه پهلوی نخستین و نیز رجعت پست مدرنیستی با میل بیشتر در زمانه پهلوی دوم بود.

در سالیان آغازین انقلاب اسلامی روش به طرز معماری سنتی تشدید گردیده و بعدها وسیعتری به خویش گرفت، این معماری به هیچ یک از رغبت های گذشته معماری، پایبندی در خویش حس نکرده و با واکنش گزینشی در تعیین هیبت ، محیط ، بنا و نظایر آن محور گذار مدل التقاطی گردیده‌است. این معماری غالبا مدل و یا این که میل بخصوصی را به همدم نداشته ، و بخش های آیتم عشق خویش را از هر کجا گرد آورده و در پوسته مسجد معاصر عرضه می نماید.

مبرهن میباشد که در پیاده سازی معماری مسجد اهل ایران و فضاهای فرهنگی پایبندی بیشتری به جنبه های سمبلیک و نمادین معماری سنتی و پیشین براق مسجد سازی چشم گردد . به کارگیری از نقشه هشت ضلعی ذیل تأثیر قبه الصخره در بیت المقدس ، به کارگیری بیجا از عنصرها سمبلیک مانند گنبد و مناره ( عموما بصورت دوتایی )، بکارگیری کاشی کاری، گچبری و بعضی مواد تازه تری مانند سفال در آرایه های نمای داخلی و نمای فرنگی سازه و نیز تجدید حیث اصلی در استعمال عملکردهای متفاوت و متنوع تری نسبت به پیشین مسجدسازی در زمانه قبل از انقلاب و … را می اقتدار برای مثال این تغییرات اسم موفقیت .

همینطور حذف بدون نقص گنبد منزل و جایگزینی الگوی شبستان چهار ستونی و نیز چهل ردیف ، حذف الگوی چهار ایوانی ، محو شدن الگوهای دیگری مانند میانسرا ( تراس ) بعنوان فضای سرگشاده و آزاد آن ، جابجایی آبگینه به وضوخانه آن هم بیشتر در ذیل زمین مسجد ( یا این که به عبارتی حوزه فضای خدماتی )، مثلا تحولاتی میباشد که در کالبد و فضای مسجد پدیدار گردیده‌است.

گرچه معماری امروز از جهاتی مبتلا راحت انگاری مفرط گردیده و دارنده مشکل‌ها بیشماری میباشد، معماری مسجد و فضاهای فرهنگی نیز از این دست تعرضات مصون نمانده اند. در کنار این تغییرات محتوم و نا گزیر ، گاه ابداعات بی بها و بی مایه ای مانند استعمال از عنصرها سمبلیک در چیدمان داخلی مسجد اهل ایران نیز در مساجد امروزی جمهوری اسلامی ایران مشاهده می شود. از آن گزاره می شود به به کارگیری بی آیتم از گنبد و گلدسته در مساجد آنهم بشكل كاذب و به طور کامل ابتدایی اشاره کرد.

مسجد کاشان از دیرین ترین بناهای تصویب گردیده عصر اسلامی در کاشان مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد. درباره تاریخ ایجاد کرد مسجد جامع کاشان مشاجره های متعددی وجود داراست و بعضا معتقدند این مسجد بر روی آتشکدهای مرتبط با قبل از اسلام تاسیس شده است.

تاریخچه مسجد کاشان
مسجد جامع کاشان از کهنسال ترین مساجد تاریخی جمهوری اسلامی ایران میباشد که با شماره ۲۵۲ به تصویب اثر ها ملی جمهوری اسلامی ایران رسیده میباشد. درخصوص بنای اول مسجد جامع کاشان بیان شده میباشد که قبل از اسلام در‌این محل آتشکده بوده و بعداز ایمان آوردن به اسلام، هم محلی آن را تبدیل به مسجد کرده اند، محمدحسن خان اعتمادالسلطنه درباره مسجد کاشان اینگونه مینوسید :”مسجدی که در کاشان به نام جامع دارای شهرت میباشد، آوازه داراست که صفیه خاتون دختر صاحب و مالک اشتر آن را سازه نموده است.”

معماری مسجد کاشان
بنای مسجد جامع کاشان فضایی مربع صورت به بعد ها ۶۰ در ۶0 متر رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد را در برگرفته میباشد.
ایوان، حدود ۳/۶ متر فراتر از معبر مهم همسایه و جای‌دارد.
ورود به مسجد از سه مسیر، گذر میدان کهنه (ضلع جنوب و جنوب شرقی)، کوچه پشت مسجد (ضلع شمال غربی) و ورودی دیگری که به تازگیً ایجادشده (در کنار معبر اساسی و مجاورت مناره) میسر میباشد.
اجزاء مسجد کاشان مشتمل بر ایوان، دو حیاط شمال شرقی و جنوب غربی، گنبدخانه، فضاهای خدماتی، دو فروشگاه و مناره میباشد که گرداگرد ایوان مکان گرفته اند. الگوی معماری اسلامی کنونی سازه، یک مسجد دو ایوانه میباشد.
کاشان دو محراب داراست که قبله یکی‌از کج و دیگری آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد راست میباشد.

منبع اساسی دفاع آب گلشن دولت آباد ، قنات دولت آباد میباشد.
ضمن قنات، برای مواقع خشکسالی و برای سیراب کردن گلشن و پرکردن مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد آبگینه های مختلف آن ، یک چاه و منبع آب با گورو (آنچه امروز گاورو نامیده میشود) در ضلع شرقی گلشن و در کنار ابنیه خدماتی تاسیس گردیده بود.
همینطور در مواقع اضطراری از آب ذخیره گردیده در آب انبار گلشن دولت آباد نیز به کار گیری میشد.
در گلشن دولت آباد، آب به همه به اکران گذارده میگردد. معمار با بازی وصف ناپذیری ، بارها آب را به باطن زمین برده و خارج آورده میباشد، بطوریکه آب در تک تک سطح گلشن حضوردارد.
آب آغاز در ذیل بادگیر عمارت هشتی و در یک آبگینه یک دست مرمرین مشاهده میشود که در آن می جوشد و بالا می‌آید. بعد از آن به حوضی در میانه این عمارت وارد می‌گردد و از آن به سه آبگینه کشیده مستطیل صورت در سه پادشاه نشین جاری می گردد.
در مقابل ارسی اتاق ها، سه سینه کبکی وجود داراست که از سنگ مرمر میباشد و آن را به شکلی تراشیده اند تا موج ساخت و ساز نماید و وسعت آب را بیشتر از حقیقت نشانه دهد.
آب از هر سینه کبکی، وارد یک آبگینه خرد می گردد که آبگینه کلگی نامیده می گردد و از آنجا در آبنمای تبارک گلشن دولت آباد روان می گردد.
این آبنما دقیقا بر پایه اساسی گلشن جای‌دارد و بعد ها آن متناسب با طول رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بادگیر عمارت هشتی میباشد، بطوریکه تصویر این عمارت را بگونه ای بدون نقص در آب منعکس می نماید.
بعد آب از تحت عمارت سردر وارد گلشن پردیس آئین گلشن دولت آباد می گردد و به یک استخر 12 ضلعی گران قدر که در شمال عمارت قرار داررد می ریزد و از آنجا به سمت سه استخر مستطیل صورت در سه جانب دیگر جاری می گردد.
آب از این استخرها بسوی خیابان ها و آبادی ها روان می گردد و به مصرف کشت و زرع میرسد.
در واقع معمار فقط به عبور آب از لایه های زیرین زمین و سیراب کردن درختان قناعت نمیکرد، بلکه آب گوارا را به روی زمین میاورد و به اکران می گذاشت تا روح ساکنان بیابان را نیز سیراب نماید.

در واقع گلشن دولت آباد دارنده چهار بنای اساسی بوده که سه دستگاه آن به اسم هشتی، سالن طنبی و سردر هنوز بر پای میباشد و قسمتی از اطاق های زمستانی هم وجود داراست اما سایر ساختمان ها و حتی عرصه ی آن از دربین رفته میباشد.(

خلال این بناهای اساسی، ابنیه فرعی و خدماتی در ضلع شرقی گلشن مشتمل بر آبدار منزل،شربت منزل ،آشپزخانه و تاسیسات چاه و منبع آب با گاورو وجود دارااست که در مواقع بی آبی برای مالامال کردن آبگینه های مختلف گلشن دولت آباد از آن به کارگیری می گردیده‌است.

گروه ساختمان های گلشن دولت آباد هرکدام دارنده خصوصیات معماری آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد و جلوه های اصیلی از کاربرد محیط های ما یحتاج در آن مجال میباشد.

در سمت غرب عمارت هشتی، “عمارت طَنَبی” والا و مجللی قراردارد که دارنده بادگیری مربع صورت و رو به گلشن میباشد. در دو طرف سالن طنبی، تالارها، صفه ها وشبستان هایی در یک طبقه جای‌دارد که در و روزن های آنان به طنبی گشوده میگردد.

در ذیل طنبی، پایین زمینی ژرف کنده اند که با دو پله راست به گلشن می پیوندد و از طرف جنوب با راهرویی به محوطه پایین بادگیر رابطه داراست.

گلشن دولت آباد، به عنوان مثال گلشن های دیرین یزد میباشد که در محله چهارمنار جای‌دارد. این گلشن مثلا گلشن هایی میباشد که در اثر ها ملی کشور ایران و در سازمان جهانی یونسکو به تصویب رسیده اند

شاید بنای حرم وبارگاه درزمان وفات ابوجعفر(ع) آن مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد قدرمرسوم نبوده که امروز به آن دقت می‌گردد ، امّا شواهد گواه این میباشد که روز دفن این سیّد بزرگوار دریزد تاکنون عموم چنان به‌این جای مقدس ، عشق و علاقه ورزیده اند که گویی مدفن او دردلهای تمیز و اینجانبّور عموم این سامان بوده میباشد ، بویژه این که ابوجعفراز اول سادات مدفون دریزد میباشد .
آنچه درآن تردیدی وجود ندارد ، وجود سنگ قبرمرمری میباشد که تاریخ مرتبط با امامزاده و حسب ونسب او برآن حک گردیده‌است .
درسال ۷۷۵ ه .ق بقاع ای در این جا ساخته شد که پناهگاه عموم بود ودرطول این سالها بارها ساختمانهای بقاع براثر حادثه ها طبیعی ، سپری شد مجال و …. احتیاج به تجدیدبنا و یا این که ترمیم پیدا کرده . درمجموع می قدرت خاطرنشان کرد حرم کنونی ،‌صحن ورواقهای دور و اطراف آن عمری درحدود یک قرن و یا این که کمترازآن رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد داراست.
ساختمان بقاع
درسال ۱۳۱۹ ق به وسیله میرزا فتح ا.. خان مشیرالممالک ، ساختمان های قبل تخریب شد وبقعه واطراف آن بسط یافت . صرفا مورداستثنائی دراین بین ، صحن سابق درسمت غربی مقبره میباشد که امروز به صحن« امام خمینی » موسوم میباشد . این محوطه صرفا ساختمانهای سابق میباشد و فقط تغییرآن ردوبدل درهای کهن و سفیدکاری آن بوده و با اعتنا به نزدیک این صحن با بلوار موسوم به امامزاده جعفر(ع)‌ ، امروزه بیشتر رفت و آمد به بقاع از روش این صحن میباشد .
سردرورودی صحن امام خمینی که سردری بلند و سوای مناره با کاشی معرّق و کاراستادکاران یزدی میباشد بدین عبارت قشنگ و آهسته نصیب قرآن کریم و مهربان « ادخلوها بسلام آمنین » مزیّن گردیده‌است .
بعداز ورود به صحن یک هشتی والا با اطاقهای دور و بر و آبگینه مرمری به یاروهمدم مقرنس کاریها و کاربندیهای سقف آن اکنون و هوای معماری قدیم کشور‌ایران را درخاطرزنده می‌نماید. این محیط بخصوص برای بازدیدکنندگان جاذبه خیر داراست ، چون اهل ایران هرکجا باشد به مدل اصیل اهل ایران خو گرفته وبرایش دلنشین میباشد .
یک کدام از جالبترین شغل های اصولی ومعنوی هیات آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد امناءآستانه ، دفتر کار پاسخگویی به مسائل فقهی میباشد که کلیه روزه ۲ ساعت پیش از غروب آفتاب تا هنگام اذان مغرب یکی‌از روحانیون زبده پاسخگوی خواهران وبرادران زائر درحرم میباشد .
«چاه مالک الزمان » که با عمق حدود ۴۰ متر درضلع غربی صحن واقع گردیده ، جانبداری حاجتمندان ودردمندان و سبب ساز امیدواری زائران این نظر را دارد ، داستانی در این مورد به قرارذیل نقل کرده اند ؛ مردی مبتلابه حصبه به انگیزه دردو سختی بیش تر از حدو برای نجات از مرارت ، خویش را به درون چاه انداخت . امّا هنگامی او‌را خارج آوردند ، با شگفتی دیدند به وی آسیبی واردنشده و اثراتی ازبیماری دربدنش وجود ندارد . از آن به سپس عموم با تایپ کردن عریضه ، تضّرع و توسّل به درگاه خدا به مقصودشان نائل می‌آیند .

رواقها
بقاع مطهر راچهاررواق روشنایی وآینه با فضایی درابعاد ۲۷× ۲۷ متر ، فضایی مملو‌از تابش وتصویردربرگرفته میباشد . شکستن تصویرها ، شکستن غرورو کبراست . بینوا وغنی ، اطلس پوش وکرباس به دوش ، وضیع وشریف ، دراین مکان زیرا ذره ای میباشند دربیکران تصویرها ،‌ پاره پاره شدن وجود ، حل شدن درنور ، تا آنجا که هیچ نمانی. بزرگتر ازهرچه تامل کنی ، دراینجابه ذره‌ای بدل خواهی گشت . پس خودرا بشکن وبه داخل آی .
ما به درگاه تو از کوی نیاز آمده ایم به هوایت ز ره بدور و دراز آمده ایم
قدحی آب ،‌ که بر حریق ما افشاند؟ که دراین بادیه با سوز وگدازآمده ایم

رواق غربی
این بخش ،‌ در حال حاضر یکی از ازپررفت وآمدترین ورودی هاست و به انگیزه آنکه درگذشته های بدور کمتر، از این جانب به زیارت می‌آمدند دری نیز به داخل بقاع ندارد . صرفا وسیله ارتباطی آن با مقبره پنجرها ی مشبکی میباشد که درچپ وراست این رواق جای دارد . به علاوه بدنه سنگی و آینه کاری محیط و سقف و رواق و منعکس شدن نوروفروغ همگی چیزرانورانی کرده ، به طوری بیان کننده اعماق جان را نیز پر‌نور و منورساخته میباشد .
بدون معماری بهتر وخوش نمای رواق ، در حد فاصل سنگهای بدنه و آینه کاری دورتادور، رواقها مزین به الواحی از سنگ میباشد که لغت ها قصار ائمه اطها ربا خطی خوشگل وترجمه فارسی حک گردیده است . اکنون، کفش تعلّق از پای خارج آورده ، پشت به همگی تعلقات وخواهشها روبه بقاع می‌نهیم . ورودی خواهران و برادران دراین رواق مجزاشده ، خلال اینکه ورود خواهران به بقعه نیازمند عفاف بدون نقص اسلامی میباشد .
از مزایای رواق غربی این میباشد که دربدو ورود چشمانت به دو روزن مشبک می افتد که جلوه ظریح مطهرونورانی از پس روزن ها عنان از کفت ربوده ، بی ‌صبرانه زیرا عاشقی کم عقل اشک اشتیاق برچشمانت نشانده ، قداست حریم مطهر را برایت محسوس کرده ، تو را به نجوا با مولایت وادار میکند.

درهای ورودی: از آنجایی که تشکیل داد حفره و اطراف باطن سنگ‌ها عمل دشواری بوده و بالا بردن طول درها آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد ممکن بود به ریزش صخره‌ها باعث خواهد شد، درها را بلند صحیح نکرده‌اند. طول درها عموما میان 1/5 تا 1/6 متر می‌باشد و عرضی 1 تا 1/3 متر دارا هستند. برای اینکه درها بتوانند از ورود سوز‌و‌سرما، باران و برف به داخل رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد منزل پرهیز نمایند، آن ها را در فضای درون دیوارها ساخته‌اند. از آنجایی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد که خاک کندوان از فرآورده آهک است و نمی‌اقتدار برای دفع فاضلاب از چاه‌ها استفاده کرد، براین اساس عموم برای حل اختلال خویش آبریزگاه‌هایی ایجاد کرد کردند. این آبریزگاه‌ها سوا کران‌های مسکونی درست شده‌اند و به صورت اتاقکی دستساز و دو طبقه می باشند که طبقه پایین آن محل جمع شدن فاضلاب است. برخی از این آبریزگاه‌ها دو چاه دارند و زمانی که یکی لبریز شد، از آن به کار گیری نمی‌کنند تا کم آب شود و مجدد به شغل گرفته گردد. فضولات کم آب گردیده نتیجه ها از این فاضلاب‌ها در قبل تحت عنوان منبع سوخت برای تنورها و همینطور کود گلشن‌ها و زمین‌های کشاورزی آیتم به کارگیری قرار می‌گرفت. پیش از این هر کدام از آبریزگاه‌ها آیتم استفاده مشترک چندین خانوار بود تا اینکه با هشدارهای وزارت بهداشت، هر خانواده بدون چاره شد تا در کران خویش، آبریزگاهی خصوصی داشته باشد. آب‌های سرازیر در روستا، شیارهایی میان کران‌ها ساخت و ساز کردند و روستائیان بر روی شیارها پله‌هایی از چوب ساختند. این شیارها همینطور طی زمان بارش برف و باران آب‌ها را هدایت کرده و از تجمع آب در روستا غربت می‌نمایند. ماجرا‌های مختلفی برای استدلال اسم‌گذاری روستای کندوان وجود دارااست. برخی می‌گویند اسم کندوان به این ادله به‌این روستا اتلاق شد‌ه‌است که صورت صخره‌ها و حفره‌های مو جود در آن، کندوی زنبور عسل را در ذهن تداعی می‌نماید. در نظرها دیگری اورده شده که‌این کلمه و واژه مرکب از دو واژه \\\\\"نماید\\\\\" و \\\\\"وان\\\\\" هست. نماید در لهجه آذری و ترکی به معنای \\\\\"روستا\\\\\" میباشد و وان یکی از انواع پسوندهای جای میباشد که در گویش مورد به کارگیری قرار می گیرد. برخی هم می گویند که واژه و کلمه کندوان از کلمه کندن و یا این که کنده گان (برگرفته از کندوی عسل) مشتق گردیده‌است. ادله این اسم‌گذاری نیز به وجود آب و هوای کوهستانی روستا و رویش پهناور زنبور عسل از روزگاران قدیم در‌این حوزه‌ گشوده میگردد. در دیدگاه ها دیگری نیز آمده کندوان از واژه کندیوان یا این که کندئوان نشات گرفته است. این واژه و کلمه از سه جزء کندی+ ائو+ ان مرکب گردیده که واژه \\\\\"کندی\\\\\" در معنای خویش است، واژه \\\\\"ائو\\\\\" منزل معنی داده و \\\\\"ان\\\\\" نیز پسوند جای را علامت می‌دهد. پس در مجموع کندوان به معنای منزل‌ای از خویش هست. عموم روستای کندوان به مانند بقیه همسایه استان آذربایجان شرقی، رخنه‌ و آذری تبار میباشند، به لهجه ترکی آذربایجانی سخن می‌نمایند. پیشه عموم کندوان به باعث کوهستانی و صخره‌ای بودن روستای کندوان و بخش ها اطراف آن، کشاورزی به طور وسیع درین حیطه چندان رونق ندارد و بیشتر به طور دیمی ست. عمده درآمد روستائیان از دامداری و فرآورده‌های جانبی آن است و در کنار آن صنعت توریسم و فروش سوغات و صنعت های دستی به رونق و تقویت اقتصاد آن کمک می‌نماید. باغداری نیز مثلا دیگر مشاغل روستای کندوان میباشد که بخشی از سوغات و خوشمزه‌های آن را تامین می‌نماید. آداب و رسوم زنان روستای کندوان، به مانند بسیاری از زنان روستایی و عشایر رخنه‌ در پس پرده‌ای از حجب و حیا صحبت میگویند، تا حد قابلیت و امکان از حرف با نامحرمان غربت می‌نمایند و معمولا خرقه محلی می‌پوشند. مثلا آداب و رسوم خاص روستای کندوان می‌توان به پای کوبی‌های کامل زمستانی آن اشاره نمود که در فرهنگ عموم این روستا به واسطه زمستانهای وقتگیر و سرد، رده ویژه داشته و با شکوه خاصی برگزار میگردد. مراسم شب یلدا، چهارشنبه اهل سوریه و چهار چهارشنبه (1)، طلب باران، تبرک و دفع بلا برای مثال آیین‌هایی میباشند که در کندوان به شکلی کبیر اعمال گردیده و رنگ و بویی خاص دارا‌هستند. به عنوان مثال ترسیم‌های جالبی که در قبل در روستای کندوان رواج داشته، سنت کندن منزل در دل سنگ قبل از تزویج میباشد. در تحقیق‌ها و خاطرات دیرین‌های روستا آمده است که هر پسری که قصد وصلت داشت، قبل از برگزاری مراسم عروسی آغاز می بایست فی مابین صخره‌های دست نخورده روستا، برای خویش و همسر آتی‌اش منزل‌ای ساخته و آنگاه تزویج می‌نموده است.