مجله خبری مساجد

دستگیری و زندان

فرزندان روحانی ابراهیم زکزاکی که در راهپیمایی روز قدس ۱۳۹۳ به وسیله پلیس نیجریه کشته شدند
در جریان برگزاری مراسم اربعین در سال ۱۴۳۷ق (۱۳۹۴ش) از سوی حرکت اسلامی نیجریه، حمله نیروهای ارتش نیجریه به مراسم شیعه‌ها، موجب کشته‌شدن ده‌ها بدن از آن‌ها شد.[۱۴] زکزاکی و همسرش نیز در اولِ ربیع‌الاول ۱۴۳۷ق (دی ۱۳۹۴ش)، در حمله نیروهای ارتش نیجریه به حسینیه بقیة الله زاریا که سبب ساز به کشته و آسیب دیده‌شدن تنی چند از شیعه ها شد، بازداشت و زندانی شدند.[۱۵] قبل از آن، در مرداد ۱۳۹۳ش بیش تر از ۳۳ بدن از شیعه‌ها، در جریان حمله نیروهای نظامی نیجریه به راهپیمایان روز قدس، به شهید شدن رسیدند که سه فرزند ابراهیم زکزاکی نیز بین آنان قرار مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد داشتند.[۱۶]

دادگاه خوب نیجریه، در شهریور ۱۳۹۵ش، با آزادی روحانی زکزاکی مخالفت کرد[۱۷] البته در آذر ۱۳۹۵ش حکم آزادی زکزاکی و همسرش را صادر کرد.[۱۸] با این هم اکنون او آزاد نشد و در دی ۱۳۹۶ش به دنبال تکثیر شایعاتی درباره درگذشتش در زندان، در عده خبرنگاران حضور یافت.[۱۹] زکزاکی در اردیبهشت ماه ۱۳۹۷ش، در تماسی تلفنی با فرزند خویش، کشتار شیعه ها در شهر زاریای نیجریه را ناشی از یاری مالی دولت ایالات متحده عربی سعودی به ارتش نیجریه دانست.[۲۰] زکزاکی در سال‌های ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۵ش (۱۹۸۱ تا ۱۹۸۹م) هم سه توشه و مجموعا به بازه هفت سال از سوی دولت نیجریه زندانی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.[۲۱]

برخورد‌ها
حمله به شیعه‌ها، کشتن آن ها و دستگیر زکزاکی و همسرش در نیجریه، اعتراضات فراوانی را در نیجریه[۲۲] و نقاط دیگر عالم مثلا جمهوری اسلامی ایران،[۲۳] امریکا، استرالیا، سوئد و ترکیه برانگیخت.[۲۴]

حسین وحید خراسانی، از مراجع پیروی شیعه، در مرداد ۱۳۹۳ش، در عکس العمل به کشته‌شدن راهپیمایان روز قدس در نیجریه و همینطور کشته‌شدن سه فرزند ابراهیم زکزاکی بوسیله نیروهای دولتی نیجریه، در ارتباط تلفنی با زکزاکی، شهیدشدن شیعه‌ها و سه فرزندش را به او تسلیت اعلام کرد.[۲۵] سید علی خامنه‌ای، رهبر ایران، ابراهیم زکزاکی را از شخصیت‌های مظلوم عالم خواند[۲۶] و در توده مسئولان ایران و مهمانان کنفرانس وحدت اسلامی، با اشاره به اتفاق ها نیجریه، زکزاکی را «مصلح تقریبی مؤمن» دانست که شش فرزند وی در طول دو سال به شهید شدن رسیده‌اند.[۲۷] آیت‌الله خامنه‌ای همینطور حمله به شیعه‌ها در نیجریه را فاجعه خواند.[۲۸] روضه خوان عیسی قاسم، رهبر شیعه‌ها بحرین، حمله به شیعه ها و کشتن آنان را جنایت، و دولت نیجریه را مسئول آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد آن دانست.[۲۹]

دیدار زکزاکی با آیت‌الله خامنه‌ای رهبر کشور ایران (۲۲ مهر ۱۴۰۲ش.)[۳۰]
بنابر اعلام دولت نیجریه، حسن شیخ، مدیر ایران، بعداز حمله مأموران دولتی نیجریه به حسینیه شیعه ها در شهر زاریا، در ارتباط تلفنی با محمد بوهاری، مدیر‌جمهور نیجریه، از او خواست کمیته واقعیت‌یاب برای رسیدگی خشونت‌ها بر ضد شیعه‌ها تشکیل خواهد شد.[۳۱] وزارت خارجه کشور ایران، در عکس العمل به تهاجم ها علیه شیعه‌ها، سفیر نیجریه در طهران را احضار و خواهان مراقبت از شیعه ها در نیجریه شد.[۳۲]

اعمال نکردن حکم آزادی زکزاکی عکس العمل‌هایی را در نیجریه نیز به دنبال داشت. در مراسم اربعین سال ۱۳۹۷ش گروهی از شیعه ها نیجریه در برخورد به زندانی بودن و عدم اجرای حکم آزادی وی در شهر ابوجا تظاهرات کردند و خواهان آزادی وی شدند. ارتش نیجریه به تظاهرکنندگان حمله کرد و سازه به نقل از منابع خبری بیش تر از ۴۰ بدن از شیعه ها در‌این تهاجم ها کشته شدند.[۳۳] همینطور در اواخر تیر ۱۳۹۸ش پیرو وخامت حالا زکزاکی، گروهی از شیعه‌ها در ابوجا، پایتخت نیجریه در راهپیمایی خواهان آزادی او شدند، پلیس و نیروهای امنیتی نیجریه به آن ها حمله کردند، سازه به نقل از منابع خبری درین حمله ۱۱ بدن کشته و ۳۰ بدن زخمی شدند.[۳۴]

آزادی
زکزاکی و همسرش که از شهریور ۱۳۹۵ به مقطع شش سال در حبس خانگی و زندان بودند، در ۶ مرداد ۱۴۰۰ (موازی با ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۱) از همگی مفاد اتهامی تبرئه و آزاد شدند.[۳۵]

پژوهش بیشتر
کتاب «روحانی ابراهیم یعقوب زاکزاکی و نقش بنیادین وی در صورت‌گیری و توسعه تشیع در نیجریه»، تاثیر امیربهرام عرب‌احمدی، طهران، نگارستان تامل، ۱۳۹۷ش.

حضرت مریم(س) از زنان برگزیده و مامان حضرت عیسی(ع) که بارداری وی به صورت معجزه ایفا گرفت. قرآن در سوره مریم معاش او‌را از به دنیا آمدن خودش تا به دنیاآمدن عیسی(ع) حکایت نموده است. در احادیث شیعه و اهل سنت، مریم در کنار فاطمه زهرا(س)، خدیجه و آسیه، چهار زن بلندتر بهشتی معرفی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گردیده‌اند.

منزلت
حضرت مریم در اسلام و در مسیحیت از جایگاهی مقدس و ویژه شامل است:

در اسلام
قرآن، مریم مامان عیسی(ع) را بانویی پاکدامن و برگزیده از دربین زنان خوانده[۱] و اورا الگوی مومنان قرار داده میباشد.[۲] از آیه ها قرآن برمی‌آید که ملائکه چندبار با مریم کلام گفته‌اند.[۳] صرفا زنی که اسم وی در قرآن آمده، مریم میباشد.[۴] همینطور قرآن رویش مریم را به آفریدگار نسبت رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد داده میباشد:

«خداوند او‌را به نیکویی عهده دار شد و او‌را پسندیده رویش اعطا کرد… هر فرصت زکریا وارد محراب وی می شد، غذای مخصوصی در آن‌جا می‌مشاهده کرد. از وی پرسید: «ای مریم! این را از کجا آورده‌ای؟!» بیان کرد: «این از سوی خداست. آفریدگار به هر که بخواهد، بی‌اکانت روزی میدهد.»[۵] [یادداشت ۱]
در بعضی تفاسیر آمده میباشد در فصل زمستان، میوه‌های تابستانی و در فصل‌تابستان میوه‌های زمستانی برای مریم آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد آماده بود.[۶]

در احادیث شیعه و اهل سنت اسم مریم در کنار فاطمه زهرا و خدیجه و آسیه، تحت عنوان چهار زن رفیعتر بهشتی مذکور میباشد.[۷] برخی از مفسران براساس آیه ۴۲ سوره آل عمران، قائل به عصمت و طهارت مریم گردیده‌اند.[۸]

در مسیحیت
حضرت مریم در الهیات مسیحی از رده ویژه‌ای برخوردار‌است تا بدانجا که شاخه‌ای از الهیات با تیتر مریولوجی (Mariology) به وجود آمده که به رسیدگی شخصیت و مقام حضرت مریم می پردازد. دقت به حضرت مریم، در قرن ها وسطی عنایت یافت. درین زمان مقامی برای حضرت مریم مطرح شوید که از حد الوهیت ذیل‌خیس البته از رتبه ملائکه و مقدسان فراتر بود. اعتقاد همگانی در‌این عصر آن بود که ملائکه و مقدسان، خدمتگزاران حضرت مریم می‌باشند.[۹]

پیشین از آن، در برخی دولت ها به عنوان مثال فی مابین مسیحیان جزیرة العرب، یقین به تثلیث و پرستش مریم در کنار آفریدگار و عیسی ترویج داشته میباشد.[۱۰] گفته‌اند تا قرن شانزدهم میلادی نیز بعضا از شهرهای اروپایی به پرستش مریم باکره دارای شهرت بوده‌اند.[۱۱] در قرآن این اعتقادوباور مسیحیان سرزنش گردیده است.[۱۲] [یادداشت ۲]

همینطور در قرنها وسطی آموزه پاکی مریم مطرح شد و در سال ۱۸۵۴ کلیسای کاتولیک، این نظریه را تحت عنوان یک آموزه خطاناپذیر عهده دار شد.[۱۴] اما کلیسای ارتدوکس منکر طهارت مریم میباشد.[۱۵]

معاش‌طومار
به دنیا آمدن مریم را سال ۲۰ پیش از ولادت گفته‌اند اما از زادگاه وی منبع معتبری در اختیار وجود ندارد.[۱۶]

اسم بابا وی در منابع مسیحی، «یواقیم»[۱۷] و در قرآن[۱۸] و احادیث اسلامی، «عمران» نام برده میباشد. در روایتی از امام باقر(ع) آمده میباشد عمران از پیامبران بنی اسرائیل بود.[۱۹] طبق گزارش ابن اسحاق، نسب وی به داود(ع) میرسد.[۲۰] عمران قبل از ولادت مریم از جهان رفت.[۲۱] اسم مادرش را حَنَّة دختر فاقود گفته‌اند.[۲۲] در روایتی امام کاظم(ع) اسم مامان مریم را «مَرثا» و به عربی «وَهیبه» دانسته میباشد.[۲۳] در متن ها مسیحی لقب‌ها زیادی برای حضرت مریم به عمل رفته میباشد مثلا حوّای تازه، باکره مقدس، مامان معبود، شفیعه، مامانِ نتیجه الهی، قرارگاه حکمت، رگ گیاهی شیخ، رُز رازگونه، صندوق قسم، ملکه ملائکه و بانوی مصیبت‌ها.[۲۴] در متن‌ها اسلامی نیز از عَذراء (پاکدامن) و بتول تحت عنوان کنیه‌های مریم حافظه گردیده است.[۲۵]

خدمتکاری محل پرستش

مجسمه حضرت مریم بر بلندای کوهی در حریصا در ۲۰ کیلومتری شمال بیروت در کنار کلیساهای چهارگانه
در منابع آمده میباشد حنه مامان مریم، نازا بود و تا سی سال مالک فرزندی نشد. وی به درگاه پروردگار نذر و دعا کرد تا در حالتی که به وی فرزندی عطا نماید فرزندش خدمتکار محل عبادت بیت‌المقدس باشد.[۲۶] [یادداشت ۳] در نشانه‌ها ۳۵ تا ۳۷ سوره آل عمران به نذر حَنّه و پذیرفته شدن آن از سوی پروردگار اشاره گردیده است.

بعد از به دنیاآمدن مریم، مادرش با دقت به نذری که کرده بود، مریم را به محل پرستش پیروزی و به کاهنان سپرد. آن‌ها برای سرپرستی وی اختلاف حیث پیدا کردند و برای این شغل قرعه زدند و قرعه به اسم زکریا(ع)، که طبق بعضا گزارش‌ها شوهر خاله مریم بود، زمین خورد.[۲۷] قرآن به ماجرای قرعه زدن نیز اشاره نموده است.[۲۸] بنابر نقل مقدسی، زکریا مقدمات شیرخوارگی و تربیت او‌را آماده کرد و هنگامی به حدی از رویش رسید، جایگاهی برای وی در محل پرستش گزینش کرد و مریم در آن به عبادت می‌پرداخت[۲۹] و هنگامی وهله وی میرسید، وظایف خدمتکاری محل عبادت را اجرا می‌اعطا کرد. وی در عبادت به جايگاه‌ای رسید که در بنی اسرائیل ضرب‌المثل شد.[۳۰]

محمد محمدى نیک دارای شهرت به ری‌‏شهرى (۱۳۲۵ش-۱۴۰۱ش) روضه خوان شیعه، حدیث‌پژوه، سرپرست آستان عبدالعظیم حسنی و از کارگزاران کشور ایران بود. ری‌شهری همینطور نماینده عموم طهران در مجلس خبرگان و نهاد‌گذار و مدیر دانش گاه قرآن و حدیث، و سرپرست حجاج بود.
ترازو الحکمه دارای شهرت‌ترین تاثیر اوست و کتاب‌های زیادی با توکل بر روایات شیعه نگاشت. تعدادی تیم مانند دانشنامه امیرالمومنین، دانشنامه امام حسین، دانشنامه امام مهدی و دانشنامه قرآن و حدیث نیز ذیل حیث وی تألیف شد‌ه‌است. او داماد میرزا علی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد مشکینی بود.

زندگى‌‏طومار
محمد محمدى نیک مشهور به ری‌‏شهرى متولد آبان ۱۳۲۵ ش در شهر ری میباشد.[۱] وی بعداز نقطه نهایی تحصیلات ابتدایى، درسال ۱۳۳۹ش ، وارد حوزه علمیه شهر ری (مکتب دلیل) شد[۲] و در سال ۱۳۴۰ش، براى ادامه علم آموزی به قم رفت و در مکتب گلپایگانی که ذیل حیث سید محمد بهشتی و ربانی شیرازی بود، دروس حوزوی را پیش گرفت.[۳] او دروس بیرون فقه و اصول را در سال ۱۳۴۷ ش در قم شروع کرد.[۴] به گفته ری‌شهری، وی از سال ۱۳۳۹ش تا پیروزى انقلاب، حدود ۱۸سال در حیطههای علمیه ری، قم، نجف و مشهد درگیر علم آموزی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بود.[۵]

ری‌شهری، پیش از انقلاب دوبار بوسیله ساواک در سال‌های ۱۳۴۴ش[۶] و ۱۳۴۷ش بازداشت و زندانی می گردد.[۷]

درگذشت
ری‌شهری در اولی روز فروددین ماه ۱۴۰۱ش در طهران درگذشت.[۸] آیت‌الله خامنه‌ای شامگاه ۳ فروددین ماه در محل کار خویش بر پیکر ری‌شهری نماز خواند[۹] و در چهارم فروددین ماه، آئین تشییع و خاک‌سپاری در مقبره عبدالعظیم حسنی برگزار آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد شد.[۱۰]

اساتید
استادان وی در درس بیرون اصول، محمدعلی اراکی و حسین وحید خراسانی و اساتیدش در فقه، میرزا علی مشکینی، جواد تبریزی، سید محمدرضا گلپایگانی و مرتضی حائری یزدی بودند.[۱۱] وى همینطور از ‏سید رضا بهاءالدینی، اذن ماجرا اخذ کرد.[مستلزم منبع]

ری‌شهری در حوزه رفتار، خویش را پایین تأثیر عبدالکریم حامد از شاگردان رجبعلی خیاط،[۱۲] آقا حسین فاطمی،[۱۳] محمدتقی بهجت و سید رضا بهاءالدینی میداند.[۱۴]

تألیفات

دانشنامه امیرالمومنین

تصویر برنامه تیم اثر ها محمدمهدی ری‌شهری

کتاب کیمیای محبت
راس پژوهش ها کامپیوتری علم ها اسلامی فروغ و روشنایی، ۹۶ تیتر کتاب در ۲۱۵ جلد از اثرها ری‌شهری را به لهجه عربی و فارسی در موضوعاتی زیرا قرآن و حدیث، دعا، اخلاق و رفتار، سیره و تاریخ، عقاید و معارف اسلامی و ... گردآوری‌آوری و منتشر کرده است.[۱۵]
وی اولیه کتابش را با تیتر «دعوا‌هایی درباره آفریدگار» در سال ‍۱۳۵۰ش منتشر نموده است.[۱۶] چاپ «موسوعه ترازو الحکمه» در ۱۵ جلد و نیز نشر «دانشنامه امیرالمؤمنین» در ۱۳ جلد و دانشنامه امام حسین(ع) در ۱۴ جلد[۱۷]از سایر اثر ها منتشر گردیده ذیل حیث اوست.[۱۸] بعضا اثراتی که بدون واسطه و یا این که با تسلط او چاپ گردیده‌اند عبارت‌اند از:

دانشنامه قرآن و حدیث
نوشته ی علمیٔ اساسی: دانشنامه قرآن و حدیث (کتاب)
دانشنامه قرآن و حدیث، دایرةالمعارفی موضوعی که مفاهیم فقهی، اعتقادی، اخلاقی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را پوشش داده میباشد. این دانشنامه به روش الفبایی ــ موضوعی به نقل از روایات مربوط به موضوعات پرداخته و با استناد به آیه ها و احادیث به توضیح و تبیین موضوعات، مفاهیم و مدخل های فقاهتی میپردازد. [۱۹]

دانشنامه امام مهدی(ع)
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: دانشنامه امام مهدی (کتاب)
دانشنامه امام مهدی بر اساس قرآن و حدیث، دایرة المعارفی که دارنده چهارده نصیب از به دنیا آمدن، معاش امام(ع) تا تشكیل حكومت را دربرگیرنده میگردد که در سال ۱۳۹۳ش در ۱۰ جلد نشر یافت.[۲۰]

کیمیای محبت
این کتاب درباره معاش‌طومار رجبعلی خیاط میباشد که گروه‌ای از خاطرات و مذاکره با شاگردان روضه خوان رجبعلی میباشد و این کتاب از پنج قسمت خصوصیت‌ها، دگرگونی، سازندگی، وفات و بعضی مربیان و شاگردان روحانی، درست شده میباشد.[۲۱]

دانش و حکمت در قرآن و حدیث
درین تاثیر، بها دانش و عقل از نگرش اسلام در نشانه‌ها قرآن و احادیث شیعه و اهل سنت، به طور موضوعی عده گردیده‌است. کتاب، در هفت نصیب درج شده میباشد. این کتاب در پنج زمان چاپ شد‌ه‌است.[۲۲]

مناظره در ارتباط با مسائل ایدئولوژیک
این تاثیر ۱۲ مناظره برای مثال مناظره نبی اسلام با تسلط قریش، مناظره علی(ع) با یکی‌از محققان یهود و دیگر مناظره‌ها را در بر داراست.[۲۳]

علی(ع) به مناسبت‌های متعدد و در سخنان زیادی به ماجرای سقیفه اعتراض کرده و حق خویش را در جانشینی نبی اسلام تذکر کرده است. خطبه شقشقیه از خطبه‌هایی میباشد که او در آن بدین اتفاق اشاره نموده است. او در اولِ این خطابه گفته میباشد: «به آفریدگار عهد و پیمان، فرزند ابوقحافه (ابوبکر) خلافت را مانند تیشرت در بر کرد هر تعدادی که دانش دارااست، اینجانب برای خلافت مانند پایه آسیاب هستم که دانش و فضیلت از راز چشمه اینجانب مانند سیل روان می شود و طیوران هوا به نقط ی اوج منزلت اینجانب نمیرسند.»[۴۵] به گفته آیت‌الله خامنه‌ای واحد سنجش امام علی(ع) در کل معاش مثلا سقیفه، استخراج رضایت خداوند بوده میباشد. وی چیزی که به عایدی اسلام و مسلمان ها بود را تعیین مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می کرد.[۴۶]

به نقل از بعضا منابع دیگر، علی(ع) بعد از اتفاق سقیفه و در طی حیات حضرت زهرا(س) شب‌ها دختر رسول را سوار مرکبی‌ نموده‌ و به منزل‌ها‌ و محافل‌ انصار میبرد و کمک می‌خواست و جواب می‌شنید: «ای دختر پیغمبر!ا با ابوبکر‌ بیعت‌ کرده‌ایم، درصورتی که علی جلوتر آمده بود، از وی عدول نمی‌کردیم، علی(ع) نیز پاسخ می‎‌بخشید: آیا‌ پیغمبر‌ را دفن نکرده درباره خلافت جنگ رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میکردم؟[۴۷]

عبدالحسین زرین‌کوب:

«خلافت که در روزهای انتها حیات پیغمبر نزد اکثری حق علی بن ابی‌طالب آشنایی می شد از دست او بیرون گشت و در بین دیگرافراد دست به دست شد و علی(ع) هم چندی سپس که فاطمه وفات یافت بیعت کرد، خواه و ناخواه.»[۴۸]

برخورد فاطمه(س)
همینطور مشاهده کنید: منزل حضرت فاطمه(س)
فاطمه(س) بعد از حادثه سقیفه با آن و حاصل برآمده از آن مخالفت کرد و آن را قانون شکنی از سفارشات رسول(ص) بیان کرد. برای مثال این مخالفت‌ها سخنانی میباشد که حضرت فاطمه(س) هنگام اتفاق ها مرتبط با به دست آوردن بیعت از علی(ع) و محاصره منزل او، مشکل کرد.[۴۹] و نیز خطبه‌‎ای پر اسم و رسم به خطبه فدکیه که دختر نبی در مسجد مدینه مشک آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد رکرد.[۵۰]

بنابر گزارش‌های تاریخی، حضرت زهرا(س) وقتی‌که در بستر بیماری واپسین روزهای معاش خویش را می‎‌طی کرد نیز در سخنانی با زنان مهاجران و انصار که به عیادتش آمده بودند، سقیفه را خروج از اوامر رسول(ص) دانست و درباره ضرر‎‌هایی که در آجل برای اسلام به توشه خواهد آورد، هشدار بخشید.[۵۱]

سقیفه از منظر مستشرقان
هنری لامنس و عقیده مثلث توان: هنری لامنس (۱۸۶۲-۱۹۳۷م) عقیده‌پرداز بلژیکی، در نوشته ی علمی «مثلث توان؛ ابوبکر، قدمت و ابوعبیده» داعیه کرد که مقصود مشترک و همیاری مجاورت این سه بدن در طول حیات رسول(ص) استارت گردیده و این اقتدار را به آنها بخشید که خلافت ابوبکر و قدمت را شالوده‌گذاری نمایند و در حالتی‌که ابوعبیده در زمانه حیات قدمت از عالم نرفته بود، مسلماً او خلیفه منصوب آجل از جانب قدمت بود. او به دنبال ادعایی این نظر را دارد عایشه و حفصه دختران ابوبکر و قدمت که از همسران نبی بودند، پدران خویش را از هر جنبش و پندار سری شوهرشان مطلع نموده و این دو بدن موفّق شدند اجرا نفوذ متعددی در شغل های فرستاده اسلام داشته و از همین رویه بوده میباشد که درپی استخراج اقتدار برآمدند.[۵۲]
عقیده کایتانی: شرق‌شناس ایتالیایی، لئون کایتانی در مباحث مقدماتی کتاب تاریخ اسلام از عمق اختلاف در میان ابوبکر و بنی‌هاشم حافظه کرده و از ادعای خلافت ابوبکر در گردآوری انصار در سقیفه بنی‌ساعده، یک‌سری ساعت بعد از رحلت رسول(ص)، اظهار تعجب می‌نماید. کایتانی دور از شوخی بودن بالقوه ادعای علی(ع) را برای خلافت، با ردّ احادیث متداول که ابوبکر در توده انصار در ادّعای خویش برای جانشینی به حق تقدم دستمزد قریش به‌تیتر خاندان فرستاده(ص) متوسل میگردد، تلویحاً تأیید می‌نماید؛ چون این مشاجره ادعا علی(ع) را که نزدیکترین خویشاوند رسول بود تقویت میکرد. به لحاظ او درصورتی که محمد(ص) می‌توانست برای خویش جانشینی گزینش نماید احتمالا ابوبکر را بر هرکس دیگری ترجیح می‎‌بخشید؛ با این وجود کایتانی در یکی مجلدات آینده تاریخ اسلام، عقیده «مثلث توان: ابوبکر، قدمت و ابوعبیده» لامنس را مطلوب‌ترین عقیده درباره ریشه‌‎های خلافت تیتر می‎‌نماید.[۵۳]

الإحْتِجاجُ عَلی أهْلِ اللّجاج دارای شهرت به الاحتجاج کتابی کلامی و به گویش عربی نوشته ابومنصور، احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی از علمای قرن۶ قمری میباشد. این کتاب در ذکر احتجاحات (مشاجره و برهان) رسول اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) و برخی از رهروان آن ها با معارضان خویش از فرقه‌های گوناگون میباشد. برخی از عالمان شیعی در انتساب کتاب خطا کرده و آن را به ادب بن حسن طبرسی مالک تعبیروتفسیر مجمع البیان مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نسبت داده‌اند.

احتجاج دارنده ترجمه‌ها و شروح زیادی میباشد و بخش اعظمی از بزرگان بر آن اتکا کرده‌اند.

پیشینه
در حین تاریخ اسلام، اکثری از بزرگان، با علت ثابت حق و رد فسخ، کتاب‌هایی با تیتر و زمینه احتجاج نوشته‌اند یا این که فصولی از کتاب خویش را به نقل احتجاجات در موضوعات متفاوت تخصیص داده‌اند. در حدود ۲۰ تیتر کتاب با اسم «الاحتجاج» دربین کتاب ها شیعه مشاهده می شود.[۱] اولی کتابی هم که دراین باره و با اسم «الاحتجاج» نوشته شد، کتاب «محمد بن ابى عمير» از اصحاب امام رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد هفتم(ع) بود.[۲]

اسم اساسی کتاب
سازه بر آن چه در خطبه ابتدایی کتاب آمده، اسم کتاب «الاحتجاج» بوده و اشاره‌ای به اسم «الإحتجاجُ‏ عَلی أهلِ اللّجاج» نشده میباشد، هر یک‌سری بقیه افراد این کتاب را به اسم دوم معرفی کرده‌اند. این کتاب به «احتجاج طبرسی» نیز آوازه دارااست. این کتاب دربرگیرنده گفت و گو‌ها، مناظرات و دلیل‌های امامان معصوم(ع) و بزرگان آیین با معارضان در موضوعات گوناگون آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۳][یادداشت ۱]

انتساب کتاب
مالک کتاب لؤلؤة البحرین می‌نویسد:

بعضا از متأخّرین أصحاب ما در نسبت دادن کتاب احتجاج به أبو علی طبرسی مؤلّف تعبیروتفسیر مجمع البیان خطا نموده و برای مثال وی محدّث امین استرابادی و قبل از وی مالک رساله مشایخ الشّیعه،منسوب به بابا روضه خوان بهائی و قبل از وی محمّد بن أبی جمهور أحسائی در کتاب عوالی اللئالی میباشد. همینطور برای مثال افرادی که در این مورد غلط و غفلت نموده حکم کننده نورالله شوشتری در مجالس المؤمنین میباشد.[۴]
علت کتابت
طبرسی در پیشگفتار الاحتجاج میگوید:

آن چه سبب شد اینجانب اینگونه کتابی تألیف کنم، این بود که توده‌ای از شیعه‌ها امامیه دست از عامل و دعوا با معارضان برداشته‌اند و می گویند این شغل بر ما جایز وجود ندارد چون فرستاده و ائمه (ع) هیچ وقت جدال نکرده‌اند و به شیعه نیز اینگونه اذن‌ای نداده‌اند؛ لذا تصمیم گرفتم در یک کتاب مشاجره‌های بزرگان را با معارضان در اصول و فروع آئین توده کنم. طبرسی درپی متذکر میگردد که نهی آن ها از مجادله، نسبت به اشخاص ضعیف در حمایت از آئین و عقاید بوده میباشد، خیر اشخاص مُبَرّز و کارکشته برای ابراز حق و دفع فسخ.[۵]

عصر‌های آموزشی

تصویری از جامعه الزهرا
اپلیکیشن‌های علمی و آموزشی این مؤسسه به طور «حضوری» و «غیرحضوری» و در دو سطح «همگانی» و «تکمیلی» ارائه میگردند. زمان همگانی حضوری در سه نصیب «آحاد وقت»، «نصفه وقت» و «پاره وقت»، و عصر همگانی غیرحضوری به دو شکل «قانونی» و «آزاد» تهیه و تنظیم گردیده‌است. اپ تحصیلات تکمیلی نیز در دو دوران «سطح ها عالیه» و «بیرون» ارائه می گردند. نرم افزار‌های آموزشی در همگی نصیب‌های خاطر گردیده ، مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد حوزوی‌اند.[۱۱]

عصر همگانی
طلاب مجموع وقت در دوران چهار سال، و نصفه وقت در زمان شش سال با گذراندن ۱۹۰ واحد درسی خارج از التحصیل میشوند، و طلاب پاره وقت طی یک زمان سه ساله موظف به گذراندن ۹۰ واحد درسی می باشند. اپ غیرحضوری همچون حضوری مشمول ۱۹۰ واحد درسی میباشد که طی یک عصر هفت ساله با ارسال لوح فشرده (CD)، کتاب ها و جزوات درسی ایفا می گردد. در سالهای اخیر نرم افزار غیرحضوری آزاد، که شبیه نرم‌افزار پاره وقت میباشد، برای پوشش دادن دختران سوای سند تحصیلی نیز تهیه و تنظیم گردیده و به انجام رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد درآمده میباشد.[۱۲]

تحصیلات تکمیلی
طلاب سوا التحصیل از زمان همگانی برای ادامه علم آموزی در سطح های بهتر، با گزینشی خاص در فن‌های «تعبیر و علم ها قرآنی»، «فقه و اصول»، «ادبیات عرب»، «تاریخ اسلام» و «فلسفه و صحبت» به طور حضوری پذیرفته میشوند. فن‌های تعبیر و تفسیر و علم ها قرآن، فقه و اصول و فلسفه اسلامی در نصیب غیرحضوری انجام میگردند.[۱۳] این راءس در سال تحصیلی ۹۴-۹۳، در زمان سطح چهار تعبیر و تفسیر با دو تمایل «تعبیر تطبیقی» و «علم ها و معارف قرآن» برای نخسین بار از طلاب آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد تایید کرد.[۱۴]

متوسطه و دانشگاه هُدی
نرم افزار درسی این متوسطه ترکیبی از دروس نظام دبیرستان مملکت و معارف فقاهتی هست که علم آموزان بعد از گذراندن آن، سند قانونی دیپلم اخذ می‌کنند. دانش گاه هدی از روش کنکور سراسری به طور نصفه متمرکز در فن «الاهیات و معارف اسلامی» با تمایل‌های «فقه و مبانی دستمزد اسلامی»، «علم ها قرآن و حدیث»، و «فلسفه و سخن» دانشجو می‌پذیرد و خواهران سوا التحصیل گواهی قانونی کارشناسی اخذ می‌کنند.[۱۵]

طلاب غیرایرانی
این نصیب از سال ۱۳۶۶ استارت به عمل نمود. به گفته وب سایت این راءس، اینک صد‌ها نفر از بیش تر از چهل سرزمین به طور روزمره یا این که شبانه روزی در جامعة الزهرا(س) درگیر به علم آموزی می باشند. زمان تمهیدی، همگانی و تکمیلی ساختار آموزشی این نصیب میباشد. در عصر تمهیدی آغاز طلاب طی بازه زمانی شش ماه، لهجه فارسی را فرامی‌گیرند و بعد از آن به بازه زمانی نیم سال تحصیلی به یادگیری جاری خوانی قرآن و معارف نخستین اسلامی می پردازند.

در زمان همگانی، طلاب شبانه روزی طی دوران چهار سال و طلاب روزمره در برهه زمانی پنج سال به یادگیری «علم ها حوزوی» و «معارف اسلامی» مشمول: ادبیات عرب، منطق، فقه، عقاید، تعبیروتفسیر، فلسفه و مانند آن میپردازند و با ارائه پژوهش آخری، عصر را به نقطه پايان میرسانند.

تحصیلات تکمیلی برای طلابی میباشد که زمان همگانی معارف اسلامی را با توفیق به نقطه پایان برسانند، برای علم آموزی در دو فن تخصصی «شیعه‌شناسی» و «خلق و خوی و تربیت اسلامی» انتخاب می گردند و طی دو سال تحصیلی، با گذراندن ۳۶ واحد درسی و ارائه ۱۶ نوشته‌ی علمی تحقیقی و یک نقطه پایان طومار، از این عصر سوا التحصیل می شوند.[۱۶]

شغل‌ها
سازه به گفته یکی‌از مسئولین این راس، تعداد ۵۰ هزار نفر تا سال ۱۳۹۴ش از این راءس خارج از‌التحصیل گردیده‌اند و در سال جاری ۱۲ هزار فراگیر اهل ایران و ۱۵۰۰ طلابه غیر اهل ایران سرگرم علم آموزی بوده‌اند.[۱۷] این راءس عمل‌های پژوهشی و تبلیغی نیز اعمال میدهد خبرنامه طومار جامعه از سوی این راس منتشر میشد که در سال‌های اخیر متوقف گردیده‌است. دو فصلنامه «مطالعات اسلامی زنان و خانواده» بوسیله معاونت مطالعه این راءس منتشر می‌گردد.[۱۸] برخی از خارج از‌التحصیلان این راءس نیز جذب مرکزها آموزشی و فرهنگی گردیده‌اند. بنابه گفته نائب رئیس فرهنگی، بخش اعظمی از مدیران و اساتید ناحیههای علمیه خواهران در سراسر جمهوری اسلامی ایران سوا‌التحصیل این راءس می‌باشند. جامعة الزهرا با ساخت‌و‌ساز کانون سوا‌التحصیلان رابطه خویش را مراقبت کرده و برای آن ها نرم افزار‌ریزی می‌نماید.[۱۹]

دیدار با ناصرالدین پادشاه
مولف ریحانة الادب به یک واسطه از خویش ناصرالدین فرمان روا نقل می‌نماید که وی در اثنای سفر به اروپا در تبریز توقف کرد. موقع بازدید از یک کدام از علمای متمکن آن شهر به وی (به لهجه ترکی) اذعان کرد : در‌این هجرت به هر شهری که وارد می‌شدیم، اهل یک محل آن شهر حسب الوظیفه استقبال می‌کردند؛ البته ملاهادی که پادشاه و وزیر نمی‌شناسد؛ قبلی از استقبال حتی به دیدن ما هم نیامد. فرمانروا میگوید: اینجانب این شغل را بسیار پسندیدم و گفتم در صورتی‌که وی پاد شاه نمی‌شناسد، فرمان روا او‌را مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میشناسد.

پس از انتخاب وقت، روزی مجاورت ناهار صرفا با یک پیش سرویس به منزل حاجی رفتم تا با او ناهاری خورده باشم. بعداز پاره‌ای مذاکرات متفرقه، گفتم که آفریدگار کلیه نعمت‌ها را در حق اینجانب کامل شدن کرده و هر نعمتی شکر مطلوب خویش را مایحتاج داراست؛ چنان‌که شکرانه دانش، درس دادن و موعظه بندگان، شکرانه محصول، دستگیری از فقرا و شکرانه اقتدار و سلطنت نیز اعمال احتیاجات رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد عموم میباشد.

از شما خواهش می کنم که من را خدمتی مقرر نمائید که به اعمال آن، شکرانه نعمت سلطنت را به مکان آورده باشم. حاجی اظهار بی‌حاجتی کرد و سماجت اینجانب بهره‌ای نداشت تا آن که گفتم شنیده‌ام شما زمینی زراعتی دارید. خواهش می کنم برای آن مالیات دولتی ندهید که لااقل به‌این سرویس جزئی چیره بوده باشم. آن را نیز با عذر و بهانه موجهی رد کرد و اظهار کرد: کتابچه مالیات دولتی هر ایالتی به حیث پاره ای و کیفی صورتی قطعی گرفته که پایه آن با تغییرات جزئی به هم نمی خورد. در صورتی اینجانب مالیاتم را ندهم مجبور مقدار آن از طرف والی مالیات فی مابین بقیه عموم سرشکن گردد و ممکن میباشد قسمتی از آن به بیوه زن یا این که یتیمی اجبار خواهد شد. اعلی حضرت همایونی راضی نباشند که تخفیف یا این که معافیت مالیات اینجانب سبب ساز زور بر یتیمان و بیوه زنان باشد. به علاوه، دولت هزینه های هنگفتی دارااست که تأمین آن وظیفه حتمی اشخاص ملت میباشد، ما با رضا و میل خودمان این مالیات آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد را میدهیم.

پاد شاه می گوید: اینجانب گفتم که بفرمایید ناهاری بیاورند تا سرویس شما صرف طعامی هم کرده باشیم. حاجی به خادمش امرکرد ناهار را بیاورد. خادم یک سینی چوبین با نمک و دوغ و چندین قاشق و چندین عدد نان پیش ما گذاشت، حاجی در آغاز آن نان‌ها را بوسید و بر رو و پیشانی گذاشت، بعد از آن آنان را کوچک کرده و توی دوغ جاری شد. یک قاشق پیش اینجانب نهاده و ذکر کرد شاها بخور که نان حلال میباشد. زراعت و جفت کاری آن، دسترنج خودم میباشد. سلطان می گوید: اینجانب یک قاشق خورم، دیدم میل کردن آن برایم مشقت بار میباشد. بعداز اذن از حاجی یه خرده از نان‌ها را به دستمالم بسته و به پیشخدمت دادم که در مریضی یکی اشخاص خانواده سلطنتی از آن نان‌ها استشفا نمایند.[۹]

ناصرالدین پادشاه از وی خواست کتابی در اصول آئین به لهجه فارسی تألیف نماید. وی آنگاه پانصد تومان برایش ارسال کرد. حاجی نیمی از آن را به طلاب و نیم دیگر را به فقرا اعطا کرد و مقرر کرد که به سادات دوبرابر بدهند.[۱۰]

وفات
از سروده‌های اسرار
پادشاهی دُر یمینی داشت
بهر انگشتری نگینی داشت
خواست نقشی که باشدش دو ثمر
هر فرصت کافکند به نقش حیث
گاه شور نگیردش غفلت
گاهِ غم زایدش محنت
هرچه فرزانه بود در روز ها
کرد درنگ‌ای البته کلیه ناپخته
ژنده پوشی پدید شد آن دم
اعلام کرد بنگار «بگذرد این هم
«اسرار» تخلص شعری حاجی سبزواری میباشد. سبزواری سه ساعت به غروب ۲۸ ذی‌الحجه سال ۱۲۸۹ قمری[۱۱] در سن ۷۷ سالگی درگذشت. پیکر وی بعد از تشییع، در خارج دروازه سبزوار (دروازه نیشابور) که امروزه به فلکه زند دارای شهرت میباشد، به خاک امانت شد. ملامحمد کاظم ابن آخوند ملامحمدرضا سبزواری، از شاگردانش به راز در تاریخ وفاتش اینگونه سروده میباشد:

«اسرار» چو از عالم بدر شد
از فرش به آسمان گریه برشد
تاریخ وفاتش ار بجویی
گویم: «که نمرد، زنده‌خیس شد»[۱۲]

در بیت دوم، گردآوری حروف عبارت «که نمرد، زنده‌خیس شد» به اکانت ابجد موازی با ۱۲۸۹ یعنی سال وفات حاجی سبزواری به سال قمری میباشد.

آرامگاه ملاهادی سبزواری (اسرار)
بنای آرامگاه اسرار در ضلع جنوبی میدان نیروی کار شهر سبزوار واقع میباشد. فضای داخلی آرامگاه مشمول برنامه ای چلیپایی صورت میباشد که در آن حجره‌ها و اتاق‌هایی تعبیه گردیده‌است. تزیینات، ترمیم و استحکام بخشی آرامگاه در اوایل سال ۱۳۴۰ ه‍.ش به وسیله انجمن اثر ها ملی صورت گرفته میباشد. کاشی کاری‌های رنگارنگ بر مورد لاجوردی و گنبد فیروزه‌ای رنگ به سازه جلوه و شکوه خاصی بخشیده میباشد. بنای اول آرامگاه ملا هادی در ۱۳۰۰ق به وسیله میرزا یوسف مستوفی الممالک ساخته شد.[۱۳]

زِنا آمیزش جنسی میان مرد و زن، سوای آنکه میان آن دو عقد وصلت واقع گردیده باشد. زنا را از گناهان کبیره و حرمتش را از بدیهیات میدانند. مجازات زنا با دقت به موقعیت آن گوناگون میباشد. مجازات زنای شخصِ مجرد، صد تازیانه، مجازات زنای مُحصَخیر، سنگسار و مجازات زنا با محارم نَسَبی و زنای به عُنف قتل مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

طبق فتوای فقیهان، ثابت زنا فقط از روش اقرار فرد زناکار و بَیِّنِه ممکن میباشد و با تست‌های پزشکی زنا اثبات نمی شود. احکام شرعی مختلفی بر زنا توشه می گردد. مثلا آن ها این میباشد که زنا با زنِ متأهل یا این که زنی که در عِدّه رِجعی میباشد، منجر حرمت ابدی می شود؛ یعنی آن دو هیچ‌گاه نمی‌توانند با هم رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد تزویج نمایند.

مضمون‌‌شناسی
زنا در تعریف‌و‌تمجید فقیهان، آمیزش جنسیِ میان مرد و زن میباشد، فارغ از آنکه دربین آن دو ازدواجی واقع گردیده باشد یا این که مرد صاحب و مالک زن باشد یا این که شبهه عقد یا این که مِلک وجود داشته باشد.[۱] درصورتی که این نوع آمیزش زنا به حساب می آید که آلت تناسلی مرد به‌اندازه ختنه‌گاه در مجرای تناسلی یا این که مَقعد زن آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد فرو رود.[۲]

زنا، گناهی کبیره
عالمان مسلمان زنا را از گناهان کبیره شمرده[۳] و حرمت آن از بدیهیات فقاهتی[۴] دانسته گردیده‌است. به‌گفته صاحب و مالک‌جواهر دانا شیعی قرن سیزدهم، تمامی ادیان بر حرام‌بودن زنا واقعه‌حیث دارا هستند.[۵] طبق کتاب مقدس، نهی از کار زنا یکی‌از ده امر موسی میباشد[۶] و در مواقعی مجازات سنگسار داراست.[۷]

هفت آیه از قرآن درباره زنا و احکام آن میباشد.[۸] در کتاب‌های حدیثی بخشی را به احادیث مرتبط با آن تخصیص داده‌اند.[۹] در احادیث، زنا در ستون کشتن رسول و ویران‌کردن کعبه معرفی گردیده[۱۰] و برای آن پیامدهای مادی و اخروی مذکور میباشد. بی‌برکتی در معاش،[۱۱] از میان رفتن نورانیت ظواهر، کوتاهی قدمت، فقر[۱۲] و مرگ ناگهانی[۱۳] از پیامدهای مادی زنا میباشد. رنج اکانت، غضب الهی و خلود در دوزخ و جهنم هم از پیامدهای اخروی آن میباشد.[۱۴]

فلسفه حرام بودن زنا، مواقعی همانند دوری از اختلاط انساب، مراقبت نسل، پیشگیری از سرایت بیماری و ساخت‌و‌ساز ادب و امنیت در جامعه میدانند.[۱۵]

مجازات
نوشته ی علمیٔ اساسی: حد زنا
در متن‌ها دینی سه مجازات برای زنا گفته شده میباشد که هر کدام از آن ها در مورد قِسم یا این که اقسامی از زنا ایفا میشود: تازیانه، قتل و سنگسار.

تازیانه، تراشیدن راز و تبعید: حدّ مرد یا این که زن زناکار بالغ، عاقل، آزاد و غیرمُحصَن صد ضربه تازیانه،[۱۶] تراشیدن راز[۱۷] و يک سال تبعید به محلى غير از وطنش میباشد.[۱۸] حکم تازیانه در آیه ۲ سوره فروغ و روشنایی آمده میباشد. طبق این آیه گروهی از مؤمنان می بایست هنگام اجرای حد حضور داشته باشند.[۱۹]
قتل: مجازات زنا با محارم نَسَبی (مانند مامان، خواهر و دختر)، زنای به عُنف،[۲۰] زنای مرد غیرمسلمان با زن مسلمان و تکرار چندباره زنا بعداز تازیانه تناول کردن، قتل میباشد.[۲۱]
سنگسار: حدّ زنای مُحصَنَه سنگسار میباشد.[۲۲] زنای مرد یا این که زن مُحصَن و آزاد با شخص بالغ و عاقل را زنای مُحصَنَه می گویند.[۲۳] هر کس به رجم محکوم گردیده، بایستی غسل نماید. بعد از آن مرد را تا کمر و زن را تا سینه در خاک دفن کرده و به وی سنگ میزنند تا کشته گردد.[۲۴] مجازات پیرمرد و پیرزنِ آزاد و مُحصَنی که زنا کرده‌اند، صد ضربه تازیانه و بعداز آن سنگسار میباشد.[۲۵]
زنا در جای یا این که فرصت مقدس همانند مسجد، بقاع بزرگان فقهی و ماه رمضان موجب تشدید مجازات میشود و ضمن حدّ، تعزیر هم داراست. همینطور میباشد حکم زنای مرد با زنِ مُمقام‌.[۲۶]

مجازات اسلامی زنا، در ضابطه مجازات کشورهای اسلامی مانند کشور‌ایران، ایالات متحده عربی و پاکستان منعکس شدن یافته میباشد.[۲۷]

مرکزها علمی شهر نجف
شهر نجف حاوی خیل‌عظیم از مدرسه ها فقهی، کتابخانه‌ها و چاپخانه‌ها میباشد:

مدرسه ها علم ها فقاهتی
نوشته ی علمیٔ اساسی: فهرست مدرسه ها علمیه نجف
در نجف مدرسه ها علم ها شرعی فراوان وجود داراست. تعداد طلاب علم ها فقهی این شهر در عصر‌های متفاوت، از هزار نفر تا ده هزار نفر متغیر میباشد.[۳۰] مولف کتاب «مع علماء النجف» از ۴۱ مکتب شرعی در نجف مذکور میباشد.[۳۱] کهن‌ترین مکتب علمیه نجف، مکتب المرتضویة مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.

[۳۲] مکتب الصحن الکبری، در بقعه امام علی(ع) واقع میباشد. این مکتب به امر فرمان روا صفی سازه گذاشته شد.[۳۳] از سایر مدرسه های علمیه نجف، مکتب غرویه میباشد. این مکتب نیز به فرمان پادشاه عباس اولیه تاسیس شده است.[۳۴] دیگر مدرسه های علمیه نجف عبارت رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد از:[۳۵]

مکتب السلیمیة
مکتب صدر
مکتب خلیلی
مکتب آخوند خراسانی
مکتب امام حکیم
مکتب السید الخوئی
مکتب المعتمد (کشف کننده الغطا)
مکتب ایروانی
مکتب سید کاظم یزدی
مکتب هندی
مکتب بروجردی
مکتب شربیانی
کتابخانه‌ها
نوشته ی علمیٔ مهم: فهرست کتابخانه‌های نجف
نجف به جهت وجود مدرسه های شرعی، دانش کده‌ها و عالمان، کتابخانه‌های زیاد داراست. کتابخانه الروضة الحیدریه یک کدام از دیرین‌ترین کتابخانه‌های نجف میباشد که تاریخ ظریف تأسیس آن مشخص و معلوم وجود ندارد؛‌ ولی شواهد نماد میدهد تأسیس این کتابخانه، مرتبط با قرن چهارم و عصر آل‌بویه گشوده می گردد.[۳۶] از سایر کتابخانه‌های شهر نجف، کتابخانه همگانی امام امیرالمؤمنین را می‌قدرت اسم موفقیت. این کتابخانه در سال ۱۳۷۳ق به وسیله عبدالحسین امینی تالیف کننده کتاب الغدیر در محله الحویش نجف تأسیس شد.[۳۷] امینی این کتابخانه را وقف آستان قدس رضوی نموده است.[۳۸] کتابخانه همگانی آیت‌الله سید محسن حکیم از سایر مراکر علمی و فرهنگی در نجف میباشد که در سال ۱۳۷۷ق به دست سید محسن حکیم از مراجع پیروی شیعه کنار مسجد هندی تأسیس شد.[۳۹] برخی دیگر از کتابخانه‌های نجف عبارت آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد از:[۴۰]

کتابخانه بحرالعلوم
کتابخانه روضه خوان جعفر
کتابخانه طریحی
کتابخانه نظام الدوله
کتابخانه نوری
کتابخانه کشف کننده الغطا
کتابخانه خوانساری
کتابخانه قزوینی
کتابخانه همگانی نجف
چاپخانه‌ها
در دهه سوم قرن ۱۴ق، چاپخانه‌های مختلفی جهت چاپ کتاب، مجلات و خبر نامه‌ها احداث شد. بعضی از آن ها عبارت میباشد از:[۴۱]

چاپخانه حبل المتین
چاپخانه علویه
چاپخانه حیدریه
چاپخانه مرتضویه
چاپخانه علمیه
حوزه علمیه نجف
نوشته ی علمیٔ اساسی: حوزه علمیه نجف
حوزه علمیه نجف به وسیله روضه خوان طوسی و با سفر او از بغداد به نجف در سال ۴۸۸ق سازه گذاشته شد. روضه خوان طوسی بعداز زد خورد‌های قومی-مذهبی در بغداد و به حریق کشیده شدن کتابخانه و کرسی تدریسش، بغداد را رخنه‌ کرد و عازم نجف شد.[۴۲]

حوزه نجف در طول تاریخ شاهد فراز و فرودهای فروانی بوده میباشد. مثلا در طول قرن‌های هشتم تا دهم قمری مرکزیت علمی خویش را از دست بخشید و حله به راءس علمی عالمان شیعه تبدیل شد. بعد از آن در طی مقدس اردبیلی مجدد حوزه علمیه نجف تبدیل به راس علمی شیعه شد.[۴۳]

از بزرگان حوزه علمیه نجف می‌قدرت به روضه خوان محمدحسن نجفی دارای اسم و رسم به صاحب و مالک جواهر، سید محسن حکیم، حسین حلی،[۴۴] محمدحسین غروی نائینی، سید ابوالحسن اصفهانی، سید ابوالقاسم خوئی،[۴۵] سید علی سیستانی و سید محمدباقر صدر اشاره نمود.[۴۶]

اثر ها و ابنیه
در نجف حرم‌ها، منزلت‌ها، مساجد و اثرها تاریخی زیاد وجود داراست. دارای شهرت‌ترین آنان مقبره امام علی(ع) و آرامستان وادی السلام میباشد.

رده‌ها و بقعه‌ها
بقعه تنی چند از پیامبران مثلا حضرت هود، حضرت با تقوا، حضرت نوح و حضرت انسان در گورستان وادی السلام نجف قراردارد.[۴۷] همینطور جایگاه امام زین العابدین(ع)، رده امام مهدی(عج)، جایگاه رقیه دختر امام حسن مجتبی(ع) و جایگاه محمد حنفیه درین گورستان میباشد.[۴۸]

مساجد
نجف مساجد زیاد دارااست. مسجد روضه خوان انصاری در جنوب مقبره امام علی(ع) در محله حویش با سعی روضه خوان مرتضی انصاری تأسیس شد.[۴۹] مسجد هندی دیگر مسجدی میباشد که در کنار کتابخانه آیت‌الله حکیم قراردارد.[۵۰] تأسیس اول این مسجد، به اوایل قرن سیزدهم قمری می رسد و در حین تاریخ محل درس دادن علم ها فقهی بوده میباشد.[۵۱] یکسری دیگر از دارای اسم و رسم‌ترین مساجد نجف عبارت میباشد از:[۵۲]

مسجد بیت الامیر
مسجد جواهری
مسجد حنانه
مسجد خضراء
مسجد امام زین‌العابدین
مسجد طریحی
مسجد روحانی طوسی
مسجد عمران بن شاهین
مقبره امام علی
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: بقاع امام علی(ع)
بقاع امام علی(ع)، محل دفن امیرالمؤمنین(ع) در نجف میباشد. بعد از اینکه در سال ۱۳۵ق برای اولیه توشه محل دفن علی(ع) را نمایان شد.[۵۳] بناهای مختلفی بر روی این قبر در طی‌های متعدد ساخته شد. عضدالدوله دیلمی[۵۴]و فرمان روا صفی[۵۵]به عنوان مثال کسانی بودند که بناهای باشکوهی برای آرامگاه علی(ع) سازه کردند.

بقعه امام علی(ع) در بعد از ظهر کنونی تبدیل به بنای بزرگی گردیده که مشمول چهار در، پنج تراس، یک صحن بلندمرتبه، یک مدیحه و بارگاه میباشد. بنای بقاع پس از سقوط صدام در عراق، رو به بسط میباشد. در سال‌های اخیر، صحنی به اسم صحن حضرت فاطمه(س) در نصیب غربی مقبره، در مشت ایجاد کرد میباشد که فضای کلی مقبره را تا ۱۴۰ هزار متر مربع پیشرفت می دهد.

شمول اصطلاح اهل سنت و جماعت
اصطلاح اهل سنت و جماعت، با قید سنت، مذهب ها بدعت‌گذار و با قید جماعت، مذهبها اهل خروج را از جرگه اکثریت بیرون نموده است؛ البته می بایست اعتنا داشت که غرض از سنت و بدعت در اینجا، سنت و بدعت برپایهٔ تعریفی میباشد که اکثریت از این دو اصطلاح داشته‌اند. در طی تاریخ اسلام، نمی‌قدرت گروهی از مسلمان‌ها را اسم موفقیت که نسبت انحراف از سنت و میل به بدعت را برخود نیکو باشند. اینک، صرفا مجموعه‌هایی از مسلمانها که از شمول تفسیر اهل سنت و جماعت بیرون می باشند، تیم‌های شیعه و اباضیه‌اند، ولی در نگاه تاریخی، می بایست یادآور شد که برخی از شعب کلامی مسلمان‌ها، همانند معتزله و مرجئه نیز از سوی اکثریت در شمار اهل‌سنت و جماعت شمرده مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد نمی‌گردیده‌اند.[۱۰]

در‌صورتی‌که که تبیین مرزهای تاریخی دربین اهل سنت و جماعت با تیم‌های دیگر موردنظر باشد، نکات اکثری بایستی آیتم اعتنا قرار گیرد، البته مرزبندی در میان اهل سنت و جماعت و تیم‌های دیگر در بعدازظهر حاضر، عملاً بر مبنای بینش مذهب‌ها نسبت به خلفای اول شکل می‌پذیرد. به این توضیح که اهل سنت و جماعت، با وجود گوناگونی طیف‌های آن، بر مشروعیت خلافت ۴ خلیفۀ اولیه واقعه لحاظ دارا هستند، در حالی که شیعه ها -به صورت خاص امامیه و اسماعیلیه- حضرت علی(ع) را جانشین بلافصل رسول اکرم(ص) می‌شمارند و اباضیه نسبت به خلافت عثمان و حضرت علی(ع)، انتقاداتی را وارد می دانند. شعبه زیدیه از شیعه با وجود اینکه بیش از سایر دسته‌های شیعه به اهل سنت و جماعت مجاورت گشته‌اند، البته هنوز بعضا بینش‌های مبنایی وی در مورد امامت، این فرقه را نیز از اهل سنت و جماعت متمایز نگاه داشته رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۱۱]

مذهبها شرعی اهل سنت
فقهای چهارگانه اهل سنت
ابوحنیفه
صاحب و مالک بن انس
محمد بن ادریس شافعی
احمد بن حنبل
نوشته‌ی علمیٔ مهم: مذهب ها چهارگانه اهل سنت
از در میان مذهب‌ها مختلف اهل سنت، چهار مذهب حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی در طی تاریخ بیشتراز همگی التفات یافته و اکنون نیز اکثریت قریب به واقعه اهل سنت و جماعت درپی همین مذهبها چهارگانه‌اند. تحت عنوان مذهب‌ها دیگر فقاهتی دربین اهل سنت و جماعت بایستی از مذهب اوزاعی، مذهب سفیان ثوری، مذهب ابوثور و مذهب ظاهری حافظه کرد که جز اثر ها بسیار محصور از مذهب اخیر، کلیه به تاریخ ودیعه گردیده‌اند. مذهب ظاهری امروزه تحت عنوان مذهبی از مذهبها هشتگانهٔ مسلمین، آیتم توجهی محصور قرار گرفته میباشد. افزون بر آنچه خاطر شد، می بایست تکان‌هایی اصلاح‌گرا در فقه اهل سنت و جماعت را موردتوجه قرار اعطا کرد که به‌دنبال استنباط بی واسطه احکام شرعی از برهان و نصوص فقاهتی میباشد و تقلید مذهبی خاص از مذهب‌ها اربعه را کنار آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گذاشته میباشد.[۱۲]

حنفی
گرانقدر‌ترین مذهب اسلامی میباشد. امام این مذهب ابو حنیفه نعمان بن اثبات میباشد. ابوحنیفه، مذهب فقاهتی خویش را بر منابع قرآن، سنت نبوی، عهد صحابی، قیاس، استحسان، اجماع و عرف سازه بنیان. بعضی انگیزه تمسک به قیاس در فقه ابوحنیفه را کمبود حدیث دارای اعتبار نزد او دانسته‌اند.[۱۳] آنچه در مساله قیاس موجب تمایز ابوحنیفه از دیگر افراد بود، ترازو کاربرد و به ویژه کیفیت واکنش در مورد ها تعارض قیاس با عامل ضعیف نقلی همانند خبر واحد و برخی ظاهر بود. همین نکته، سبب ساز میشد تا بعضا معاصران حدیث‌گرای ابوحنیفه همانند صاحب و مالک که خویشْ قیاس را در فقه به فعالیت می‌بستند، بر قیاس وی گونه های گیرند.[۱۴]

مالکی
به رهروان صاحب بن انس، مالکی گفته می شود. صاحب و مالک کتابی در حدیث با اسم «الموطأ» دارااست. وی در «اجتهاد» خویش متکی بودن بر قرآن کریم و مهربان و حدیث میکرد و در صورتیکه حدیثی پیدا نمی کرد به «قیاس» بازگشت می‌نمود. مذهب مالکی در مدینه نَشأت یافت و در حجاز منتشر گشت بعد از آن اهل مغرب و اندلس آن را پذیرفتند و اینک این مذهب در مراکش و الجزایر و تونس و لیبی و مصر و سودان و بحرین و کویت ترویج دارااست و رهروان آن قریب پنجاه میلیون مسلمانند.[۱۵]اصول مذهب دینی مالکی عبارتند از قرآن، سنت نبوی، فعالیتِ اهل مدینه، عهدِ صحابی (در شکل فقدان حدیث نبوی)، مصالح مرسله، قیاس، حایل ذرایع ، اجماع، عُرف و عادت، استحسان و استصحاب.[۱۶]

شافعی
محمد بن ادریس شافعی بنیانگذار این مدرسه میباشد. شافعی مابین سال های۱۴۶ تا ۱۵۰ قمری در غزه دیده به جهان گشود ودر سال ۲۰۴ ق. وفات یافت. وی از صاحب و مالک بن انس و محمد بن حسن شیبانی فراگیر ابوحنیفه استفاده نمود. اصول مذهب شافعی بر قرآن و سنت نبوی، اجماع و قیاس پایدار میباشد.[۱۷] او با درون کردن مذهب حنفی با مالکی روشی نوین را سازه بنیان که از حدیث در آن منفعت می‌جست. شافعی در عهدوپیمان خلافت امین عباسی، در عراق کتاب قدیم خویش به اسم «حجت» را تألیف کرد. چندین سال بعد از آن در مصر، آراء تازه خویش را که «عهدوپیمان تازه» از آن خاطر می‌گردد، منتشر کرد. آرائش در کتاب الامّ گرد آمده میباشد. بعداز غلبه صلاح الدین ایوبی بر مصر فقه شافعی در آنجا رونق گرفت.[۱۸]

حنبلی
احمد بن حنبل (۱۶۴-۲۴۱ق) امام این مذهب میباشد. وی از بزرگان محدثین اهل سنت میباشد. درین شک وتردید میباشد که آیا خویش وی فتوای مجتهدانه می‌داده میباشد یا این که از فتوا جلوگیری داشته و فقط به داستان کار می‌کرده و شاگردانش بوده‌اند که آراء او‌را منتشر کردند.[۱۹] ابن قیم جوزیه از مریدان احمد بن حنبل، اصول مذهب و منابع فقه حنبلی را در پنج اصل خلاصه نموده است: نصوص، فتوای صحابه، دریافت به فتوای مجاورت‌خیس به کتاب و سنت در هنگام اختلاف فتاوا، دریافت به حدیث مرسل و ضعیف در وقتی که حدیث مسند و درست نباشد، قیاس در شرایطی‌که که هیچ نوع حدیث و فتوای صحابه نباشد. این پنج اصل به ترتیب بیان بر دیگری مقدم میباشد.[۲۰] برخی از معاصرین داعیه کرده‌اند احمد بن حنبل در استنباط خویش به هشت استدلال توکل نموده است: قرآن، سنت، فتوای صحابه، اجماع، قیاس، استصحاب، مصالح مرسله، حایل ذرایع.[۲۱]