سید جلالالدین حسینی اُحافظه موقتَاو پر اسم و رسم به محدث ارموی(۱۲۸۳-۱۳۵۸ش) تصحیحکننده متن ها سابق اسلامی و شیعی.
محدث ارموی بیشتراز ۷۰ جلد کتاب و رساله تصحیح نموده است. او علاوه بر تصحیح اثرها به معرفی مولف آن ها نیز پرداخته میباشد. مثلا شغل های وی تصحیح تعبیروتفسیر گازر و نقض و تألیف کشف الکربه فی گستردن دعاء الندبه میباشد. در تصحیحهای وی بعضا اثرها فارسی مانند گستردن مصباح الشریعه و گستردن غررالحکم چشم مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میگردد.
معاشطومار
سید جلالالدین حسینی ارموی، فرزند سید قاسم در رمضان ۱۳۲۳ق، موازی با ۲ آذر ۱۲۸۳ش، در شهر ارومیه دیده به جهان گشود. وی ادبیات فارسی و مقدمات را در زادگاهش فرا گرفت. آنگاه برای ادامه علم آموزی به مشهد رفت و بعداز رخداد مسجد گوهرشاد، به طهران مسافرت کرد.[۱] ارموی بعد از استخدام در وزارت فرهنگ وتمدن در سال ۱۳۱۸ش، برای درس دادن به تبریز رفت البته با ورود روسها به آذربایجان در سال ۱۳۲۰ش، به طهران برگشت و به درس دادن در متوسطههای این شهر درگیر شد. او هم زمان رئیس بخش کتابهای خطّی کتابخانه ملی را برعهده داشت. در ۱۳۳۵ش به سِمت دبیری دانشگاه سنجیده و منقول دانش کده طهران منصوب شد و در سال ۱۳۴۷ش، بازنشسته شد.[۲] وی در ۵ ذیالحجه ۱۳۹۹ قمری (۵ آبان سال ۱۳۵۸ش) در ۷۶ سالگی درگذشت و در بقاع عبدالعظیم رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دفن شد.[۳]
آقابزرگ از او با لقب ابومحمد و آوازه محدث خاطر نموده است.[۴]
وی در سال ۱۳۲۰ش. با دختر سید احمد طالقانی (درگذشت:۱۳۸۱ق.)(خواهر جلال آل احمد) وصلت کرد و از او صاحب و مالک ۸ فرزند شد.[۵]
علم آموزی و درس دادن
محدث دروس حوزوی را در ارومیه نزد سید علی ولدیانی و سید حسین عربباغی فرا گرفت.[۶]سید حسین عرب باغی اورا محدث خواند.[۷] بعد چهار سال در حوزه علمیه مشهد درس خواند. وی میخواست برای ادامه علم آموزی به نجف برود، البته پیروز نشد.[۸] در سال ۱۳۴۲ش، از رساله دکتری خویش در فن ادبیات عرب حمایت کرد. او را در ستون شاگردان ابوالحسن شعرانی نیز ذکر شدهاند.[۹]شعرانی از وی تحت عنوان فاضل ِنریر خاطر نموده است.[۱۰] محدث ارموی از استعمال خویش از محمد قزوینی، کتابشناس و محورگذار تصحیح انتقادی متنها در کشورایران، خاطر نموده است.[۱۱] وی از آقا والا تهرانی، محمدعلی معزی دزفولی و سایرافراد اذن قصه آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد داشت.[۱۲]
درس دادن
وی از سال ۱۳۱۸ش در متوسطه نظام تبریز و بعد از هجرت به طهران، در متوسطههای این شهر ادبیات فارسی و عربی درس میاعطا کرد. از سال ۱۳۳۵ش تا ۱۳۴۷ش در دانش کده طهران درس دادن میکرد.[۱۳]
شغل پژوهشی
عملهای وی در پژوهش و استیناف که بیش تر از ۷۰ تاثیر میباشد، به سه گروه تقسیم می گردند:
تصحیح
از محدث تصحیح بیشتراز ۷۰ جلد کتاب و رساله چاپ گردیده است. تاریخ چاپ اول تصحیح او سال ۱۳۲۴ش و واپسین آنها سال ۱۳۵۸ش میباشد. برخی از کتاب های تصحیح گردیده به دست او همانند تصحیح کتاب الاربعین عن الاربعین اینجانب الاربعین فی فضائل امیرالمومنین تألیف منتجب الدین رازی به چاپ نرسیده میباشد.[۱۴] نحوه او در تصحیح کتابها، نقادانه بود. [۱۵] او خلال تصحیح مؤلف تاثیر را نیز معرفی می کرد. مهارت و جدیت وی در تصحیح کتاب ها گزینه حمد بعضی از معاصران او قرار گرفته میباشد.[۱۶]
تصحیح کتاب زاد السالک نتیجه کاشانی
تصحیح تعبیروتفسیر گازر، تألیف ابوالمحاسن جرجانی. تصحیح این کتاب حدود پنج سال ارتفاع کشیده میباشد.[یادداشت ۱]
تصحیح تعبیروتفسیر شریف لاهیجی، این تعبیر و تفسیر چهار جلد میباشد که جلد سوم و چهارم آن را محمدابراهیم آیتی تصحیح نموده است.
تصحیح محاسن برقی، تألیف احمد بن محمد بن خالد برقی؛[یادداشت ۲]
تصحیح گستردن فارسی شهاب الاخبار (عبارات قصار پیغمبر خاتم تألیف حکم دهنده قضاعی.
تصحیح تفصیل فارسی غرر الحکم و درر الکلم آمدی، تألیف جمال الدین خوانساری میباشد که انتشارات دانش گاه طهران، آن را در شش جلد به ضمیمه یک جلد فهرست، چاپ نموده است.
تصحیح واحد سنجش الملل (کتابی جدلی - کلامی) تألیف علی قسمت میرزا قاجار.
تصحیح الصوارم المهرقه فی انتقاد الصواعق المحرقه، تألیف حاکم نورالله شوشتری.
تصحیح کتاب النقض و تعلیقات آن.
تصحیح و تعلیق الرسالة العلیة فی روایات النبویة نوشته ملا حسین واعظ کاشفی که شامل تفصیل چهل حدیث نبوی میباشد.
تصحیح و تعلیق کتاب پردیس در تاریخ شوشتر و برخی از مشاهیر آن نوشته علاءالملک حسینی شوشتری مرعشی، از علمای قرن یازدهم قمری، که در سال ۱۳۵۲ش بهکوشش انجمن اثرها ملی بهچاپ رسید.
تصحیح دیوان ابوالرضا راوندی (سید ضیاءالدین ابوالرضا حسنی راوندی کاشانی).
تصحیح دیوان قوامی رازی (شرف الشعرا بدرالدین قوامی رازی از گویندگان نصفه اولیه قرن ششم هجری قمری).
تصحیح نسائم الأسحار اینجانب لطائم الأخبار در تاریخ وزیر و وزرا، تألیف ناصرالدین منشی کرمانی به سال ۷۲۵ق.[۱۷] محدث ارموی بعداز سه سال بازرسی نامونشان نویسنده آن را انتخاب کرد و ثابت مینماید که مؤلف هر سه کتاب نسائم الأسحار، سمط العلی و درّة الأخبار، یک نفر میباشد.
تصحیح کتاب الغارات، تألیف ابراهیم بن محمد ثقفی کوفی. تعلیقات محدث بر این کتاب، بیش تر از دو موازی وسعت اصل کتاب میباشد و پیشگفتارای در معرفی مؤلف آن آورده میباشد.
فهرست منتجب الدین، تألیف منتجب الدین علی بن ابی القاسم قمی.(کتاب رجالی)
تصحیح تفصیل فارسی مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه، از عبدالرزاق گیلانی [یادداشت ۳]
تألیف
کشف الکربة فی تفصیل دعاء الندبه[۱۸]
گستردن بر «الأصول الأصلیه» نتیجه کاشانی.
برگ سبز، که جُنگ نظم و نثر میباشد.
ایمان و رجعت، در چهار جلد.
تشریح الزلازل بأحادیث الأفاضل؛
علاقه و محبت[۱۹]
فهرست کتابهای چاپ سنگی کتابخانه محدث ارموی
ترجمه
ترجمه «وسیلة القُربه فی گستردن الندبه» که تا به امروز به چاپ نرسیده میباشد.
محدث ارموی الفصول الفخریه احمد بن عنبه را با تصحیح سید کاظم موسوی به چاپ رساند. این کتاب خلال پیشگفتار محدث، پیشگفتارای نیز از جلالالدین همایی داراست.[۲۰]
کتابخانه
محدث ارموی کتابخانه فردی داشت. در کتابخانه وی ورژنهایی از کتاب ها به دست مؤلفان آنها و کتابهای چاپ بولاق(محلهای در قاهره)، بمبئی، مصر و کلکته وجود داشت.[۲۱] بیش تر از ۱۵،۰۰۰ جلد کتاب چاپی، ۳۰۰۰ ورژن چاپ سنگی و ۳،۵۰۰ ورژن خطی درین کتابخانه محافظت میشد. بعد از درگذشت او کتابخانه وی بوسیله راءس احیاء ارثیه اسلامی در قم خریداری شد. در کتابخانه محدث اذنهایی از عالمان وجود داشت.[۲۲]
سید جلالالدین حسینی اُحافظه موقتَاو پر اسم و رسم به محدث ارموی(۱۲۸۳-۱۳۵۸ش) تصحیحکننده متن ها سابق اسلامی و شیعی.
محدث ارموی بیشتراز ۷۰ جلد کتاب و رساله تصحیح نموده است. او علاوه بر تصحیح اثرها به معرفی مولف آن ها نیز پرداخته میباشد. مثلا شغل های وی تصحیح تعبیروتفسیر گازر و نقض و تألیف کشف الکربه فی گستردن دعاء الندبه میباشد. در تصحیحهای وی بعضا اثرها فارسی مانند گستردن مصباح الشریعه و گستردن غررالحکم چشم مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میگردد.
معاشطومار
سید جلالالدین حسینی ارموی، فرزند سید قاسم در رمضان ۱۳۲۳ق، موازی با ۲ آذر ۱۲۸۳ش، در شهر ارومیه دیده به جهان گشود. وی ادبیات فارسی و مقدمات را در زادگاهش فرا گرفت. آنگاه برای ادامه علم آموزی به مشهد رفت و بعداز رخداد مسجد گوهرشاد، به طهران مسافرت کرد.[۱] ارموی بعد از استخدام در وزارت فرهنگ وتمدن در سال ۱۳۱۸ش، برای درس دادن به تبریز رفت البته با ورود روسها به آذربایجان در سال ۱۳۲۰ش، به طهران برگشت و به درس دادن در متوسطههای این شهر درگیر شد. او هم زمان رئیس بخش کتابهای خطّی کتابخانه ملی را برعهده داشت. در ۱۳۳۵ش به سِمت دبیری دانشگاه سنجیده و منقول دانش کده طهران منصوب شد و در سال ۱۳۴۷ش، بازنشسته شد.[۲] وی در ۵ ذیالحجه ۱۳۹۹ قمری (۵ آبان سال ۱۳۵۸ش) در ۷۶ سالگی درگذشت و در بقاع عبدالعظیم رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد دفن شد.[۳]
آقابزرگ از او با لقب ابومحمد و آوازه محدث خاطر نموده است.[۴]
وی در سال ۱۳۲۰ش. با دختر سید احمد طالقانی (درگذشت:۱۳۸۱ق.)(خواهر جلال آل احمد) وصلت کرد و از او صاحب و مالک ۸ فرزند شد.[۵]
علم آموزی و درس دادن
محدث دروس حوزوی را در ارومیه نزد سید علی ولدیانی و سید حسین عربباغی فرا گرفت.[۶]سید حسین عرب باغی اورا محدث خواند.[۷] بعد چهار سال در حوزه علمیه مشهد درس خواند. وی میخواست برای ادامه علم آموزی به نجف برود، البته پیروز نشد.[۸] در سال ۱۳۴۲ش، از رساله دکتری خویش در فن ادبیات عرب حمایت کرد. او را در ستون شاگردان ابوالحسن شعرانی نیز ذکر شدهاند.[۹]شعرانی از وی تحت عنوان فاضل ِنریر خاطر نموده است.[۱۰] محدث ارموی از استعمال خویش از محمد قزوینی، کتابشناس و محورگذار تصحیح انتقادی متنها در کشورایران، خاطر نموده است.[۱۱] وی از آقا والا تهرانی، محمدعلی معزی دزفولی و سایرافراد اذن قصه آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد داشت.[۱۲]
درس دادن
وی از سال ۱۳۱۸ش در متوسطه نظام تبریز و بعد از هجرت به طهران، در متوسطههای این شهر ادبیات فارسی و عربی درس میاعطا کرد. از سال ۱۳۳۵ش تا ۱۳۴۷ش در دانش کده طهران درس دادن میکرد.[۱۳]
شغل پژوهشی
عملهای وی در پژوهش و استیناف که بیش تر از ۷۰ تاثیر میباشد، به سه گروه تقسیم می گردند:
تصحیح
از محدث تصحیح بیشتراز ۷۰ جلد کتاب و رساله چاپ گردیده است. تاریخ چاپ اول تصحیح او سال ۱۳۲۴ش و واپسین آنها سال ۱۳۵۸ش میباشد. برخی از کتاب های تصحیح گردیده به دست او همانند تصحیح کتاب الاربعین عن الاربعین اینجانب الاربعین فی فضائل امیرالمومنین تألیف منتجب الدین رازی به چاپ نرسیده میباشد.[۱۴] نحوه او در تصحیح کتابها، نقادانه بود. [۱۵] او خلال تصحیح مؤلف تاثیر را نیز معرفی می کرد. مهارت و جدیت وی در تصحیح کتاب ها گزینه حمد بعضی از معاصران او قرار گرفته میباشد.[۱۶]
تصحیح کتاب زاد السالک نتیجه کاشانی
تصحیح تعبیروتفسیر گازر، تألیف ابوالمحاسن جرجانی. تصحیح این کتاب حدود پنج سال ارتفاع کشیده میباشد.[یادداشت ۱]
تصحیح تعبیروتفسیر شریف لاهیجی، این تعبیر و تفسیر چهار جلد میباشد که جلد سوم و چهارم آن را محمدابراهیم آیتی تصحیح نموده است.
تصحیح محاسن برقی، تألیف احمد بن محمد بن خالد برقی؛[یادداشت ۲]
تصحیح گستردن فارسی شهاب الاخبار (عبارات قصار پیغمبر خاتم تألیف حکم دهنده قضاعی.
تصحیح تفصیل فارسی غرر الحکم و درر الکلم آمدی، تألیف جمال الدین خوانساری میباشد که انتشارات دانش گاه طهران، آن را در شش جلد به ضمیمه یک جلد فهرست، چاپ نموده است.
تصحیح واحد سنجش الملل (کتابی جدلی - کلامی) تألیف علی قسمت میرزا قاجار.
تصحیح الصوارم المهرقه فی انتقاد الصواعق المحرقه، تألیف حاکم نورالله شوشتری.
تصحیح کتاب النقض و تعلیقات آن.
تصحیح و تعلیق الرسالة العلیة فی روایات النبویة نوشته ملا حسین واعظ کاشفی که شامل تفصیل چهل حدیث نبوی میباشد.
تصحیح و تعلیق کتاب پردیس در تاریخ شوشتر و برخی از مشاهیر آن نوشته علاءالملک حسینی شوشتری مرعشی، از علمای قرن یازدهم قمری، که در سال ۱۳۵۲ش بهکوشش انجمن اثرها ملی بهچاپ رسید.
تصحیح دیوان ابوالرضا راوندی (سید ضیاءالدین ابوالرضا حسنی راوندی کاشانی).
تصحیح دیوان قوامی رازی (شرف الشعرا بدرالدین قوامی رازی از گویندگان نصفه اولیه قرن ششم هجری قمری).
تصحیح نسائم الأسحار اینجانب لطائم الأخبار در تاریخ وزیر و وزرا، تألیف ناصرالدین منشی کرمانی به سال ۷۲۵ق.[۱۷] محدث ارموی بعداز سه سال بازرسی نامونشان نویسنده آن را انتخاب کرد و ثابت مینماید که مؤلف هر سه کتاب نسائم الأسحار، سمط العلی و درّة الأخبار، یک نفر میباشد.
تصحیح کتاب الغارات، تألیف ابراهیم بن محمد ثقفی کوفی. تعلیقات محدث بر این کتاب، بیش تر از دو موازی وسعت اصل کتاب میباشد و پیشگفتارای در معرفی مؤلف آن آورده میباشد.
فهرست منتجب الدین، تألیف منتجب الدین علی بن ابی القاسم قمی.(کتاب رجالی)
تصحیح تفصیل فارسی مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه، از عبدالرزاق گیلانی [یادداشت ۳]
تألیف
کشف الکربة فی تفصیل دعاء الندبه[۱۸]
گستردن بر «الأصول الأصلیه» نتیجه کاشانی.
برگ سبز، که جُنگ نظم و نثر میباشد.
ایمان و رجعت، در چهار جلد.
تشریح الزلازل بأحادیث الأفاضل؛
علاقه و محبت[۱۹]
فهرست کتابهای چاپ سنگی کتابخانه محدث ارموی
ترجمه
ترجمه «وسیلة القُربه فی گستردن الندبه» که تا به امروز به چاپ نرسیده میباشد.
محدث ارموی الفصول الفخریه احمد بن عنبه را با تصحیح سید کاظم موسوی به چاپ رساند. این کتاب خلال پیشگفتار محدث، پیشگفتارای نیز از جلالالدین همایی داراست.[۲۰]
کتابخانه
محدث ارموی کتابخانه فردی داشت. در کتابخانه وی ورژنهایی از کتاب ها به دست مؤلفان آنها و کتابهای چاپ بولاق(محلهای در قاهره)، بمبئی، مصر و کلکته وجود داشت.[۲۱] بیش تر از ۱۵،۰۰۰ جلد کتاب چاپی، ۳۰۰۰ ورژن چاپ سنگی و ۳،۵۰۰ ورژن خطی درین کتابخانه محافظت میشد. بعد از درگذشت او کتابخانه وی بوسیله راءس احیاء ارثیه اسلامی در قم خریداری شد. در کتابخانه محدث اذنهایی از عالمان وجود داشت.[۲۲]
راهنمای انتخاب مسجد مناسب برای برگزاری مراسم ختم در مشهد