مجله خبری مساجد

اَصحاب رَسّ، قومی که فرستاده خویش را در چاه انداختند. اصحاب رس گروهی معرفی گردیده‌اند که از پرستش خداوند رمز گشوده زدند و زنانشان به مساحقه می‌پرداختند. آفریدگار پیامبری برای هدایت آن‌ها ارسال کرد؛ اورا در چاه انداختند و به همین استدلال معبود آن ها را عذاب کرد. درباره فرصت و جای معاش این مجموعه، و همینطور اسم رسول آن‌ها، اختلاف وجود مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد داراست.

در قرآن
قرآن از اصحاب رس، در کنار اقوامی زیرا عاد، ثمود و خاندان نوح ذکر شده میباشد: كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَأَصْحَابُ الرَّ‌سِّ وَثَمُودُ[ق–۱۲] بنابر نشانه‌ها قرآن، اصحاب رس از پرستش آفریدگار سرباز زده و به عذاب وی گرفتار شدند.[۱] بعضی کتاب‌های تفسیری ماجرا اصحاب رس را با آیه ۴۵ سوره حج فَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا وَهِيَ ظَالِمَةٌ فَهِيَ خَویِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا وَبِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَقَصْرٍ مَشِيدٍ ترجمه:و چه بسيار شهرها را -كه ستمكار بودند- هلاكشان كرديم و [فعلا] آن [شهرها] سقفهایش فرو ریخته میباشد، و [چه بسیار] چاههاى متروک و کوشکهاى افراشته را رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد است.[۲]

استدلال نامگذاری
رس واژه و کلمه‌ای سامی میباشد و در گویش‌های آرامی و عِبْری به معنای شکافتن و شکستن به عمل می‌رفته[۳] و در گویش عربی نیز به معنای شکافتن، حفر کردن و چاه به شغل رفته میباشد. آورده شده مراد از آن در اصطلاح قرآنی چاه میباشد[۴] و اصحاب رس قومی‌ بودند که نبی خویش را در چاه انداختند. همینطور رس اسم دیار، کوه، نهر[۵]، طایفه و قوم و قبیله نیز مذکور آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۶]

ماجرای اصحاب رس
درباره اینکه اصحاب رس چه گروهی بوده‌اند، احادیث مختلفی وجود دارااست:

داستان اولیه
در روایتی از حضرت علی(ع)، اصحاب رس قومی معرفی گردیده‌اند که بعداز سلیمان پیامبر می‌زیسته‌اند آن ها درخت صنوبری را می‌پرستیدند. آورده شده این درخت را یافث بن نوح در کنار رودی به اسم روشاب نشانده بود که کسی اذن نوشیدن و به کار گیری از آن آب را نداشت. سالانه در روز ها عید آن بستگان به گرد آن درخت می‌آمدند و به شاخه‌های آن پارچه‌های متعدد می‌بستند و آن‌گاه به دعا، تضرع و قربانی کردن می‌پرداختند. بعد از آن شیطان می‌آمد و شاخه‌های درخت را جنبش می‌بخشید و از انجام آن ها اظهار خشنودی میکرد. اصحاب رس هم به عیش و نوش مثلا مساحقه می‌پرداختند. آفریدگار نوه یهودا پسر یعقوب را به پیامبری این خاندان ارسال کرد تا هدایت‌شان نماید ولی آنها به وی ایمان نیاوردند و به آزار رسانی وی دست زدند. بعداز دعای رسول، درخت کم آب شد و قبیله رس فرستاده را فاسق و تقصیر کار دانسته و اورا در چاه انداختند این شغل غضب معبود را به دنبال داشت، ابر و بادی ارسال کرد و زمین را برایشان زیرا حریق داغ کرد و آن ها همانند آهن ذوب شدند.[۷]

داستان دوم
در مجموعه‌ای از احادیث، زیستگاه اصحاب رس، حضرموت یمن و پیامبرشان حنظلة بن صفوان مذکور که عموم آن دیار به مساحقه می‌پرداختند. حنظله سعی می کرد تا آنها‌را از این سیرتکامل ایفا گشوده دارااست ولی آن‌ها به آزار رسانی وی پرداختند و اورا در چاه انداختند، خدا سیل عرم را نازل کرد.[۸] بیان شده در قبر حنظله مِس‌نوشته‌ای پیدا گردیده که بر آن از لهجه حنظله مندرج که او رسول آفریدگار بوده و برای حمیر، عریب و عزیز از اهل یمن مبعوث گردیده، البته آنان او‌را کشتند.[۹] در بعضا از این احادیث زنی به اسم دِلهاث دختر ابلیس، مساحقه را به زنان آن خویشان فراگیری می‌داده و آنها‌را به اجرا آن ترغیب می‌نموده است.[۱۰]

قصه سوم
بر شالوده روایتی از پیامبر آفریدگار که محمد بن کعب بن قرظی آن را داستان نموده است؛ پروردگار برای قومی پیامبری ارسال کرد که با تکذیب آن‌ها روبه‌رو شد. آن ها نبی خداوند را در چاهی انداختند و بر درِ چاه سنگ بزرگی گذاشتند. در آن دیار غلامی می‌زیست که با انباشته کردن هیزم تامین زندگی میکرد. وی به آن فرستاده ایمان آورده بود و هر روز آب و خوراکی برای رسول در چاه فرو می‌ارسال کرد روزی در ادامه توده‌آوری هیزم بود، که خواب بر وی پیروز شد و به امر آفریدگار ۱۴ سال در خواب ماند زمانی که بیدار شد گمان کرد تنها ساعتی خواب بوده میباشد بعد طعامی را مهیا کرد و بر رمز چاه رفت البته از رسول خبری خلا. مطابق این حدیث، زمانی که وی در خواب بود خداوند عذابی بر قومش نازل کرده بود و آنها از کرده خویش منصرف گردیده و رسول را آزاد کردند.[۱۱]

برخی از مفسران اصحاب رس را اصحاب اخدود، و رس را اُخدود دانسته‌اند.[۱۲] آورده شده گروهی زیرا کعب الاحبار و مقاتل، رس را اسم چاهی در انطاکیه دانسته‌اند که اصحاب مؤمن آل یاسین، حبیب نجار و مؤمن آل یاسین را کشتند و در آن انداختند.[۱۳]

همینطور اصحاب رس، طایفه‌ای از ثمود[۱۴] و اعراب بادیه از خویشاوندان حضورا که پیامبرشان شعیب بن ذی مهرع بوده[۱۵] دانسته گردیده‌اند. در بعضا احادیث اصحاب رس، چادرنشین و دام‌پرور معرفی گردیده و از شعیب تحت عنوان فرستاده آن ها خاطر گردیده است.[۱۶]

اَصحاب رَسّ، قومی که فرستاده خویش را در چاه انداختند. اصحاب رس گروهی معرفی گردیده‌اند که از پرستش خداوند رمز گشوده زدند و زنانشان به مساحقه می‌پرداختند. آفریدگار پیامبری برای هدایت آن‌ها ارسال کرد؛ اورا در چاه انداختند و به همین استدلال معبود آن ها را عذاب کرد. درباره فرصت و جای معاش این مجموعه، و همینطور اسم رسول آن‌ها، اختلاف وجود مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد داراست.

در قرآن
قرآن از اصحاب رس، در کنار اقوامی زیرا عاد، ثمود و خاندان نوح ذکر شده میباشد: كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَأَصْحَابُ الرَّ‌سِّ وَثَمُودُ[ق–۱۲] بنابر نشانه‌ها قرآن، اصحاب رس از پرستش آفریدگار سرباز زده و به عذاب وی گرفتار شدند.[۱] بعضی کتاب‌های تفسیری ماجرا اصحاب رس را با آیه ۴۵ سوره حج فَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا وَهِيَ ظَالِمَةٌ فَهِيَ خَویِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا وَبِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَقَصْرٍ مَشِيدٍ ترجمه:و چه بسيار شهرها را -كه ستمكار بودند- هلاكشان كرديم و [فعلا] آن [شهرها] سقفهایش فرو ریخته میباشد، و [چه بسیار] چاههاى متروک و کوشکهاى افراشته را رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد است.[۲]

استدلال نامگذاری
رس واژه و کلمه‌ای سامی میباشد و در گویش‌های آرامی و عِبْری به معنای شکافتن و شکستن به عمل می‌رفته[۳] و در گویش عربی نیز به معنای شکافتن، حفر کردن و چاه به شغل رفته میباشد. آورده شده مراد از آن در اصطلاح قرآنی چاه میباشد[۴] و اصحاب رس قومی‌ بودند که نبی خویش را در چاه انداختند. همینطور رس اسم دیار، کوه، نهر[۵]، طایفه و قوم و قبیله نیز مذکور آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۶]

ماجرای اصحاب رس
درباره اینکه اصحاب رس چه گروهی بوده‌اند، احادیث مختلفی وجود دارااست:

داستان اولیه
در روایتی از حضرت علی(ع)، اصحاب رس قومی معرفی گردیده‌اند که بعداز سلیمان پیامبر می‌زیسته‌اند آن ها درخت صنوبری را می‌پرستیدند. آورده شده این درخت را یافث بن نوح در کنار رودی به اسم روشاب نشانده بود که کسی اذن نوشیدن و به کار گیری از آن آب را نداشت. سالانه در روز ها عید آن بستگان به گرد آن درخت می‌آمدند و به شاخه‌های آن پارچه‌های متعدد می‌بستند و آن‌گاه به دعا، تضرع و قربانی کردن می‌پرداختند. بعد از آن شیطان می‌آمد و شاخه‌های درخت را جنبش می‌بخشید و از انجام آن ها اظهار خشنودی میکرد. اصحاب رس هم به عیش و نوش مثلا مساحقه می‌پرداختند. آفریدگار نوه یهودا پسر یعقوب را به پیامبری این خاندان ارسال کرد تا هدایت‌شان نماید ولی آنها به وی ایمان نیاوردند و به آزار رسانی وی دست زدند. بعداز دعای رسول، درخت کم آب شد و قبیله رس فرستاده را فاسق و تقصیر کار دانسته و اورا در چاه انداختند این شغل غضب معبود را به دنبال داشت، ابر و بادی ارسال کرد و زمین را برایشان زیرا حریق داغ کرد و آن ها همانند آهن ذوب شدند.[۷]

داستان دوم
در مجموعه‌ای از احادیث، زیستگاه اصحاب رس، حضرموت یمن و پیامبرشان حنظلة بن صفوان مذکور که عموم آن دیار به مساحقه می‌پرداختند. حنظله سعی می کرد تا آنها‌را از این سیرتکامل ایفا گشوده دارااست ولی آن‌ها به آزار رسانی وی پرداختند و اورا در چاه انداختند، خدا سیل عرم را نازل کرد.[۸] بیان شده در قبر حنظله مِس‌نوشته‌ای پیدا گردیده که بر آن از لهجه حنظله مندرج که او رسول آفریدگار بوده و برای حمیر، عریب و عزیز از اهل یمن مبعوث گردیده، البته آنان او‌را کشتند.[۹] در بعضا از این احادیث زنی به اسم دِلهاث دختر ابلیس، مساحقه را به زنان آن خویشان فراگیری می‌داده و آنها‌را به اجرا آن ترغیب می‌نموده است.[۱۰]

قصه سوم
بر شالوده روایتی از پیامبر آفریدگار که محمد بن کعب بن قرظی آن را داستان نموده است؛ پروردگار برای قومی پیامبری ارسال کرد که با تکذیب آن‌ها روبه‌رو شد. آن ها نبی خداوند را در چاهی انداختند و بر درِ چاه سنگ بزرگی گذاشتند. در آن دیار غلامی می‌زیست که با انباشته کردن هیزم تامین زندگی میکرد. وی به آن فرستاده ایمان آورده بود و هر روز آب و خوراکی برای رسول در چاه فرو می‌ارسال کرد روزی در ادامه توده‌آوری هیزم بود، که خواب بر وی پیروز شد و به امر آفریدگار ۱۴ سال در خواب ماند زمانی که بیدار شد گمان کرد تنها ساعتی خواب بوده میباشد بعد طعامی را مهیا کرد و بر رمز چاه رفت البته از رسول خبری خلا. مطابق این حدیث، زمانی که وی در خواب بود خداوند عذابی بر قومش نازل کرده بود و آنها از کرده خویش منصرف گردیده و رسول را آزاد کردند.[۱۱]

برخی از مفسران اصحاب رس را اصحاب اخدود، و رس را اُخدود دانسته‌اند.[۱۲] آورده شده گروهی زیرا کعب الاحبار و مقاتل، رس را اسم چاهی در انطاکیه دانسته‌اند که اصحاب مؤمن آل یاسین، حبیب نجار و مؤمن آل یاسین را کشتند و در آن انداختند.[۱۳]

همینطور اصحاب رس، طایفه‌ای از ثمود[۱۴] و اعراب بادیه از خویشاوندان حضورا که پیامبرشان شعیب بن ذی مهرع بوده[۱۵] دانسته گردیده‌اند. در بعضا احادیث اصحاب رس، چادرنشین و دام‌پرور معرفی گردیده و از شعیب تحت عنوان فرستاده آن ها خاطر گردیده است.[۱۶]