مجله خبری مساجد

غایب بودن در قرآن و احادیث
نوشته ی علمیٔ مهم: آیه غایب بودن
وَلَا یغْتَب بَّعْضُمعدود بَعْضًا أَیحِبُّ أَحَدُنادرْ أَن یأْمجموعَ لَحْمَ أَخِیهِ مَیتًا (ترجمه:از یکدیگر غایب بودن مکنید. آیا هیچ یک از شما دوست داراست که گوشت اخوی مرده خویش را مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بخورد؟)[حجرات–۱۲]

غایب بودن از گناهان کبیره میباشد که در آیه ۱۲ سوره حجرات از آن به میل کردن گوشت اخویِ مرده تعبیر و تفسیر گردیده است.[۲۶]برخی از مفسران در تعبیر همّاز در آیه ۱۱ سوره خودکار «هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ» آن را غایب بودن کننده دانسته‌اند.[۲۷] در احادیث هم تعبیرات شدید اللحنی نسبت به غایب بودن کننده آمده میباشد. رسول(ص) فرمود: کسی که از مرد یا این که زن مسلمانی غایب بودن نماید، خدا تا چهل شبانه روز نماز و روزه اورا نپذیرد مگر این که غایب بودن شونده او‌را ببخشد.[۲۸] همینطور نبی(ص) غایب بودن کردن را در (هلاکت) آئین مسلمان مؤثرتر از خوره در داخل وی دانسته[۲۹] و غایب بودن را موجب جابجایی انجام نه به غایب بودن شونده و گناهان وی به غایب بودن کننده معرفی می‌نماید.[یادداشت ۱] پیامبر خداوند(ص)‌ در روایتی خلال نهی از غایب بودن، گناه غایب بودن را طاقت فرسا‌خیس از زنا شمرد؛ چون خدا توبه زناکار را می‌پذیرد؛ البته توبه غایب بودن کننده پذیرفته نخواهد شد مگر آنکه غایب بودن شونده از وی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بگذرد.[۳۰]

امام راست گو(ع) یک کدام از ریشه‌های این گناه را حسد دانسته[۳۱] و غایب بودن مؤمن را دلیل خروج از ولایت آفریدگار و داخل شدن در ولایت شیطان معرفی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌نماید.[۳۲]

در حدیثی فرستاده پروردگار(ص) فرمود هرکس از برادرش غیبتی را دفع نماید معبود هزار باب شر را از وی در عالم و آخرت خواهد بست.[۳۳]

اثرها اجتماعی غایب بودن
به گفته علامه طباطبایی، غایب بودن و بدگویی اشخاص متواتر موجب کینه دوزی و جدا ارتباط اشخاص گردیده و به‌تدریج با تأثیرگذاری در جامعه و اطراف اجتماعی، موجب خرابی جامعه میگردد؛ همچون خوره‌ای که در تن بشر افتاده و اعضای او‌را یک کدام از یکی‌از بخورد تا جایی که فن حیاتش را به کلی جدا نماید.[۳۴]

امام خمینی در کتاب گستردن چهل حدیث اثراتی یک سری برای غایب بودن مطرح نموده است:

فاسد شدن ایمان و رفتار در جامعه؛
رسوایی و بی‌آبرویی آدم در جهان و آخرت؛
از در میان رفتن قُبح معاصی و گناهان، در سود ارتقا خرابی؛
برهم تناول کردن وحدت در اجتماع بر تاثیر بدور شدن قلوب از هم.[۳۵]
آیت الله مکارم شیرازی نیز غایب بودن را موجب بدبینی، سستی پیوندهای اجتماعی و اساس‌های همیاری و تعاون، از در میان رفتن اتکا، منشأ کینه و دشمنی و گاه جنگ و قتل و کشتار دانسته میباشد.[۳۶] از حیث او، گناه کبیره بودن غایب بودن نیز به دلیل همین اثر ها شخصی و اجتماعی میباشد.[۳۷]

راهکارهای رخنه‌ غایب بودن
عالمان کردار برای سوراخ غایب بودن، منش‌کارهایی زیرا پندار در نشانه‌ها و احادیث مذمت غایب بودن و توجه در آنان، درنگ در مرگ، شکاف مورد غایب بودن، مراقبه و به حساب آوردن ذکر کرده‌اند.[مستلزم منبع] امام خمینی مبتنی بر روایات، دو خط مش علمی و عملی برای حل این نقص‌ اخلاقی ارائه کرده، می گوید که با کار به‌این مسائل بشر میتواند از این گناه کبیره متنفر خواهد شد:

شیوه علمی
روش علمی سوراخ غایب بودن، تامل در حاصل سوء آن که در روایات گفته شده و سنجش آن با واحد سنجش عقل میباشد. برخی از اثر ها سویی که در روایات آمده اینگونه میباشد: رسوایی دربین عموم،‌ افتادن از دیده عموم،‌ ساخت و ساز بغض عدوات در نفس بشر،‌ دشمنی معبود و فرشتگان با غایب بودن کننده،‌ خلود در حریق،‌ جابجایی حسنات غایب بودن کننده به شخص آیتم غایب بودن و جابجایی سیئات غایب بودن شونده به غایب بودن کننده.

کتاب کشف الریبه
منش عملی
رویه عملی رخنه‌ غایب بودن نیز عبارت میباشد از: تربیت نفس برای دوری از غایب بودن، مهار لهجه و احتساب و مراقبه.[۳۸]

کتاب‌ها
کتاب‌ها و تک‌نگاره‌هایی درباره غایب بودن نگاشته گردیده که برخی از آن ها عبارتند از:

کشف الریبة عن أحکام الغیبة، شهید ثانی، طهران، انتشارات مرتضوی، ۱۳۷۶ش. این کتاب با تیتر «غایب بودن و احکام آن» بوسیله رضا رجب‌زاده و با تیتر «غایب بودن، گناه کبیره یا این که یک بیماری دیوانه» بوسیله سید ابراهیم میرباقری به فارسی ترجمه گردیده‌است.
سرطان ایمان، حسین میرزاخانی، قم، راءس انتشارات دفتر کار تبلیغات اسلامی.
راهکارهای هجران از گناه؛ غایب بودن و افترا، عزیزالله حیدری، قم، انتشارات مسجد مقدس جمکران.

غایب بودن در قرآن و احادیث
نوشته ی علمیٔ مهم: آیه غایب بودن
وَلَا یغْتَب بَّعْضُمعدود بَعْضًا أَیحِبُّ أَحَدُنادرْ أَن یأْمجموعَ لَحْمَ أَخِیهِ مَیتًا (ترجمه:از یکدیگر غایب بودن مکنید. آیا هیچ یک از شما دوست داراست که گوشت اخوی مرده خویش را مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بخورد؟)[حجرات–۱۲]

غایب بودن از گناهان کبیره میباشد که در آیه ۱۲ سوره حجرات از آن به میل کردن گوشت اخویِ مرده تعبیر و تفسیر گردیده است.[۲۶]برخی از مفسران در تعبیر همّاز در آیه ۱۱ سوره خودکار «هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ» آن را غایب بودن کننده دانسته‌اند.[۲۷] در احادیث هم تعبیرات شدید اللحنی نسبت به غایب بودن کننده آمده میباشد. رسول(ص) فرمود: کسی که از مرد یا این که زن مسلمانی غایب بودن نماید، خدا تا چهل شبانه روز نماز و روزه اورا نپذیرد مگر این که غایب بودن شونده او‌را ببخشد.[۲۸] همینطور نبی(ص) غایب بودن کردن را در (هلاکت) آئین مسلمان مؤثرتر از خوره در داخل وی دانسته[۲۹] و غایب بودن را موجب جابجایی انجام نه به غایب بودن شونده و گناهان وی به غایب بودن کننده معرفی می‌نماید.[یادداشت ۱] پیامبر خداوند(ص)‌ در روایتی خلال نهی از غایب بودن، گناه غایب بودن را طاقت فرسا‌خیس از زنا شمرد؛ چون خدا توبه زناکار را می‌پذیرد؛ البته توبه غایب بودن کننده پذیرفته نخواهد شد مگر آنکه غایب بودن شونده از وی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد بگذرد.[۳۰]

امام راست گو(ع) یک کدام از ریشه‌های این گناه را حسد دانسته[۳۱] و غایب بودن مؤمن را دلیل خروج از ولایت آفریدگار و داخل شدن در ولایت شیطان معرفی آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می‌نماید.[۳۲]

در حدیثی فرستاده پروردگار(ص) فرمود هرکس از برادرش غیبتی را دفع نماید معبود هزار باب شر را از وی در عالم و آخرت خواهد بست.[۳۳]

اثرها اجتماعی غایب بودن
به گفته علامه طباطبایی، غایب بودن و بدگویی اشخاص متواتر موجب کینه دوزی و جدا ارتباط اشخاص گردیده و به‌تدریج با تأثیرگذاری در جامعه و اطراف اجتماعی، موجب خرابی جامعه میگردد؛ همچون خوره‌ای که در تن بشر افتاده و اعضای او‌را یک کدام از یکی‌از بخورد تا جایی که فن حیاتش را به کلی جدا نماید.[۳۴]

امام خمینی در کتاب گستردن چهل حدیث اثراتی یک سری برای غایب بودن مطرح نموده است:

فاسد شدن ایمان و رفتار در جامعه؛
رسوایی و بی‌آبرویی آدم در جهان و آخرت؛
از در میان رفتن قُبح معاصی و گناهان، در سود ارتقا خرابی؛
برهم تناول کردن وحدت در اجتماع بر تاثیر بدور شدن قلوب از هم.[۳۵]
آیت الله مکارم شیرازی نیز غایب بودن را موجب بدبینی، سستی پیوندهای اجتماعی و اساس‌های همیاری و تعاون، از در میان رفتن اتکا، منشأ کینه و دشمنی و گاه جنگ و قتل و کشتار دانسته میباشد.[۳۶] از حیث او، گناه کبیره بودن غایب بودن نیز به دلیل همین اثر ها شخصی و اجتماعی میباشد.[۳۷]

راهکارهای رخنه‌ غایب بودن
عالمان کردار برای سوراخ غایب بودن، منش‌کارهایی زیرا پندار در نشانه‌ها و احادیث مذمت غایب بودن و توجه در آنان، درنگ در مرگ، شکاف مورد غایب بودن، مراقبه و به حساب آوردن ذکر کرده‌اند.[مستلزم منبع] امام خمینی مبتنی بر روایات، دو خط مش علمی و عملی برای حل این نقص‌ اخلاقی ارائه کرده، می گوید که با کار به‌این مسائل بشر میتواند از این گناه کبیره متنفر خواهد شد:

شیوه علمی
روش علمی سوراخ غایب بودن، تامل در حاصل سوء آن که در روایات گفته شده و سنجش آن با واحد سنجش عقل میباشد. برخی از اثر ها سویی که در روایات آمده اینگونه میباشد: رسوایی دربین عموم،‌ افتادن از دیده عموم،‌ ساخت و ساز بغض عدوات در نفس بشر،‌ دشمنی معبود و فرشتگان با غایب بودن کننده،‌ خلود در حریق،‌ جابجایی حسنات غایب بودن کننده به شخص آیتم غایب بودن و جابجایی سیئات غایب بودن شونده به غایب بودن کننده.

کتاب کشف الریبه
منش عملی
رویه عملی رخنه‌ غایب بودن نیز عبارت میباشد از: تربیت نفس برای دوری از غایب بودن، مهار لهجه و احتساب و مراقبه.[۳۸]

کتاب‌ها
کتاب‌ها و تک‌نگاره‌هایی درباره غایب بودن نگاشته گردیده که برخی از آن ها عبارتند از:

کشف الریبة عن أحکام الغیبة، شهید ثانی، طهران، انتشارات مرتضوی، ۱۳۷۶ش. این کتاب با تیتر «غایب بودن و احکام آن» بوسیله رضا رجب‌زاده و با تیتر «غایب بودن، گناه کبیره یا این که یک بیماری دیوانه» بوسیله سید ابراهیم میرباقری به فارسی ترجمه گردیده‌است.
سرطان ایمان، حسین میرزاخانی، قم، راءس انتشارات دفتر کار تبلیغات اسلامی.
راهکارهای هجران از گناه؛ غایب بودن و افترا، عزیزالله حیدری، قم، انتشارات مسجد مقدس جمکران.