مجله خبری مساجد

عقل فعال واسطه در سود و معرفت
براساس حکمت مشاء، عقل فعال در زمینه‌ی بدون واسطه با فقیه دنیوی میباشد. عقل فعال، فیضی را که بوسیله عقول واسطه (نُه عقل فراتر) از آفریدگار اخذ کرده، به فقیه و موجودات دنیوی افاضه و عطا می‌نماید[۹] و باعث ساخت‌و‌ساز موادتشکیل دهنده اربعه(آب، حریق، هوا و خاک)، نفوس، مرکبات و موجب کثرت در دانا ماده میشود. فارغ از عقل فعال، رابطه فقید ماده با فقیه مجردات از میان می‌رود.[۱۰]

از‌آن‌جا‌که عقل فعال، مجرد میباشد و در مجردات حجابی وجود ندارد، تک تک حقایق موجودات را از فقیه بالا اخذ می‌نماید و نزد آن جان دار میباشد.[۱۱] ادراکات آدم متعلق به عقل فعال میباشد و صرفا از روش اتصال به‌این عقل نتایج مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می گردد.[۱۲]
ابوالحسن شعرانی، از فلاسفه شیعی در قرن چهاردهم قمری، گفته میباشد به یقین ما تمامی چیز این دنیا در آگاهی و سرپرستی فرشتگان و مأموران الهی میباشد که حکما از آن ها به عقل فعال تفسیر می‌نمایند.[۱۳]

مضمون‌‌شناسی
فلاسفه قبلی همانند فارابی و ابن‌سینا عقل فعال را فاعلِ قریب (انگیزه فاعلی مجاورت و مُباشِر) برای فقید طبیعت و موادسازنده، گنجینه مفاهیم عقلی نفس انسانی و افاضه‌کننده مفاهیم عقلی به نفس انسانی معرفی کرده‌اند.[۱۴] از بینش فلاسفه، عقل فعال، جوهر غیرمادی و غیرمرکب و تدبیرکننده فقید دنیوی و انگیزه فاعلی نفوس انسانی و حوادثی میباشد که در دنیا دنیوی روی میدهد.[۱۵]

خواسته از عقل در عقل فعال و عقول ده‌گانه، جان دار مجرد و غیرمادی میباشد که از جهت ذات و فعلش غیر وابسته و محور و شالوده عالم ماورای طبیعت و دانا روحانیت میباشد.[۱۶] به تعبیروتفسیر دیگر، عقل هم در ذات خودش مجرد و جدا از ماده میباشد و هم در افعالش بی‌نیاز از ماده و غیروابسته رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۱۷]

انگیزه نامگذاری
عقل فعال، عقل نامیده میشود به این دلیل‌که مجرد و غیرمادی میباشد و فلاسفه هر نیروی خودآگاه مجرد را عقل می‌نامند.[۱۸] در وجه تسمیه عقل فعال به فعال نیز ملاصدرا سه انگیزه بیان نموده است:

عقل فعال ازآنجاکه ایجادکننده نفوس انسانی میباشد و آنها‌را از عقل بالقوه (اولی مرحله از عقل نظری آدم که فقطً شایستگی فهم مفاهیم کلی میباشد) به عقل بالفعل (مرحله‌ای از عقل نظری بشر که افزون بر بدیهیات، مفاهیم کلی و نظری را فهم می‌نماید) می رساند، فعال آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گفته می گردد.
عقل فعال از همگی جهات بالفعل میباشد و هیچ قوه‌ای در آن وجود ندارد؛ ولی تمامی عقل‌ها اینگونه‌اند؛ ولی به دلیل مبالغه در فعلیت عقل فعال، فقط به آن فعال اورده شده میباشد.
به دلیل اینکه عقل فعال به وجودآورنده فقیه دنیوی و مبدأ و منشأ شکل‌های [یادداشت ۱] موجودات دنیوی میباشد، فعال گفته می شود.[۱۹]
به گفته مرتضی مطهری، فیلسوف و متفکر شیعی قرن چهاردهم خورشیدی، از‌آنجا‌که این مو جود واسطه سود فی مابین مبدأ تمام (معبود) و عالم میباشد و نیرویی فعال میباشد، آن را عقل فعال نامیده‌اند.[۲۰]

پیشینه
به گفته مرتضی مطهری، پیشینه وجود عقل فعال و رابطه نفس بشر با آن در طول تانی، به عصر قبل از اسلام بازمی‌خواهد شد. به حیث وی از گفته مورخان فلسفه اینگونه برمی‌آید، اولیه هر کس عقل فعال را اظهار کرده، اَرَسطُوقْلیس، معلم اِسْکَندَر اَفْرودیسی و غیر از ارسطوی پر اسم و رسم، بود. ارسطوقلیس دلیلی[یادداشت ۲] برای ثابت عقل فعال ارائه کرد که فیلسوفان مسلمان این استدلال را پذیرفته و در کتاب ها فلسفی خویش بیان کردند؛ اما دلایل دیگری نیز به آن اضافه کردند.[۲۱] برخی معتقدند که ارسطو، عقل فعال را تحت عنوان دلیل خروج نفس از قوه به فعل و فعلیت یافتن معقولات و مفاهیم بالقوه مطرح کرد.[۲۲] برخی گفته‌اند که اولیه توشه اسکندر افرودیسی (زنده در بین‌ نصفه دوم‌ سده ۲ و شروع سده ۳میلادی )اصطلاح عقل فعال را به عمل پیروزی.[۲۳]

عقل فعال واسطه در سود و معرفت
براساس حکمت مشاء، عقل فعال در زمینه‌ی بدون واسطه با فقیه دنیوی میباشد. عقل فعال، فیضی را که بوسیله عقول واسطه (نُه عقل فراتر) از آفریدگار اخذ کرده، به فقیه و موجودات دنیوی افاضه و عطا می‌نماید[۹] و باعث ساخت‌و‌ساز موادتشکیل دهنده اربعه(آب، حریق، هوا و خاک)، نفوس، مرکبات و موجب کثرت در دانا ماده میشود. فارغ از عقل فعال، رابطه فقید ماده با فقیه مجردات از میان می‌رود.[۱۰]

از‌آن‌جا‌که عقل فعال، مجرد میباشد و در مجردات حجابی وجود ندارد، تک تک حقایق موجودات را از فقیه بالا اخذ می‌نماید و نزد آن جان دار میباشد.[۱۱] ادراکات آدم متعلق به عقل فعال میباشد و صرفا از روش اتصال به‌این عقل نتایج مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد می گردد.[۱۲]
ابوالحسن شعرانی، از فلاسفه شیعی در قرن چهاردهم قمری، گفته میباشد به یقین ما تمامی چیز این دنیا در آگاهی و سرپرستی فرشتگان و مأموران الهی میباشد که حکما از آن ها به عقل فعال تفسیر می‌نمایند.[۱۳]

مضمون‌‌شناسی
فلاسفه قبلی همانند فارابی و ابن‌سینا عقل فعال را فاعلِ قریب (انگیزه فاعلی مجاورت و مُباشِر) برای فقید طبیعت و موادسازنده، گنجینه مفاهیم عقلی نفس انسانی و افاضه‌کننده مفاهیم عقلی به نفس انسانی معرفی کرده‌اند.[۱۴] از بینش فلاسفه، عقل فعال، جوهر غیرمادی و غیرمرکب و تدبیرکننده فقید دنیوی و انگیزه فاعلی نفوس انسانی و حوادثی میباشد که در دنیا دنیوی روی میدهد.[۱۵]

خواسته از عقل در عقل فعال و عقول ده‌گانه، جان دار مجرد و غیرمادی میباشد که از جهت ذات و فعلش غیر وابسته و محور و شالوده عالم ماورای طبیعت و دانا روحانیت میباشد.[۱۶] به تعبیروتفسیر دیگر، عقل هم در ذات خودش مجرد و جدا از ماده میباشد و هم در افعالش بی‌نیاز از ماده و غیروابسته رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میباشد.[۱۷]

انگیزه نامگذاری
عقل فعال، عقل نامیده میشود به این دلیل‌که مجرد و غیرمادی میباشد و فلاسفه هر نیروی خودآگاه مجرد را عقل می‌نامند.[۱۸] در وجه تسمیه عقل فعال به فعال نیز ملاصدرا سه انگیزه بیان نموده است:

عقل فعال ازآنجاکه ایجادکننده نفوس انسانی میباشد و آنها‌را از عقل بالقوه (اولی مرحله از عقل نظری آدم که فقطً شایستگی فهم مفاهیم کلی میباشد) به عقل بالفعل (مرحله‌ای از عقل نظری بشر که افزون بر بدیهیات، مفاهیم کلی و نظری را فهم می‌نماید) می رساند، فعال آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد گفته می گردد.
عقل فعال از همگی جهات بالفعل میباشد و هیچ قوه‌ای در آن وجود ندارد؛ ولی تمامی عقل‌ها اینگونه‌اند؛ ولی به دلیل مبالغه در فعلیت عقل فعال، فقط به آن فعال اورده شده میباشد.
به دلیل اینکه عقل فعال به وجودآورنده فقیه دنیوی و مبدأ و منشأ شکل‌های [یادداشت ۱] موجودات دنیوی میباشد، فعال گفته می شود.[۱۹]
به گفته مرتضی مطهری، فیلسوف و متفکر شیعی قرن چهاردهم خورشیدی، از‌آنجا‌که این مو جود واسطه سود فی مابین مبدأ تمام (معبود) و عالم میباشد و نیرویی فعال میباشد، آن را عقل فعال نامیده‌اند.[۲۰]

پیشینه
به گفته مرتضی مطهری، پیشینه وجود عقل فعال و رابطه نفس بشر با آن در طول تانی، به عصر قبل از اسلام بازمی‌خواهد شد. به حیث وی از گفته مورخان فلسفه اینگونه برمی‌آید، اولیه هر کس عقل فعال را اظهار کرده، اَرَسطُوقْلیس، معلم اِسْکَندَر اَفْرودیسی و غیر از ارسطوی پر اسم و رسم، بود. ارسطوقلیس دلیلی[یادداشت ۲] برای ثابت عقل فعال ارائه کرد که فیلسوفان مسلمان این استدلال را پذیرفته و در کتاب ها فلسفی خویش بیان کردند؛ اما دلایل دیگری نیز به آن اضافه کردند.[۲۱] برخی معتقدند که ارسطو، عقل فعال را تحت عنوان دلیل خروج نفس از قوه به فعل و فعلیت یافتن معقولات و مفاهیم بالقوه مطرح کرد.[۲۲] برخی گفته‌اند که اولیه توشه اسکندر افرودیسی (زنده در بین‌ نصفه دوم‌ سده ۲ و شروع سده ۳میلادی )اصطلاح عقل فعال را به عمل پیروزی.[۲۳]